«Γέννηση» του Θεάτρου.
Ο ετήσιος κύκλος του αμπελιού, η παραγωγή και η κατανάλωση κρασιού, η συμπεριφορά των μεθυσμένων και των εθισμένων στο κρασί, « γέννησε» το μύθο του θεού Διόνυσου στον οποίο αποδόθηκε και η δημιουργία του Θεάτρου.
Η δημιουργία του θεάτρου είναι μια καθαρά ελληνική ιδέα.
Η μορφή της λαϊκής λατρείας του Διόνυσου «κτίζει» το θέατρο ως θέαμα και ως αρχιτεκτονικό έργο.
Η σύνθεση και η διάταξη του αρχαίου θεάτρου υπήρξε συνεπέστατη προς τις λειτουργικές του ανάγκες.
Τα πρώτα στοιχεία του θεάτρου ήταν τα χορικά άσματα προς τιμήν του Διόνυσου και οι χοροί( ορχήσεις) σε κύκλο.
Η παλιότερη στοιχειώδης αρχιτεκτονική μορφή του θεάτρου ήταν ένας ισοπεδωμένος υπαίθριος κυκλικός χώρος ή ένα αλώνι που ονομάστηκε Ορχήστρα από το ρήμα ορχούμαι που σημαίνει χορεύω.
Στη μέση της ορχήστρας ήταν η θυμέλη, ο βωμός του Διόνυσου. Στα σκαλοπάτια της πρόθυσης του βωμού καθόταν οι μουσικοί που έπαιζαν αυλούς.
Γύρω από την ορχήστρα μαζευόταν ο κόσμος για να δει τους χορούς και ν` ακούσει τα άσματα και τη μουσική.
Το κοίλον που ήταν ένα ομόκεντρο κυκλικό πρανές γύρω από το μεγαλύτερο τμήμα της ορχήστρας, δημιουργήθηκε για να κάθονται οι θεατές.
Τα τρία βασικά αρχιτεκτονικά στοιχεία που συνθέτουν και οριοθετούν το θέατρο είναι: Η ορχήστρα, το κοίλον και η σκηνή.
Η εξέλιξη του δράματος.
Ένα από τα μέλη του χορού μίλησε στον κορυφαίο. Εκείνη τη στιγμή δημιουργήθηκε η πρώτη, έστω στοιχειώδης, σκηνική δράση. Η επαναστατική αυτή πρόοδος αποδίδεται στον Θέσπη, που θεωρείται ως ο πρώτος ηθοποιός – υποκριτής. Αργότερα προστέθηκαν και άλλοι υποκριτές περιορίζοντας το ρόλο του χορού. Έτσι είχε επιτευχθεί η κλασική μορφή της τραγωδίας.
Το επόμενο στάδιο στην εξέλιξη του θεάτρου ήταν η δημιουργία των σκηνικών( ενός φόντου).
Ακολούθησαν τα παρασκήνια. Επρόκειτο για ένα κλειστό χώρο για τη μεταμφίεση των ηθοποιών. Έχουμε λοιπόν την πρώτη σκηνή που τη συνιστούν τα σκηνικά και τα παρασκήνια.
Σε επαφή με τους πλευρικούς αναλημματικούς τοίχους του θεάτρου διατάσσονται οι πάροδοι από τις οποίες έμπαινε ο χορός στην ορχήστρα.
Βήμα – βήμα στην εξέλιξη του αρχαίου θεάτρου.
Τα τραγούδια και οι χοροί προς τιμήν του Διόνυσου ήταν η αρχή. Η εξέλιξη έφερε το λόγο, τους υποκριτές( Θέσπις), την τραγωδία και τα αξεπέραστα ποιητικά έργα της κλασσικής εποχής.
Τα αρχαία ελληνικά δραματικά θεατρικά έργα τοποθετούνται στην κορυφή των κορυφών κάθε άλλης πολιτιστικής εκδηλώσεως και αποδεικνύουν με τεκμηριωμένο τρόπο, την υπεροχή του ελληνισμού στον αρχαίο κόσμο.
Αυτά τα έργα θέτουν όρια για τον άνθρωπο και το πνεύμα του που δύσκολα θα ξεπεραστούν.
