Το πορτρέτο ενός σινεφίλ Μαέστρου

Κανένα όνομα δεν έχει συνδεθεί περισσότερο με την κινηματογραφική μουσική όσο του Ενιο Μορικόνε (1928-2020). Εχοντας διανύσει σχεδόν επτά δεκαετίες αδιάκοπης δημιουργίας, ο εμβληματικός Ιταλός μουσικοσυνθέτης μάς κληροδότησε ένα έργο τόσο μεγάλο, ποσοτικά και ποιοτικά, που δεν έχουμε καταφέρει ακόμη να το εκτιμήσουμε στο σύνολό του.

Δύο χρόνια μετά την απώλεια ενός θρύλου τέτοιου βεληνεκούς, αποτελεί ευτύχημα η έκδοση στα ελληνικά του αυτοβιογραφικού βιβλίου του Μαέστρου, σε μορφή διαλόγου με τον συνθέτη Αλεσάντρο ντε Ρόσα.

Το βιβλίο «Αναζητώντας εκείνον τον ήχο» κυκλοφόρησε στα ιταλικά το 2016 και μεταφράστηκε σε 12 γλώσσες. Με πρωτοβουλία του Πολιτιστικού Συλλόγου Φίλων Μουσικής Ennio Morricone κυκλοφορεί πλέον και στα ελληνικά, σε μετάφραση της Αννας Νούση.

Ολα ξεκίνησαν το 2005, όταν ο νεαρός Αλεσάντρο ντε Ρόσα προσέγγισε τον Μορικόνε για να του δώσει ένα CD με δείγμα μουσικής του και να του ζητήσει να γίνει ο δάσκαλός του. Ο Μορικόνε τού τηλεφώνησε την επόμενη μέρα και του είπε ότι πρέπει οπωσδήποτε να σπουδάσει σύνθεση, αλλά ο ίδιος δεν είχε χρόνο για μαθήματα. Αυτή η επαφή, ωστόσο, έβαλε τα θεμέλια για το χτίσιμο μιας πολυετούς σχέσης εμπιστοσύνης, που κράτησε μέχρι τον θάνατο του Μαέστρου, στις 4 Ιουλίου 2020. Το βιβλίο αποτελεί τον καρπό αμέτρητων ωρών συζητήσεων που συνέστησαν την επίσημη και πιο πλήρη βιογραφία του μουσικοσυνθέτη, εμποτισμένη με τη μουσικολογική του σκέψη και διανθισμένη με τις παρτιτούρες του.

Είναι δύσκολο να καταγραφούν οι εντυπώσεις της ανάγνωσης ενός τέτοιου βιβλίου αμιγώς ακαδημαϊκά, από έναν άνθρωπο ο οποίος, όπως και αρκετοί άλλοι, έχει μεγαλώσει ακούγοντας τη μουσική του Μορικόνε «βιωματικά». Η ποικιλομορφία του έργου του έχει καταφέρει να συνενώσει ένα μουσικά ετερόκλητο κοινό, ενώ χαρακτηριστικό της ευρείας αποδοχής του είναι ότι συγκροτήματα όπως οι Metallica κάνουν χρήση κομματιών του σε συναυλίες τους.

«Αν δεν ήμουν συνθέτης, θα ήθελα να έχω γίνει σκακιστής ή γιατρός», λέει ο Μαέστρος στον συνομιλητή του ενώ έχουν ξεκινήσει να παίζουν μια παρτίδα σκάκι. Ομως ο τρομπετίστας πατέρας του τον ώθησε να μάθει τρομπέτα για βιοποριστικούς λόγους. Από μικρός, άλλωστε, φανέρωσε κλίση στη μουσική: άκουγε ραδιόφωνο και μετά συνέθετε μελωδίες. Κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο αντικαθιστούσε τον πατέρα του στα νυχτερινά καταστήματα της Ρώμης.

