Η συνεχιζόμενη πολλαπλά καταστροφική εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, με συνέπεια νέο ψυχρό πόλεμο και αποκλεισμό της Ρωσίας από διεθνείς οργανισμούς, με πρώτο το Συμβούλιο της Ευρώπης, συνοδεύτηκε από προτάσεις οργανώσεων και ακτιβιστών της ειρήνης για ένα «νέο Ελσίνκι», σαράντα επτά χρόνια μετά την ιστορική Διάσκεψη για την Ασφάλεια και Συνεργασία στην Ευρώπη (ΔΑΣΕ), που φιλοξένησε η πρωτεύουσα της Φινλανδίας, την 1η Αυγούστου 1975.
Επρόκειτο για το πρώτο μεγάλο ρήγμα στον ψυχρό πόλεμο Ανατολής – Δύσης, που κρατούσε διαιρεμένη και όμηρο της πυρηνικής απειλής την Ευρώπη. Στη διάσκεψη του Ελσίνκι συμμετείχαν 33 χώρες της Ευρώπης, πλην της τότε κινεζόφιλης Αλβανίας. Συμμετείχαν επίσης στο Ελσίνκι ο Καναδάς και οι ΗΠΑ, καθώς η Σοβιετική Ενωση αναγνώρισε στις δυο βορειοαμερικανικές χώρες ρόλο στην υπόθεση της ευρωπαϊκής ασφάλειας.
Πρώτη φορά ενσωματώθηκε στην Τελική Πράξη του Ελσίνκι μια αντίληψη καθολικής ασφάλειας με διαδοχικές μεταγενέστερες διασκέψεις για μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης εκατέρωθεν και αφοπλισμού, την οικονομική, οικολογική και ανθρώπινη ασφάλεια.
Στο Ελσίνκι δεν έγινε απλά μια διάσκεψη, αλλά τέθηκε σε κίνηση μια πολυδιάστατη διαδικασία, η ΔΑΣΕ, που το 1990 πέρασε σε νέα φάση με την υιοθέτηση της Χάρτας των Παρισίων για μια νέα Ευρώπη, αφού έληξε ο ψυχρός πόλεμος, ενώ το 1994 τη θέση της πήρε ο ΟΑΣΕ.
Είναι εφικτό ένα «νέο Ελσίνκι»; Προσωπικά, θα πρότασσα αν είναι αναγκαίο, με θετική απάντηση, βασισμένη στο αίτημα αποτροπής νέας διαίρεσης της Ευρώπης, με τη γραμμή διαίρεσης στην Ουκρανία. Επιπλέον, τόσο η ενεργειακή όσο και η επισιτιστική κρίση έχουν αναδείξει πιο έντονα τις ποικίλες αλληλεξαρτήσεις στην ήπειρό μας. Τέλος, όποια και αν είναι η έκβαση του πολέμου στην Ουκρανία, η Ρωσία δεν θα πάψει να είναι μεγάλη ευρωπαϊκή και παγκόσμια δύναμη, με ισχυρότατο πυρηνικό οπλοστάσιο, άρα απαραίτητη συνιστώσα σε μία νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας στην Ευρώπη.
Δεν θα αποφύγω τον πειρασμό να πω ότι η ΔΑΣΕ του 1975 ήταν καρπός προσπαθειών της ευρύτερης Αριστεράς, με την έννοια ότι ήταν πρόταση της Σοβιετικής Ενωσης, αγκαλιάστηκε από τον σοσιαλδημοκράτη Βίλι Μπραντ, εντασσόμενη στην περίφημη Οστπολιτίκ, ενώ υποστηρίχθηκε σθεναρά από την κοινωνική Αριστερά (κινήματα ειρήνης, συνδικάτα). Δεν θυμάμαι, η Δεξιά της Ευρώπης να είχε αναλάβει πρωτοβουλίες υπέρ της διάσκεψης του Ελσίνκι. Προτείνω, λοιπόν, στον Αλέξη Τσίπρα να φέρει πρόταση στη Βουλή για «νέο Ελσίνκι» καλώντας την κυβέρνηση Μητσοτάκη να την υποστηρίξει, στο πλαίσιο της Ε.Ε. και του ΝΑΤΟ.
* Σύμβουλος του Διεθνούς Γραφείου Ειρήνης – ΙΡΒ
