Η Χρύσα στην Times Square

Μόλις 22 χρόνων ήταν η Χρύσα, όταν επισκέφτηκε για πρώτη φορά τη Νέα Υόρκη, έπειτα από σπουδές στο Παρίσι και το Σαν Φρανσίσκο, την πόλη που έγινε η δεύτερη πατρίδα της. Εντυπωσιασμένη από τις τεράστιες φωτεινές επιγραφές και τις διαφημίσεις στην Times Square αλλά και από το πολύχρωμο πλήθος που τριγυρνούσε στο Μανχάταν, εμπνεύστηκε τα πρώτα της έργα από νέον, χωρίς ωστόσο να αψηφά τις ελληνικές καταβολές της, τις «αξίες» της αρχαίας ελληνικής και της βυζαντινής τέχνης. Ηταν αυτά τα πειραματικά γλυπτά από φώτα νέον, ατσάλι, πλεξιγκλάς, που έγιναν ορόσημα της τέχνης της, που την καθιέρωσαν ως διεθνή γλύπτρια, περιζήτητη από τις πιο σημαντικές γκαλερί, με εκθέσεις σε μεγάλα μουσεία (Museum of Modern Art και Guggenheim της Νέας Υόρκης, Musée d’ Art Contemporain του Μόντρεαλ, Musée d’ Art Moderne de la ville de Paris στο Παρίσι), συμμετοχές στις Μπιενάλε του Σάο Πάολο, της Βενετίας και στην Documenta 4 του Κάσελ.

Η γραφή, η γλώσσα, η επικοινωνία και τα σύμβολα είναι κεντρικός άξονας των συνθέσεων της Χρύσας (Βαρδέα-Μαυρομιχάλη, 1933-2013) στις οποίες οι έννοιες της αρμονίας, της συμμετρίας, του ρυθμού και της τάξης είναι βασικές. Και αυτά τα στοιχεία διατρέχουν όλη την έκθεση του Μουσείου Αλεξ Μυλωνά με τίτλο «Light Negative Positive – Η ελληνικότητα της Χρύσας», μια νέα παραγωγή του MOMus, που εγκαινιάζεται αυτή την Παρασκευή 14 Οκτωβρίου.

Στην αιχμή της διεθνούς πρωτοπορίας, τις δεκαετίες του 1950 και του 1960, η Χρύσα αναζητά επίμονα και αδιαπραγμάτευτα την «πραγματικότητα» στην τέχνη, είναι έτοιμη να ξεκινήσει κάθε φορά από την αρχή, να παραμείνει ελεύθερη και αδέσμευτη, να αρνηθεί τον «έλεγχο», να εκφράσει την εποχή της, όπως επισημαίνουν οι επιμελητές της έκθεσης, Γιάννης Μπόλης (ιστορικός της τέχνης, προϊστάμενος MOMus-Μουσείου Αλεξ Μυλωνά) και Μαρία Τσαντσάνογλου (ιστορικός της τέχνης, διευθύντρια MOMus-Μουσείου Μοντέρνας Τέχνης-Συλλογή Κωστάκη).

Στο έργο της διαφαίνεται η διαλεκτική σχέση που αναπτύσσει ανάμεσα στο παρελθόν, στις πολιτισμικές της καταβολές και στην πολυπλοκότητα του υλιστικού, φωτεινού κόσμου της Times Square, της κουλτούρας της μαζικής κατανάλωσης και πληροφόρησης. Με την τέχνη της εξερευνά τον εαυτό της και προσδιορίζει την ταυτότητά της, εμβαθύνει στη γυναικεία δημιουργικότητα, απεικάζει τη ζωτική και τη βιωματική της σχέση με το περιβάλλον και τις πραγματικότητες μέσα στις οποίες ζει. Το έργο της, παρά τον «τεχνολογικό» του χαρακτήρα, είναι βαθύτατα ποιητικό, παραμένει σύγχρονο με την αλήθεια, την εκφραστική ένταση, τις εικαστικές και τις αισθητικές του αξίες, διατηρεί τη δύναμη των «συμβόλων» του.

Ο κεντρικός πυρήνας της έκθεσης αποτελείται από μια ενότητα σχεδίων της Χρύσας, τα οποία δώρισαν ο αρχιτέκτονας, ερευνητής και συγγραφέας Αλέξανδρος Τζώνης (Alexander Tzonis) και η σύντροφός του Liane Lefaivre το 2017 στο Κρατικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης. Το 1968 ο Τζώνης έγινε καθηγητής στο Graduate School of Design του Χάρβαρντ και ανέλαβε υπεύθυνος του νέου εκθεσιακού προγράμματος του Πανεπιστημίου. Ανάμεσα στις εκθέσεις που οργάνωσε και επιμελήθηκε ήταν και αυτή της Χρύσας με τίτλο «Light Negative Positive» την άνοιξη της ίδιας χρονιάς, στην οποία παρουσιάζονταν γλυπτά της με νέον και σχέδια. Τα έργα συνδυάζονταν με μεγάλης κλίμακας τυπώματα σχεδίων του Ογκίστ Ροντέν από το βιβλίο του «Les cathédrales de France» (1914), με στόχο να καταδείξει τη συμβολή της Χρύσας στη δημιουργία μιας «ποιητικής» του φωτός.

Η ενότητα αυτών των σχεδίων που παρουσιάζονται στο Μουσείο Αλεξ Μυλωνά αφορά εμβληματικές συνθέσεις της Χρύσας της δεκαετίας του 1960, όπως οι κολοσσιαίες «Πύλες της Times Square», η επιβλητική «Κλυταιμνήστρα» που βλέπουμε στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, καθώς και συνθέσεις της με «αναλύσεις» γραμμάτων της αλφαβήτου, αποτυπώνοντας μοναδικά τη διαδικασία και την πορεία προς την ολοκλήρωση ενός έργου.

Η έκθεση περιλαμβάνει επίσης την πρωτότυπη αφίσα της έκθεσης του 1968 σχεδιασμένη από τη Χρύσα, καθώς και χαρακτηριστικά έργα της προερχόμενα από τις Συλλογές του MOMus-Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης, του Εθνικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης (ΕΜΣΤ) και της Alpha Bank, καθώς και προσωπικές φωτογραφίες της δημιουργού από την Ελένη Μυλωνά, παρουσιάζοντας μια ολοκληρωμένη και τεκμηριωμένη εικόνα για το έργο της.

ℹ️ MOMus-Μουσείο Αλεξ Μυλωνά (πλ. Αγίων Ασωμάτων 5, Θησείο, Αθήνα). Παρασκευή 14 Οκτωβρίου: 19.00 διάλεξη του Αλέξανδρου Τζώνη (σύμβουλος έκθεσης)/20.00 εγκαίνια. Μέχρι 29 Ιανουαρίου 2023.