Το θέατρο της καθημερινότητας

Με ποιον τρόπο σκεφτόμαστε το θέατρο της καθημερινότητάς μας; Γενικά σκεφτόμαστε με τρόπο μπερδεμένο και αμφισβητούμενο και δεν ενδιαφερόμαστε να μάθουμε πώς μας βοηθά στις πράξεις μας. Κι εδώ θα πρέπει να ξεκαθαρίσουμε ορισμένα πράγματα: πιστεύουμε σήμερα σε κάποιον Θεό; Πιστεύουμε στον ήλιο, στο φεγγάρι, στ’ αστέρια, στο κενό διάστημα, στα άτομα και τα ηλεκτρόνια; Πιστεύουμε στον κόσμο της θεωρίας των κβάντων; ‘Η, ακόμη, στον κόσμο της θεωρίας της σχετικότητας; ‘Η σε κάποιους κυματισμούς των πνευμάτων;

Ας αποφασίσουμε να αντιμετωπίσουμε τα οριακά προβλήματα: τι πρέπει να σκεφτούμε (ή να μη σκεφτούμε) για τον θάνατο; Τι για το πεπρωμένο μας, για το νόημα που πρέπει να δώσουμε στη ζωή μας; Τι στο καλό και το κακό; Τι στη βιβλική καταδίκη στην εργασία και την επακόλουθη δουλεία;

Κι ας περιγράψουμε με κουράγιο την υποχρέωση ύπαρξής μας στην κοινωνία: πώς μπορούμε να σκεφτούμε, στην καλύτερη περίπτωση, τις ανθρώπινες σχέσεις, την οργάνωση της παραγωγής, την οικογένεια, τις πόλεις, τα ήθη και τα έθιμα, πώς μπορούμε να ξεκινήσουμε τις νέες σχέσεις και να τις πολλαπλασιάσουμε; Πώς θα αντιμετωπίσουμε τις αναπόφευκτες συγκρούσεις ανάμεσα στο καινούργιο και το παλιό; Αυτά τα σημεία είναι σήμερα κάθε άλλο παρά ξεκαθαρισμένα: και χωρίς να τα έχουμε ξεκαθαρίσει, έστω και στο ελάχιστο, δηλαδή χωρίς να έχουμε ξεκαθαρίσει τις προϋποθέσεις και τους σκοπούς των πράξεών μας, δεν ξέρω τι θα πρέπει να περιμένουμε από αυτά που θέλουμε να κάνουμε.

Σ’ αυτό τον ορίζοντα προβλημάτων πρέπει να κινηθούν οι σκέψεις μας και οι πράξεις μας. Αυτά μου φαίνονται τα πιο καυτά προβλήματα. Αν τ’ αφήσουμε κατά μέρος, πιστεύω ότι θα ξαναβρούμε, αναπόφευκτα, κάποια λύση που ήδη βρήκαμε στο παρελθόν.

Εν τω μεταξύ, οι άνθρωποι εξακολουθούν να συγκρούονται στις πλατείες κι εμείς ανασκευάζουμε βυζαντινισμούς. Και υπάρχει αυτός ο κίνδυνος: εδώ και αιώνες, τα άτομα συγκρούονται, για να αποκτήσουν εξουσία. Και είναι αλήθεια ότι σ’ αυτή την πάλη υπεισέρχεται μια άλλη, πολύ πιο σημαντική, που από τις διαμάχες ανάμεσα στους κρατούντες η ανθρωπότητα καμιά φορά μπορεί να αποκτήσει κάποια στοιχεία για μια καλύτερη ζωή.