Ταξίδια στη χώρα του Ανατέλλοντος Ηλίου με φόντο… τον Λευκό Πύργο

Πόσο μακριά, πόσο κοντά είναι η Ιαπωνία και κάθε τόπος που μπορεί να σε εμπνεύσει, να σε παρακινήσει να ταξιδέψεις έστω και νοερά; Τρεις ιστορίες, τρεις άνθρωποι από τη Θεσσαλονίκη που αναζητούν, εμπνέονται, διδάσκονται την Ιαπωνία

Ιστορία Ι

Η ροή Kawa… τα πάντα ρει. Εικαστικός Μαρία Παπατζέλου

Πριν από μερικά χρόνια η εικαστικός Μαρία Παπατζέλου «σύστησε» τον Lafcadio Hearn/Koizumi Yakumo, δημοσιογράφο, συγγραφέα, αγαπημένο ποιητή της Ιαπωνίας, στο κοινό της Θεσσαλονίκης μέσα από μια δράση τού ThessArt. Υστερα ξεκίνησε με άλλους εικαστικούς ένα ταξίδι πάνω στη «ρότα» του: Αγγλία, Ιρλανδία, Νέα Υόρκη και μετά μέσα από συνεργασίες η δουλειά της έφτασε στην Ιαπωνία μεταφέροντας τις «Προλεγόμενες ιστορίες που ντύθηκε το σώμα», μια εικαστική αναφορά στο γυναικείο κιμονό.

Στο μεταξύ η Μαρία Παπατζέλου έγραψε το πρώτο της βιβλίο ποιημάτων χαϊκού, συμμετείχε με 17 καλλιτέχνες από όλο τον κόσμο στην ομαδική έκθεση «In Praise of Zen» στο Tatami Museum of Arts (Eiheiji) και τελικά τον Ιούλιο του 2022 επισκέφθηκε την Ιαπωνία με αφορμή την έκθεσή της στον Ναό Hongongi και το βιβλίο της «Four Elements of Mythology».

Το νοερό κυρίως ταξίδι της Παπατζέλου στην Ιαπωνία συνεχίστηκε τον Νοέμβριο με το muKUmoriartproject σε επιμέλεια της Λιάνας Ζοζά. Και πάλι η αναφορά της έμπνευσής της είναι το κιμονό:

«Το κιμονό ως ένδυμα με συγκινεί τόσο ως γραμμή όσο και ως φόρμα, ως σύμβολο της ιαπωνικής κουλτούρας. Συνδέεται με την ιστορία της ιαπωνικής τέχνης και φέρει πάνω του συμβολισμούς των μύθων, των εποχών και των αρχαίων ιαπωνικών παραδόσεων. Εχει απλή, καθαρή γραμμή, το φοράνε εξίσου άντρες και γυναίκες και στερεώνεται πάνω στο σώμα μόνο με τη ζώνη/obi με ένα δέσιμο περίτεχνο και τελετουργικό, ειδικά στο γυναικείο κιμονό.

Η δική μου αναφορά στα χάρτινα washikimoart που έχω δημιουργήσει ώς τώρα, πέντε τον αριθμό, έχει αφετηρία την ιαπωνική μυθολογία και λογοτεχνία. H θεότητα του washi χαρτιού, Kawakamigozen η ροή, απηχεί κάτι σαν το «τα πάντα ρει» του Ηράκλειτου. Στα χάρτινα washikimono μου επιχειρώ μια σύζευξη του ελληνικού φωτός με το μυστηριακό ημίφως, το εγκώμιο της σκιάς όπως τόσο ποιητικά ανέδειξε ο Y. Kawabata. Θα μπορούσα να πω πως τα κιμονό μου μοιάζουν με χάρτινες, διάφανες γέφυρες εσωτερικών συνδέσεων, μύθων του παρελθόντος με μέσο την προσωπική εικαστική μου γραφή, με πολλά μοντέρνα στοιχεία επικολλήσεων και μικτών τεχνικών».

Ιστορία ΙΙ

Ζάχος Σαμολαδάς «Οι ανέγνωροι άνθρωποι με τα περίεργα μάτια», σκηνοθέτης του ντοκιμαντέρ «Τokei Μaru»

«Το 2015 έμαθα για την ιστορία του ‘‘Tokei Maru’’, σε μια συνάντηση με τον τότε πρέσβη της Ιαπωνίας στην Ελλάδα και τον Αυγερινό Μαϊστρέλη, αντιπρόεδρο του Διεπιστημονικού Δικτύου Ειδικής και Διαπολιτισμικής Αγωγής, που ανέδειξε την ιστορία της σωτηρίας των προσφύγων από τον πλοίαρχο του ‘‘Τokei Maru’’. Μάλιστα στην έδρα του σχολείου Include στην Τριανδρία της Θεσσαλονίκης τοποθετήθηκε και μια αναμνηστική πλακέτα που σχεδίασε ο αν. καθηγητής της Σχολής Καλών Τεχνών, Αθανάσιος Πάλλας. Η ιστορία του Ιάπωνα πλοιάρχου ο οποίος με αυτοθυσία και προσπερνώντας κάθε προκατάληψη διέσωσε περίπου 8.000 Ελληνες και Αρμένιους από την καταστροφή της Σμύρνης με παρακίνησε να ασχοληθώ με το θέμα.

Αρχικά διάβασα κάποια άρθρα και στη συνέχεια την πρώτη μελέτη της Nanako Murata, η οποία σπούδασε Ιστορία στο ΑΠΘ και σήμερα είναι αντιπρύτανης στο Πανεπιστήμιο Toyo του Τόκιο. Με πιο γλαφυρό και αναλυτικό τρόπο ο Ελληνοαμερικανός ακτιβιστής, συγγραφέας και καθηγητής Dan Georgakas, στο βιβλίο του ‘‘My Detroit Growing up Greek and American in motor city’’, περιγράφει τη διάσωση της μητέρας του και του θείου του πάνω στο ‘‘Tokei Maru’’ και την άφιξή τους στο λιμάνι του Βόλου και μιλά για τους ανέγνωρους ανθρώπους με τα περίεργα μάτια.