Στη συνέχεια σπούδασε στο Ωδείο, από τις αρχές των 50s υπήρξε ενορχηστρωτής για την RCA και τη RAI και το 1958 ξεκίνησε η καριέρα του σε κάτι που δεν φανταζόταν ποτέ ότι θα γίνει: ο πιο διάσημος, καινοτόμος και επιδραστικός συνθέτης για μουσικές ταινιών. Ταινιών που μας έχουν συγκλονίσει, όπως «Ο καλός, ο κακός και ο άσχημος», το «Novecento», η «Αποστολή» και το «Σινεμά ο Παράδεισος», αλλά και β’ διαλογής ταινιών, που προσπάθησε να τις «σώσει» με τη μουσική. Αν και για πολύ κόσμο είναι ταυτισμένος με τα γουέστερν, ο ίδιος δεν ήθελε να είναι «ο συνθέτης των γουέστερν», επισημαίνοντας ότι οι 36 τέτοιου είδους ταινίες αντιστοιχούν μόλις στο 8% της συνολικής δουλειάς του. Λάτρευε τον κινηματογράφο. Και έγραφε μουσική ως σινεφίλ.

Μαθητής του Γκοφρέντο Πετράσι, τον οποίο θαύμαζε, ο Μορικόνε αντιμετώπισε από νωρίς την καχυποψία του δασκάλου του και άλλων συναδέλφων του για το είδος ενορχήστρωσης που υπηρετούσε, αλλά και τον σνομπισμό της Ακαδημίας Οσκαρ, που του αρνήθηκε 5 φορές το βραβείο – για να του το απονείμει όμως εντέλει τιμητικά μία φορά το 2007 και άλλη μία το 2016 για τη μουσική στους «Hateful Eight».

Το πιο απολαυστικό κομμάτι του βιβλίου είναι η σκιαγράφηση των σχέσεων του Μαέστρου με τους σκηνοθέτες με τους οποίους κατά καιρούς συνεργάστηκε. Μιλάμε για τους περισσότερους από τους ογκόλιθους του παγκόσμιου μεταπολεμικού κινηματογράφου μέχρι σήμερα. Από τον «παρεξηγημένο» Παζολίνι μέχρι τον εγκάρδιο φίλο του, Λεόνε. Και από τους Φαέντσα, Πολάνσκι, Ντε Πάλμα, Κάρπεντερ και Μάλικ στους Μπερτολούτσι, Τορνατόρε, Αλμοδόβαρ και Ταραντίνο.

Το παράρτημα περιλαμβάνει μαρτυρίες φίλων και συνεργατών του Μορικόνε για τον ίδιο, φωτογραφικό υλικό και χρονολογικούς καταλόγους της «απόλυτης» (δεκάδες κλασικά κομμάτια) και της εφαρμοσμένης μουσικής (συνθέσεις για περισσότερες από 500 κινηματογραφικές ταινίες και τηλεοπτικές σειρές).

Εζησε μια ζωή γεμάτη μουσική και μας χάρισε μια μουσική γεμάτη ζωή. Στο ογκώδες έργο του εντοπίζονται όλες οι λεπτές και πολύπλοκες εκφάνσεις της ανθρώπινης κατάστασης: νοσταλγία, έρωτας, φόβος, πένθος, επανάσταση, καταλλαγή, πνευματικότητα.

Στο πρόσφατο ταξίδι του στην Ελλάδα, ο μεγαλύτερος γιος του Ενιο Μορικόνε, Μάρκο, ρωτήθηκε ποιες λέξεις θα περιέγραφαν καλύτερα τον πατέρα του. Εκείνος απάντησε: «Μετριόφρων, βαθιά πιστός, ειλικρινής». Μετά το βύθισμα στις λέξεις και στις νότες τού «Αναζητώντας εκείνον τον ήχο», θα πρόσθετα και αυτές: Ιταλός. Ουμανιστής. Και συνάμα υπερβατικός.