Κυρίαρχο ρόλο στο έργο μου παίζει η διαφορετικότητα

Δέκα ερωτήσεις, περισσότερο αφορμές και σπινθήρες για μια συνομιλία, ανάμεσα σ’ έναν επίμονο αναγνώστη κι ένα πρόσωπο της γραφής. Σήμερα η Εύα Στάμου απέναντι σ’ ένα ερωτηματολόγιο που επιχειρεί να ψηλαφίσει, εντός κι εκτός αφηγηματικής επιφάνειας, διαθέσεις, εμμονές, αναγωγές.

● Γράφετε συνεχώς το ίδιο βιβλίο ή στο έργο σας εντοπίζετε τομές και ασυνέχειες;

Κυρίαρχο ρόλο στο έργο μου παίζει η διαφορετικότητα – εθνική, ταξική, σεξουαλική. Καταπιάνομαι με ήρωες κοινωνικά απομονωμένους, ψυχικά ευάλωτους, μοναχικούς, που είτε το περιβάλλον τους απορρίπτει, είτε δυσκολεύονται οι ίδιοι να ενσωματωθούν σε αυτό. Κάθε φορά προσεγγίζω τα θέματά μου με διαφορετικό τρόπο, επιλέγοντας ποικίλες τεχνικές, φροντίζοντας να μετατοπίζεται το αφηγηματικό κέντρο βάρους, να αλλάζει η οπτική.

● Εκτός από τη λογοτεχνία, τι άλλο καθορίζει και φωτίζει το έργο σας;

Η νεότερη φιλοσοφία, το θέατρο, η παραμονή μου για κάποιο διάστημα στην Αμερική και για σειρά ετών στη Βρετανία, η καθημερινή εργασία μου ως ψυχοθεραπεύτρια και τα ταξίδια μου.

● Υπάρχει κάποιο βιβλίο που βιαστήκατε να το παραδώσετε στον εκδότη σας και κάποιο άλλο που το απωθείτε, το «φοβάστε» μέχρι σήμερα;

Οσο περνούν τα χρόνια τόσο και λιγότερο επείγομαι να εκδοθεί το επόμενο πολυσέλιδο μυθιστόρημα – επιλέγω πλέον τη μικρή φόρμα. Δεν νιώθω πια την ανάγκη ούτε να μιλάω πολύ, ούτε όσο συχνά το έκανα. Νομίζω ότι θα «φοβόμουν» ένα βιβλίο που θα βασιζόταν αποκλειστικά σε προσωπικά μου βιώματα.

● Τρεις τίτλοι βιβλίων που σας σφράγισαν, στο πέρασμα του χρόνου, εντός κι εκτός κειμένου.

«Η καρδιά του σκοταδιού» του Κόνραντ, «Καθώς ψυχορραγώ» του Φόκνερ, το «Δεύτερο φύλο» της Μποβουάρ.

● Υπάρχουν αρνητικές κριτικές που σας βοήθησαν και θετικές που υπομειδιάσατε;

Πριν από χρόνια μια εκτενής θετική κριτική, που περιείχε και μερικές αρνητικές επισημάνσεις, με βοήθησε να συνειδητοποιήσω κάποιες πρώιμες συγγραφικές εμμονές μου. Εχουν υπάρξει επίσης θετικές κριτικές που μοιάζει να έχουν γραφτεί για άλλο βιβλίο, λες και ο υπογράφων πρόβαλε στο κείμενό μου δικούς του συλλογισμούς, χωρίς να ενδιαφερθεί πραγματικά για το ίδιο το έργο – ακόμα και αυτές όμως έχουν για μένα την αξία τους.

● Υπάρχει κάποιος παλαιότερος και κάποιος νεότερος Ελληνας συγγραφέας που σας έλκει η γραφή του;

Ο Τσίρκας καταφέρνει πάντα να με συγκινεί. Μου αρέσει η γραφή του Γιώργου Συμπάρδη και της Ρέας Γαλανάκη. Η άρτια δομή και η απουσία συναισθηματολογίας που χαρακτηρίζει τα κείμενά τους μου ταιριάζει αναγνωστικά.

● Σήμερα, υπάρχουν λογοτεχνικές συντροφιές που διαμορφώνουν το πνευματικό κλίμα της εποχής;

Φαντάζομαι πως υπάρχουν. Ο δικός μου δρόμος είναι μοναχικός, αλλά όχι από επιλογή. Εζησα πολλά χρόνια στη Βρετανία και όταν επέστρεψα οι πνευματικές συντροφιές που είχαν διαμορφωθεί ήταν ήδη «κλειστά κυκλώματα».

● Για ποιο λόγο η παρουσία της ελληνικής λογοτεχνίας εκτός συνόρων είναι τόσο νωθρή και αποσπασματική;

Πιστεύω ότι χρειαζόμαστε και στη χώρα μας τη συγκρότηση μιας πολιτικής βιβλίου με ρητή στοχοθεσία, σαφή χρονοδιαγράμματα, επιμερισμό καθηκόντων προς την επίτευξη μετρήσιμων αποτελεσμάτων – δεν είναι απαραίτητα καλύτεροι συγγραφείς από τους Ελληνες οι Δανοί ή οι Λιθουανοί, απλώς κάποιοι έχουν μεριμνήσει για τη διάδοση της λογοτεχνίας τους στο εξωτερικό. Ενίοτε επίσης προωθούνται από τους οίκους και τις επιτροπές βραβείων βιβλία των οποίων το ύφος και η θεματολογία δεν αφορούν το διεθνές κοινό, ενώ βιβλία που θα μπορούσαν να προσελκύσουν το ενδιαφέρον κριτικών και αναγνωστών άλλων χωρών μένουν στη σκιά.

● Η πολιτική συγκυρία, εντός και εκτός της χώρας, αλλά και η γλώσσα και ο τρόπος της ενημέρωσης αγγίζουν το συγγραφικό εργαστήρι σας;

Τα θέματα της επικαιρότητας δεν με αφήνουν αδιάφορη ή ανεπηρέαστη, αποτελούν άλλωστε το υλικό της αρθρογραφίας μου. Μέσα από την πεζογραφία προσπαθώ να εκφράσω τους συγχρόνους μου, ωστόσο με τρόπο διαχρονικό και όχι επικαιρικό. Σε όλα τα έργα μου ασχολούμαι με τα ζητήματα της κοινωνικής τάξης, των εθνικών στερεοτύπων, των έμφυλων σχέσεων, της προσωπικής ταυτότητας στις σύνθετες διαστάσεις της.

● Σας απασχολεί αν μετά θάνατον θα σας θυμούνται μέσα από το έργο σας;

Διαπιστώνω, μεγαλώνοντας, ότι η επαγγελματική μου ενασχόληση με την ψυχολογία δεν με έχει βοηθήσει να ξεπεράσω εντελώς ούτε τον ναρκισσισμό μου, ούτε τον φόβο του θανάτου. Οπότε, ναι, κάποιες στιγμές επιθυμώ η επικοινωνία των αναγνωστών με το έργο μου να μην τελειώσει ποτέ, να υπερβεί ακόμα και τα όρια του δικού μου τέλους.

Η Εύα Στάμου είναι πεζογράφος και δρ Ψυχολογίας· κείμενά της έχουν μεταφραστεί στα αγγλικά, αραβικά, γαλλικά, δανικά, ιταλικά, λιθουανικά. Εχει γράψει τέσσερα μυθιστορήματα, τις συλλογές «Τα κορίτσια που γελούν» και «Μεσημβρινές συνευρέσεις» (υποψ. βραβείου «Διαβάζω»), τα δοκίμια «H επέλαση της ροζ λογοτεχνίας» (Gutenberg), «Ageing and Female Identity in Midlife» (London: Scholars’ Press)· αρθρογραφεί στην Athens Review of Books, την Book Press, το fractal. «Η επίσκεψη» είναι το ένατο βιβλίο της.