Τη σωτήρια παρέμβαση των Ιαπώνων μεταφέρει στο βιβλίο του ‘‘Operation Dolby’’ και ο Constantine Buller Γεωργιάδης που παρουσιάζει την ιστορία του παππού και της γιαγιάς του οι οποίοι έφτασαν στη Θεσσαλονίκη με το ‘‘Tokei Maru’’.

Από το 2016 ώς τις αρχές του 2022 αναζήτησα στοιχεία σε ελληνικές και ξένες εφημερίδες. Το ‘‘κλειδί’’ όμως που ξεκλείδωσε το κρυμμένο μυστικό του ονόματος του διασώστη-πλοιάρχου ήταν η σελίδα από το Εμπορικό Επιμελητήριο Σαϊγκόν που μου έστειλε ο ιστορικός Παναγιώτης Σωτηρίου. Εκεί διάβασα για πρώτη φορά το όνομα του πλοιάρχου Toru Norito και έτσι ξεκίνησε ένα ταξίδι στον χρόνο. Ακολούθησα τη διαδρομή του πλοίου από τη στιγμή που πωλήθηκε στην ιαπωνική εταιρεία Towa Kissen το 1915 μέχρι την αποσυναρμολόγησή του το 1931. Τρεις πλοίαρχοι, ο πλοίαρχος Sato, ο πλοίαρχος Kenji Masake και ο πλοίαρχος Toru Norito, βρέθηκαν στο τιμόνι του θρυλικού πλοίου. Επίσης σημαντική πηγή πληροφοριών υπήρξε και το βιβλίο του αντισυνταγματάρχη Σπυρίδωνα Κλαυδιανού που κυκλοφόρησε το 1930 όπου με γλαφυρό τρόπο και λεπτομέρειες κάνει αναφορά στο ιαπωνικό πλοίο».

Ο Ζάχος Σαμολαδάς, σκηνοθέτης/animator, σκηνοθέτησε το ντοκιμαντέρ «Tokei Maru», το οποίο προβλήθηκε στην Ελλάδα και στο εξωτερικό και το 2018 απέσπασε το βραβείο Καλύτερης Ταινίας Animation στο Φεστιβάλ Ψηφιακού Κινηματογράφου στην Αθήνα. Επίσης από τις εκδόσεις Μπαρμπουνάκη κυκλοφορεί το βιβλίο της Ελένης Ανδρεάδου και του Ζάχου Σαμολαδά με τίτλο «Tokei Maru».

Ιστορία ΙΙΙ

«Ο μοναχικός πολεμιστής» του Αλέξανδρου Σταματουλάκη

Ο Αλέξανδρος Σταματουλάκης είναι γιατρός στο επάγγελμα. Θα μπορούσε να ήταν ψυχολόγος, είναι όμως παθολόγος με ειδίκευση στην Ιατρική της Εργασίας.

Το βιβλίο του «Ο μοναχικός πολεμιστής» (εκδ. Πηγή) είναι ένα μυθιστόρημα που εξελίσσεται στη Νέα Υόρκη, αλλά ταυτόχρονα διηγείται τη μεταμόρφωση ενός ανθρώπου και τη γνωριμία του με την τέχνη της ζωής.

Σ’ αυτή την κατεύθυνση των «συμβουλών» κινείται και το παράρτημα σημειώσεων του βιβλίου του που εμπνέεται από τους θρυλικούς σαμουράι και τον αξιακό τους κώδικα:

«Οι σαμουράι είναι σκληροί και συγχρόνως τρυφεροί. Αυτοί οι αδίστακτοι πολεμιστές μπορεί στην παραμονή μιας μάχης να αποστασιοποιηθούν από τις φωτιές και τις σφαγές και να γράψουν ένα ρομαντικό ποίημα, ένα χαϊκού. Οταν δεν χύνουν το αίμα των αντιπάλων, ίσως να ασχολούνται με την καλλιγραφία, τη ζωγραφική ή την ικεμπάνα, το παραδοσιακό κατάνα, φτιαγμένο από σκληρό και μαλακό ατσάλι, ίσως είναι ένα σύμβολο αυτής της στάσης ζωής. Η γενναιότητα, η δέσμευση στα ιδανικά, η συνέπεια, η εντιμότητα, ο σεβασμός, η ειλικρίνεια και άλλες αρετές των σαμουράι αναδεικνύουν αξίες που οι δυτικές κοινωνίες μας με την ιδιόμορφη παρακμή τους έχουν τόσο πολλή ανάγκη.

Το γιαπωνέζικο οικονομικό θαύμα και το Μάνατζμεντ Ολικής Ποιότητας στηρίχτηκαν στο κάι-ζεν που σημαίνει δρόμος της συνεχούς βελτίωσης. Το κάι-ζεν οδηγεί προς την τελειότητα. Ομως ενώ θεοποιείται η τελειότητα, το ‘‘γουάμπι-σάμπι’’ (να, πάλι οι αντιθέσεις) μάς μιλάει για την ομορφιά που κρύβεται στο μη τέλειο, στο ατελές και στο ακανόνιστο».

● Αντί για κλείσιμο τέλους: Ιτσιγκο ίτσι ε, δηλαδή αυτή η στιγμή υπάρχει μόνο τώρα. Δεν θα επαναληφθεί. Τα καλύτερα μέχρι τώρα ταξίδια ήταν αυτά που έγιναν με την ψυχή μας.