Η άμεση σχέση των θεατρικών παραστάσεων με τη μυθολογία, τον χορό και τη μουσική δεν απομάκρυναν ποτέ τα δρώμενα στα αρχαία θέατρα από τον θρησκευτικό τους χαρακτήρα και τη λατρευτική τους ταυτότητα που πάντα ήταν εμφανέστατη.
Τα θέατρα σχετίζονται, με ελάχιστες εξαιρέσεις, με ένα ναό του Διόνυσου( Νότια κλιτύς Ακροπόλεως Αθηνών) ή ένα ιερό( Ικάριον, Δελφοί, Αμφιάρειο, Επίδαυρος,..). Όλες οι αρχαίες πόλεις είχαν θέατρο που ήταν ζωντανός οργανισμός και θεσμός της πόλεως-κράτους και είχε θεμελιώδη σημασία για την εκπαίδευση των πολιτών.
Διάταξη των θεάτρων: Ορχήστρα, θυμέλη, κοίλον, λίθινα εδώλια(από τον 4ο π.Χ. αιώνα), σκηνή, προσκήνιον, παρασκήνια, λογείον, διαζώματα, κλίμακες, κερκίδες, επιθέατρον, προεδρίες,..
Μερικά από τα πολύ γνωστά αρχαία θέατρα.
-Θέατρο του Διονύσου στη Νότια κλιτύ της Ακροπόλεως Αθηνών.
-Θέατρο Επιδαύρου.
-Θέατρο Δωδώνης.
Θέατρο Δελφών.
-Θέατρο Θορικού κοντά στο Λαύριο.
-Θέατρο Μεγαλόπολης Αρκαδίας.
-Θέατρο Αμφιαρείου.
-Θέατρο της Ερέτριας, Δήλου, Σικυώνος, Κορίνθου, Πειραιώς, Ικαρίας στον Διόνυσο Αττικής, Μυτιλήνης, Πριήνης, Περγάμου, Άσσου, Εφέσου, Συρακουσών,…
Λίγα λόγια για την τραγωδία «Πέρσαι» του Αισχύλου.
-Είναι η παλιότερη σωζόμενη τραγωδία. Ανέβηκε το 472 π.Χ. μόλις 7 χρόνια μετά την ήττα των Περσών στην Ναυμαχία της Σαλαμίνας που είναι και το θέμα της τραγωδίας.
-Είναι η πρώτη τραγωδία που παίρνει το θέμα της από την ιστορία και όχι από την μυθολογία.
-Ο Αισχύλος εκφράζει τον θαυμασμό του για τους συμπατριώτες του Αθηναίους και από την άλλη δραματοποιεί την οδύνη των Περσών για την ολέθρια και συντριπτική ήττα τους στη Σαλαμίνα το 480 π.Χ.
-Το θεατρικό, λογοτεχνικό, φιλοσοφικό αριστούργημα του Αισχύλου που θεωρείται ένα από τα σπουδαιότερα αντιπολεμικά έργα.
Αισχύλου, Πέρσες, 232 – 247.
Η βασίλισσα Άτοσσα, σύζυγος Δαρείου και μητέρα του Ξέρξη, απευθύνεται στον Χορό των Περσών:
-Ω! φίλοι σε ποιο μέρος της γης βρίσκεται η Αθήνα;
Χορός: Μακριά, πολύ μακριά προς δυσμάς, εκεί που σβήνει ο βασιλιάς Ήλιος.
Βασίλισσα: Και γιατί με τόσο πάθος ήθελε ο γιος μου, ο Ξέρξης, να κατακτήσει αυτήν την πόλη;
Χορός: Γιατί κερδίζοντας την Αθήνα θα αποκτούσε ολόκληρη την Ελλάδα.
Βασίλισσα: Έχουν τόσο πολύ στρατό που να τολμούν να αναμετρηθούν μαζί μας;
Χορός: Έχουν ελάχιστο στρατό αλλά μας έκαναν μέγιστο κακό.
