Ο Ιλον Μασκ, ο οποίος ως κεφαλαιοκράτης έχει επινοήσει την ψηφιακή μέθοδο για να πλουτίζει σε καθημερινή βάση, έκανε μια ανάρτηση στο Twitter. Αυτή η ανάρτηση είχε μία και μόνο λέξη: «διαλεκτική». Εκτοτε όλοι οι χρήστες του διαδικτύου επιδόθηκαν και επιδίδονται να αποκρυπτογραφήσουν το «μήνυμα» του διανοούμενου Mασκ. Αραγε τι ήθελε να πει; Τι εννοεί; Γιατί δεν μιλάει με σαφήνεια; Γιατί μιλάει αινιγματικά; Και, τέλος πάντων, σε ποια πράγματα αναφέρεται όταν χρησιμοποιεί αυτόν τον όρο, αυτή τη λέξη: «διαλεκτική»;
Στην παγκοσμιοποιημένη ψηφιακή κοινωνία μας όλοι οι χρήστες, που συμμετέχουν στο «διανοητικό παιχνίδι» του Mασκ διατυπώνουν απόψεις. Και μπορώ να κάνω μια κατηγοριοποίηση των ερμηνευτικών προτάσεων που διατυπώνονται. Εχουμε λοιπόν να κάνουμε με δύο ερμηνευτικές κατηγορίες του αινιγματικού αποφθέγματος. Η μία είναι η διαλογική εκδοχή, σύμφωνα με την οποία ο Μασκ όταν χρησιμοποιεί τον όρο «διαλεκτική» προτρέπει τους χρήστες του Twitter (αυτό το ψηφιακό σύστημα εξ άλλου το αγόρασε) να συνδιαλέγονται μεταξύ τους και να επικοινωνούν με θέσεις και απόψεις που μπορούν να θεμελιωθούν με επιχειρήματα. Αυτή η ερμηνευτική εκδοχή απηχεί την πλατωνική άποψη περί διαλεκτικής.
Η δεύτερη ερμηνευτική εκδοχή (που και αυτή διατυπώνεται διαδικτυακά) μπορεί να ονομαστεί κοινωνικο-οντολογική και εκφράζει στα σημερινά δεδομένα την εγελιανή αντίληψη περί διαλεκτικής. Ο Μασκ, σύμφωνα μ’ αυτήν την εκδοχή, δεν θέλει να μιλήσει για την ορθολογική δομή του διαδικτύου, αλλά με αφορμή τον πόλεμο του Πούτιν στην Ουκρανία εκφράζει τη θέση του για τα κοινωνικο-πολιτικά προβλήματα της εποχής μας. Και αυτά τα προβλήματα δεν μπορούν να επιλυθούν παρά μόνο με τη μέθοδο της διαλεκτικής.
Τώρα στο ερώτημα ποια από τις δύο εκδοχές ασπάζεται ο Ιλον Μασκ, θα μας απαντήσει ο ίδιος. Θα πρέπει όμως προηγουμένως να απαντήσει σ’ ένα ακόμη ερώτημα: πώς και γιατί ενώ η δουλειά του στον παγκόσμιο καταμερισμό εργασίας είναι να συσσωρεύει κέρδη (εκατομμύρια δολάρια σε καθημερινή βάση) γιατί «μπλέκεται στα πόδια» (ή μήπως στα μυαλά;) της διεθνούς επιστημονικής κοινότητας;
Είμαι βέβαιος ότι το επόμενο διάστημα ο Ιλον Μασκ θα αποσαφηνίσει την άποψή του περί διαλεκτικής. Αλλά, όπως μπορώ να κρίνω από το βιογραφικό του, δεν έχει διαβάσει ούτε τον Πλάτωνα ούτε τον Αριστοτέλη και από τη νεότερη εποχή ούτε τους Χέγκελ και Μαρξ. Δηλ. δεν έχει καμιά στοιχειώδη επαφή με τους κορυφαίους στοχαστές και φιλοσόφους που μελετούν τη λογική, την κοινωνία, την ιστορία, με άξονα τον όρο «διαλεκτική».
Το μόνο που μπορώ να υποθέσω ότι κατανοεί ο Μασκ με τον όρο «διαλεκτική» είναι η θετικιστική αντίληψη, σύμφωνα με την οποία διαλεκτική είναι ο μηχανισμός αυτορρύθμισης διαδικασιών και συστημάτων (π.χ. του πολιτικού, του οικονομικού συστήματος κ.ά.) Στη δική του περίπτωση του διαδικτυακού. Επομένως ενδιαφέρεται ως καπιταλιστής να αποκομίσει μεγαλύτερα κέρδη από τη δουλειά που κάνει και προσφεύγει σε μια λογική και οντολογική έννοια όπως είναι η διαλεκτική, για να χρησιμοποιήσει για τους σκοπούς του καπιταλιστικού κεφαλαίου του.
Η «μέθοδος Μασκ», όπως θα μπορούσα να ονομάσω αυτό το ψηφιακό διανοητικό παιχνίδι, στον εικοστό πρώτο αιώνα θα παίζει τον ρόλο των επιστημολογικών πρακτικών του εικοστού αιώνα και της θεμελίωσης των επιστημών. Κάνω μια πρόβλεψη, την οποία δεν μπορώ να τεκμηριώσω και πολύ περισσότερο να θεμελιώσω. Ωστόσο για μένα το ερώτημα παραμένει ανοιχτό: τον όρο «διαλεκτική» χρησιμοποίησε ο δισεκατομμυριούχος Ιλον Μασκ. Δεν χρησιμοποιήθηκε ούτε από μένα (αυτά τα λέω στα σεμινάριά μου) ούτε από τον φούρναρη της γειτονιάς μου!
* Καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης
