Μετά τον ορυμαγδό των αποκαλύψεων και την παραδοχή της παρακολούθησης του προέδρου του ΠΑΣΟΚ, Νίκου Ανδρουλάκη, θα περίμενε κανείς ότι η κυβέρνηση θα εισηγούνταν στη Βουλή την ψήφιση διατάξεων για το απόρρητο των επικοινωνιών που θα διασφάλιζαν τη διαφάνεια. Εν τούτοις η προσπάθεια συγκάλυψης συνεχίζεται καθόσον πολλές νέες ρυθμίσεις που ψήφισε η κυβερνητική πλειοψηφία μαρτυρούν την επιδίωξή της να παρεμποδίσει τον έλεγχο, τωρινών και μελλοντικών, αυθαιρεσιών κρατικών υπηρεσιών.
1. Ξεχειλωμένος ορισμός της εθνικής ασφάλειας
Το Σύνταγμα προβλέπει ότι η άρση του απορρήτου των επικοινωνιών επιτρέπεται μόνο για λόγους εθνικής ασφάλειας ή για τη διακρίβωση ιδιαίτερα σοβαρών εγκλημάτων. Σε αντίθεση με την πάγια νομολογία του ΕΔΔΑ που ορίζει ότι η εθνική νομοθεσία για τις μυστικές παρακολουθήσεις πρέπει να είναι σαφής, ο ορισμός της έννοιας της εθνικής ασφάλειας είναι εξαιρετικά γενικός. Κατά συνέπεια, ένας ευρύς ορισμός δημιουργεί κινδύνους καταχρήσεων αφού δεν υπάρχουν ευδιάκριτα όρια εντός των οποίων κινούνται οι αποφάσεις άρσης του απορρήτου.
2. Αναιτιολόγητη απόφαση μονοπρόσωπου οργάνου
Ο νέος νόμος ορίζει ότι η εισαγγελική διάταξη για την άρση του απορρήτου υποβάλλεται προς έγκριση σε αντεισαγγελέα του Αρείου Πάγου και όχι σε τριμελές δικαστικό συμβούλιο, το οποίο θα παρείχε αυξημένες εγγυήσεις, όπως πρότεινε το ΠΑΣΟΚ. Επιπρόσθετα, είναι αδιανόητο μια πράξη με τόσο σημαντικές συνέπειες να μην είναι αιτιολογημένη, γεγονός που δυσχεραίνει τη δυνατότητα του πολίτη να προσφύγει ενώπιον της Δικαιοσύνης προκειμένου να ελεγχθεί η νομιμότητά της.
3. Η ενημέρωση στις καλένδες
Η εκ των υστέρων ενημέρωση του παρακολουθούμενου γίνεται μόνο μετά την πάροδο τριών ετών από την παύση ισχύος της εισαγγελικής διάταξης άρσης του απορρήτου, ενώ είναι νομολογημένο από το ΕΔΔΑ ότι «η ενημέρωση παρέχεται αμέσως μετά τη λήξη της παρακολούθησης εφόσον πλέον δεν διακυβεύεται ο σκοπός για τον οποίο διατάχθηκε η λήψη του μέτρου». Επομένως, η θέσπιση γενικού χρονικού ορίου τριετίας για την ενεργοποίηση του δικαιώματος γνωστοποίησης, χωρίς εξαιρέσεις και αιτιολογία, έρχεται σε ευθεία αντίθεση με τις ευρωπαϊκές διατάξεις υπερνομοθετικής ισχύος και στοχεύει στο κουκούλωμα της παράνομης παρακολούθησης του προέδρου του ΠΑΣΟΚ.
4. Η ΑΔΑΕ στο περιθώριο
Η νέα ρύθμιση αφαιρεί την αρμοδιότητα ενημέρωσης του θιγέντος από την ΑΔΑΕ κατά παράβαση του Συντάγματος και της ΕΣΔΑ. Την αναθέτει μάλιστα σε τριμελές όργανο, που απαρτίζεται από δύο εισαγγελικούς λειτουργούς και τον πρόεδρο της ΑΔΑΕ. Η συμμετοχή του εισαγγελέα της ΕΥΠ στη σύνθεση αυτή καθιστά το όργανο εξαρτημένο, χωρίς να καλύπτει τις πρόνοιες του Συντάγματος και της ΕΣΔΑ. Συνεπώς, η αρμοδιότητα πρέπει να επιστρέψει στην ΑΔΑΕ, η οποία έχει επιλεγεί από τον συνταγματικό νομοθέτη ως αντίβαρο εξουσίας στη δικαστική αρχή.
Συμπερασματικά, με το ψηφισθέν νομοσχέδιο αποδυναμώνονται οι θεσμοί της δημοκρατίας μας και οι Ανεξάρτητες Αρχές γίνονται διακοσμητικές. Αρα, αποκαλύπτεται η οργανωμένη κυβερνητική προσπάθεια αρχικά συσκότισης, συνακόλουθα νομιμοποίησης των αυθαιρεσιών της ΕΥΠ και ειδικότερα η απόκρυψη των πραγματικών λόγων της παράνομης παρακολούθησης του Νίκου Ανδρουλάκη.
*Δικηγόρος Αθηνών, αν. γραμματέας Τομέα Θεσμών ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝ.ΑΛΛ., σύμβουλος-ταμίας Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών
