Στα χνάρια του Χάγιεκ

Τους τελευταίους μήνες ο κ. Μητσοτάκης αποφάσισε να παίξει το χαρτί της «ευαισθησίας». Συμπονετικός με τους καταναλωτές ηλεκτρικής ενέργειας που είδαν τους λαίμαργους λογαριασμούς να καταβροχθίζουν το εισόδημά τους. Ευαίσθητος με τους καταναλωτές που πλήττονται από τα κύματα ακρίβειας που σκάνε στα καρότσια των σούπερ μάρκετ και κάνουν το περιεχόμενό τους όλο και λιγότερο σε βάρος και σε όγκο. Ψυχοπονιάρης με την υπερταξική ομάδα των ΙΧήδων, που πλήττονται από τις ανατιμήσεις της βενζίνης. Στους πρώτους παρείχε μία επιδότηση, στους δεύτερους το σκέπτεται και στους τρίτους –κατόπιν διαλογής– παρείχε ένα «βοήθημα» που θυμίζει τηλεοπτικές διαφημίσεις καταναλωτικών προϊόντων.

Η αλήθεια είναι ότι η όψιμη «ανακάλυψη» του κόσμου των πληβείων που η οικονομική κρίση τούς αναγκάζει να επιβιώνουν με στερήσεις και –κυρίως– η ξαφνική έκρηξη «πονοψυχιάς» για τα μαρτύριά τους αντιμετωπίστηκε από την αντιπολίτευση και από μεγάλη μερίδα του πληθυσμού με επιφυλακτικότητα. Ψίχουλα χαρακτήριζαν οι περισσότεροι τις «επιδοτήσεις». Οι πιο πολιτικοποιημένοι συνέδεσαν την αναπάντεχη έκρηξη «κατανόησης» με σκοπιμότητες και ιδιοτελή κίνητρα που συνδέονται με τις επερχόμενες εκλογές.

Και όμως σε όλες τις «πρωτοβουλίες» της Κυβέρνησης, δεν υπάρχει τίποτα σκοτεινό και τίποτα ανεξήγητο. Η πολιτική στήριξης των ευάλωτων και –κυρίως– ο τρόπος που εκδηλώνεται, έχει στέρεες φιλοσοφικές και θεωρητικές βάσεις. Αν μελετήσει κανείς τα κείμενα του θεωρητικού του νεοφιλελευθερισμού, αυτού που εκδήλωσε την προτίμησή του στο καθεστώς του Πινοσέτ, του Χάγιεκ, διαπιστώνει ότι η πολιτική που εφαρμόζει η Κυβέρνηση για να αντιμετωπίσει τις επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης, κινείται σε πλαίσια που ο αυστριακός νομπελίστας θα θεωρούσε αποδεκτά.

Αν το καλοσκεφτείς, η πολιτική που εφαρμόζει η Κυβέρνηση μπορεί να περιγραφεί με τη φράση του Χάγιεκ: «Μόνο οι τιμές που καθορίζονται στην ελεύθερη αγορά θα εξασφαλίσουν ότι η ζήτηση ισούται με την προσφορά. Οι έλεγχοι τιμών καθιστούν τους αγοραστές και τους πωλητές λιγότερο ικανούς να ανταποκριθούν στα μηνύματα που θα έστελναν ο ένας στον άλλον, εάν μπορούσαν να αυξήσουν την προσφορά τους ή να μειώσουν την τιμή που ζητούσαν» .

Η φιλοσοφική προσέγγιση του ανθρώπου που λατρεύτηκε από τον Ρήγκαν, την Θάτσερ και τους επιγόνους τους, μπορεί να εξυψώνει την προσήλωση στις αλάθητες «τιμές» , την επιμονή στους μηχανισμούς της λειτουργίας της αγοράς οι οποίοι θα πρέπει να λειτουργούν χωρίς εμπόδια και περιορισμούς και τη δικαιοσύνη ως εγγυήτρια της ελευθερίας αγοράς αλλά δεν περιορίζεται σε αυτές. Επειδή το βασικό του μέλημα ήταν το «συμφέρον» των αγορών, ο Χάγιεκ είχε γράψει και για ένα «δίχτυ ασφαλείας» που θα προστάτευε «εκείνους που απειλούνται από την ένδεια και την πείνα».

«Η υιοθέτηση ενός είδους ασφάλισης για περιπτώσεις ακραίων αντιξοοτήτων ενδέχεται να λειτουργεί προς το συμφέρον όλων», έγραφε ο νομπελίστας στο βιβλίο «Law, Legislation and Liberty» και διευκρίνιζε ότι το «δίχτυ» δεν θα έπρεπε να περιορίζει την ελευθερία της αγοράς, δηλαδή να μην επηρεάζει τις τιμές και τον μηχανισμό τους.

Ο κ. Μητσοτάκης βαδίζει στα χνάρια του Χάγιεκ: δίνει επιδόματα με λεφτά που θα τα πάρει πίσω είτε με φόρους είτε με περικοπές των κοινωνικών δαπανών. Αποδοκιμάζει την τιμαριθμική αναπροσαρμογή των μισθών. Αφήνει τις «δυνάμεις της αγοράς» να συσσωρεύουν κέρδη, αρνούμενος να φορολογήσει τα υπερκέρδη, να περιορίσει τη κερδοσκοπία και να εξασφαλίσει υγιή ανταγωνισμό. Υπό το πρίσμα αυτό, δεν είναι ούτε «ευαίσθητος» ούτε «συμπονετικός». Είναι ένας πολιτικός που ασπάζεται την τοποθέτηση του Αυστριακού, σύμφωνα με την οποία «η κοινωνική δικαιοσύνη είναι μία κενή νοήματος φράση με απροσδιόριστο περιεχόμενο» και προσπαθεί να διαχειριστεί τη σημερινή συγκυρία, αφήνοντας ασύδοτους αυτούς που θεωρεί σημαντικούς: τους κατόχους πλούτου.

Αποτιμώντας τις πολιτικές της τελευταίας τριετίας, κάθε σώφρων άνθρωπος ανατρέχει σε δύο περιστατικά με πρωταγωνιστές τη Θάτσερ και τον Χάγιεκ και τον περιλούζει κρύος ιδρώτας, στη σκέψη ότι μπορεί να περιγράφουν αυτά που έρχονται.

Το πρώτο αφορά την απάντηση της Θάτσερ στις παροτρύνσεις του Χάγιεκ να ακολουθήσει πιο επιθετικά τη θεραπεία σοκ του Πινοσέτ: «Είμαι σίγουρη ότι θα συμφωνήσετε ότι στη Βρετανία, με τους δημοκρατικούς μας θεσμούς και την ανάγκη για υψηλό βαθμό συναίνεσης, ορισμένα από τα μέτρα που εγκρίθηκαν στη Χιλή είναι εντελώς απαράδεκτα».

Το δεύτερο περιστατικό αφορά τα λόγια της όταν αποφάσισε να φερθεί στους ανθρακωρύχους και στα συνδικάτα με τον ίδιο τρόπο που αντιμετώπισε τον Γκαλτιέρι και στους στρατηγούς του: «Επρεπε να πολεμήσουμε τον εχθρό στα Φόκλαντ και τώρα πρέπει να πολεμήσουμε τον εχθρό μέσα, κάτι που είναι πολύ πιο δύσκολο αλλά εξίσου επικίνδυνο για την ελευθερία».

* δημοσιογράφος συγγραφέας