Βασίλισσα: Μήπως είναι πάμπλουτοι; Έχουν χρυσό και θησαυρούς στα μέγαρα τους;
Χορός: Ο θησαυρός τους είναι, όλος κι όλος μια μικρή φλέβα αργύρου στο Λαύριο.
Βασίλισσα: Έχουν τόξα και βέλη τέλεια όπως εμείς;
Χορός: Δεν μάχονται από μακριά με τόξα, όπως εμείς. Πολεμούν σώμα με σώμα με σπαθιά, ασπίδες, κοντάρια.
Βασίλισσα: Ποιος εξουσιάζει το στρατό τους;
Χορός: Δεν τους εξουσιάζει κανείς, δεν ανέχονται τύραννους, ούτε είναι δούλοι κανενός. Πιστεύουν στην Ελευθερία και στη Δημοκρατία.
Space Opera Theatre. Ψηφιακό έργο της Τεχνητής Νοημοσύνης, του 39χρονου εικαστικού Jason M. Allen, με θέμα το θέατρο σ` ένα μακρινό πλανήτη.
Το έργο έλαβε μέρος στον ετήσιο διαγωνισμό για ψηφιακά έργα τέχνης στο Κολοράντο των Η.Π.Α.
Ο διαγωνισμός λέγεται Colorado State Fair. Ο καλλιτέχνης δήλωσε ότι δεν σχεδίασε ούτε μία γραμμή του έργου και ότι προέκυψε αποκλειστικά από τις δυνατότητες της Τεχνητής Νοημοσύνης. Ο ίδιος επέλεξε μόνο τις λέξεις κλειδιά, όπως τη λέξη θέατρο. Οι λέξεις αυτές οδήγησαν τον αλγόριθμο να συνθέσει και να συνδυάσει διαφορετικά στοιχεία ώστε να προκύψει μια υπέροχη φαντασμαγορική εικόνα. Για πρώτη φορά έχουμε ένα έργο της Τεχνητής Νοημοσύνης και των κατάλληλων ρυθμιστικών αλγορίθμων.
Το θέατρο είναι, εξ ολοκλήρου, μια δημιουργία των αρχαίων Ελλήνων που έθεσε όρια στο ανθρώπινο πνεύμα που δεν θα ξεπεραστούν ποτέ, ίσως ούτε και από την Τεχνητή Νοημοσύνη.Έργο της Tεχνητής Nοημοσύνης κερδίζει διαγωνισμό, το 2022, και προκαλεί αντιδράσεις.
Είναι η πρώτη φορά που ένα έργο τέχνης δημιουργείται από AI (Artificial Intelligence) και κερδίζει την πρώτη θέση σε διαγωνισμό τέχνης. Αυτό αλλάζει τα πάντα.
Ο Jason M. Allen υπέβαλε ένα έργο τέχνης στο Colorado State Fair Art show με τίτλο « Theatre D’Opera Spatial » ή Space Opera Theatre το οποίο δημιουργήθηκε χρησιμοποιώντας το MidJourney, ένα πρόγραμμα Tεχνητής Nοημοσύνης που μετατρέπει το κείμενο σε εικόνα.
Οι κριτές που επέτρεψαν να υποβληθεί το έργο δεν γνώριζαν ότι είχε δημιουργηθεί με Τεχνητή Νοημοσύνη, καθώς ο Άλεν ανέφερε απλώς ότι το δημιούργησε χρησιμοποιώντας ένα πρόγραμμα υπολογιστή. Όταν κέρδισε και έγινε γνωστό ότι δημιουργήθηκε με AI, δεν ακυρώθηκε από τους κριτές.
Η αντίδραση ήρθε από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, από tweets και τοποθετήσεις αγανακτισμένων καλλιτεχνών. Κάποιοι απαιτούσαν από τον Άλεν να επιστρέψει το βραβείο του και να ζητήσει εγγράφως δημόσια συγγνώμη.
1*. Αρχιτέκτων, Ιστορικός Αρχιτεκτονικής, Ιστορικός Τέχνης.
2*. Αφιερωμένο στους σπουδαστές του Λαϊκού Πανεπιστημίου και ιδιαίτερα στην κυρία Μαρία Τζεράνη Τσότρα.
