Το περιεχόμενο του βιβλίου είναι πολύ ευρύτερο από αυτό για το οποίο προδιαθέτει ο τίτλος του «Αλήθειες και ψέματα για το 1821». Δεν περιορίζεται στο 1821. Καλύπτει πολύ μεγαλύτερη περίοδο της ελληνικής Ιστορίας.
Αναφέρεται βεβαίως σε γεγονότα της «μεγάλης» και της «μικρής» ιστορίας κυρίως της επαναστατικής περιόδου και της αμέσως προηγούμενης και επόμενης, αλλά το αντικείμενο του βιβλίου δεν έχει αυστηρή χρονική οριοθέτηση. Με αφορμή γεγονότα και πρόσωπα της περιόδου της επανάστασης επεκτείνεται και σε περιόδους από την ελληνική αρχαιότητα μέχρι τις μέρες μας κάνοντας συγκρίσεις, επισημαίνοντας διαφορές και ομοιότητες και αναζητώντας την αλληλεπίδραση των γεγονότων.
Είναι μια σωστή προσέγγιση διότι τα γεγονότα μιας περιόδου πηγάζουν από τα προηγούμενα και προδιαγράφουν τα επόμενα. Δεν δημιουργούνται σε ιστορικό κενό και με στεγανό χρονικό διαχωρισμό των εποχών.
Με το βιβλίο, τα δεδομένα του 1821 προβάλλονται στην προγενέστερη περίοδο αλλά και στα χρόνια που ακολούθησαν μέχρι τις μέρες μας.
Υπενθυμίζουν τις παθογένειες της ελληνικής κοινωνίας, του ελληνικού πολιτικού συστήματος, όπως και την αντίθεση μεταξύ θεσμικής συνέπειας και σεβασμού αξιών και δικαιωμάτων και των αναγκών αντιμετώπισης των πραγματικών καταστάσεων σε εναλλασσόμενες περιόδους κανονικότητας και μη κανονικότητας, πολέμου και ειρήνης, ευημερίας και φτώχειας.
Αυτή η προβολή και οι παρεπόμενες συσχετίσεις αποκτούν διδακτικό χαρακτήρα ως προς τις συνέπειες των παθογενειών αυτών.
● Ο συγγραφέας έχει συγκεντρώσει οτιδήποτε έχει γραφεί γύρω από τα γεγονότα του 1821, κείμενα και μαρτυρίες συχνά εκ διαμέτρου αντίθετα. Και παραθέτει πολλές φορές κατά λέξη μεγάλα αποσπάσματα από βιβλία, άρθρα ή και συνεντεύξεις.
Αλλοτε διατυπώνει τη δική του άποψη, όχι όμως αυθαιρέτως, αλλά βασιζόμενος στα κείμενα τα οποία παραθέτει σε συνδυασμό με άλλα συναφή τεκμήρια. Αλλοτε αφήνει τον αναγνώστη να συναγάγει τα δικά του συμπεράσματα μέσα από την αντιφατική πληροφόρηση που λαμβάνει από τα ιστορικά αυτά κείμενα, είτε είναι ιστορικές μελέτες που έχουν εκπονηθεί εκ των υστέρων είτε είναι περιγραφές από πρόσωπα που έζησαν τα γεγονότα, πολεμικά ή πολιτικά, και καταθέτουν τη δική τους μαρτυρία ή τη δική τους ερμηνεία γεγονότων και καταστάσεων και των παρεπόμενων συνεπειών.
● Σημαντικά κεφάλαια του βιβλίου είναι εκείνα που αφορούν τον Καποδίστρια. Στα κεφάλαια αυτά περιγράφονται οι συνθήκες της επιλογής του για τη διακυβέρνηση ενός τόπου που δεν είχε ακόμη προσλάβει κρατική υπόσταση και μιας κοινωνίας ανοργάνωτης, ο τρόπος με τον οποίο κυβέρνησε, ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίστηκε από τους εκπροσώπους διαφόρων ομάδων και συμφερόντων που απέβλεπαν να έχουν σημαντικό ρόλο και επιρροή μετά την απελευθέρωση, αλλά και ο τρόπος με τον οποίο ο ίδιος αντιμετώπισε τις προκλήσεις μέσα στο περιβάλλον της εποχής εκείνης, όπως και τους ανταγωνιστές του, τους πολιτικούς αντιπάλους του και γενικότερα τους επικριτές της πολιτικής του. Περί τον Καποδίστρια έχει επικρατήσει η εικόνα του τίμιου και άξιου ηγέτη, ο οποίος δέχτηκε να αναλάβει την εξουσία και ήρθε στην Ελλάδα με τις περισσότερες αγαθές προθέσεις, αποφασισμένος να παλέψει για να δημιουργήσει ένα κράτος με αρχές.
Eπίσης, η άποψη ότι κατά τη μάλλον βραχυχρόνια θητεία του ο κυβερνήτης αντιμετωπίστηκε με εχθρότητα και καχυποψία από τους παλαιούς αγωνιστές και κοτζαμπάσηδες, οι οποίοι τον πολέμησαν προκειμένου να διατηρήσουν τα προνόμιά τους. Η εικόνα αυτή αντιστοιχεί στην πραγματικότητα, υπάρχουν όμως και πτυχές της διακυβέρνησης Καποδίστρια οι οποίες δεν έχουν προβληθεί και παραμένουν στη σκιά για τους περισσοτέρους, αν και είχαν αποτελέσει αντικείμενο οξείας κριτικής από μεγάλο μέρος της κοινωνίας της εποχής και έχουν καταγραφεί από έγκυρους ιστορικούς.
Αυτές οι πτυχές παρουσιάζονται στο βιβλίο τεκμηριωμένα και με αντικειμενικότητα.
● Μεγάλο μέρος των κεφαλαίων για τον Καποδίστρια αναφέρεται στη δολοφονία του. Και στο σημείο αυτό ο Μανιάτης συγγραφέας είναι αντικειμενικός κατά την παράθεση των γεγονότων και καταστάσεων που προηγήθηκαν της δολοφονίας, την περιγραφή του ίδιου του περιστατικού της δολοφονίας και την εκτίμηση των συνεπειών στην εξέλιξη του ελληνικού κράτους. Δεν παρασύρεται σε μεροληπτικές, με τοπικιστικά κριτήρια, προσεγγίσεις και σε διαστρεβλωτική παρουσίαση του γεγονότος της δολοφονίας, λόγω της μανιάτικης καταγωγής των δολοφόνων Γεωργίου και Κωνσταντίνου Μαυρομιχάλη και παρά το ότι στο πλαίσιο της κατάστασης, η οποία είχε δημιουργηθεί στη σχέση Καποδίστρια – Μαυρομιχάλη, θα μπορούσε να ανευρεθούν ελαφρυντικά για τη δολοφονική ενέργεια.
● Ενδιαφέρον παρουσιάζει και ο τρόπος παρουσίασης παράλληλων βίων προσώπων που είχαν ευθέως ή εμμέσως σχέση με την ελληνική επανάσταση. Μέτερνιχ και Καποδίστριας, Καποδίστριας – Κοραής, Κολοκοτρώνης – Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης, Μαντώ Μαυρογένους – Δημήτριος Υψηλάντης, Μιαούλης – Κανάρης. Η αντίστιξη που προκύπτει από τον παραλληλισμό φωτίζει πολλές όψεις της προσωπικότητας, και τα κίνητρα των πράξεων, θετικών ή αρνητικών, των αναφερόμενων προσώπων.
● Οπως αναφέρεται στο βιβλίο, κατά την προηγούμενη διετία υπήρξε «μεγάλη σοδειά» βιβλίων για το 1821 λόγω της επετείου των διακοσίων ετών από την κήρυξη της ελληνικής επανάστασης. Αυτό το υλικό αξιοποίησε ο συγγραφέας, ο οποίος με μεγάλη επιμέλεια συγκέντρωσε και μελέτησε όλα τα σχετικά κείμενα, παράλληλα βέβαια με παλαιότερα κλασικά βιβλία αλλά και πολλά άλλα αξιόλογα βιβλία λιγότερο γνωστά ή και άγνωστα. Ακόμη μία προσφορά του βιβλίου είναι το γεγονός ότι έχει συγκεντρώσει όλο αυτό το υλικό, που πολλές φορές βρίσκεται σε άρθρα στον Τύπο ή σε ειδικές εκδόσεις που διατίθενται με φύλλα εφημερίδων και θα υπήρχε δυσκολία να εντοπίσουν οι μελλοντικοί μελετητές και κάθε ενδιαφερόμενος.
● Το βιβλίο αυτό του Νίκου Γερακάρη εμπλουτίζει τη βιβλιογραφία για την ελληνική επανάσταση του 1821. Επαναφέρει ερωτήματα που έχουν τεθεί και θέτει ορισμένα νέα. Αποτελεί αναμφίβολα σημαντική συμβολή στην αναζήτηση της αλήθειας για μία καθοριστική για τη δημιουργία και τη μετέπειτα πορεία του ελληνικού κράτους ιστορική περίοδο.
