Παράξενος μήνας ο Αύγουστος. Είτε σε κάνει να προσπαθείς να ξεχαστείς είτε σε ωθεί να σκαλίζεις ό,τι βρεθεί στον δρόμο σου και αν δεν βρεθεί, ανασύρεις παραχωμένες μνήμες, πληροφορίες και γνώσεις. Το σίγουρο είναι ότι ο φετινός Αύγουστος είναι «φορτωμένος»: υποκλοπές, Novartis, κορονοϊός, εξοντωτική ακρίβεια, υποκριτικές εκρήξεις κατανόησης, «ελεημοσύνες» στους ευάλωτους και «δώρα» στους ισχυρούς…
Ετσι, ανήμερα Δεκαπενταύγουστο, σκαλίζοντας κιτρινισμένα χαρτιά, έπεσα επάνω σε ένα δοκίμιο που είχε δημοσιευτεί πριν από ακριβώς δέκα χρόνια αλλά αφορούσε μια ιστορία 2.086 ετών. Ο τίτλος του ήταν «Συμβουλές προεκλογικού αγώνα από τον Κικέρωνα» και το περιεχόμενό του αφορούσε το «Commentariolum Petitionis» («Μικρό Εγχειρίδιο Προεκλογικού Αγώνα»).
Ενα είδος υπομνήματος για την αποτελεσματική προεκλογική στρατηγική, στο οποίο ο Κόιντος, ο μικρότερος αδελφός του επιφανούς Ρωμαίου νομομαθούς και ρήτορα Μάρκου Τούλιου Κικέρωνα, συμβούλευε τον μεγαλύτερο αδελφό του για το πώς θα πολιτευόταν ώστε να καταφέρει να εκλεγεί στο αξίωμα του ύπατου. Εκείνη την εποχή δικαίωμα ψήφου στη Ρώμη είχε κάθε ενήλικας άνδρας πολίτης αλλά η ψηφοφορία διεξαγόταν με ένα πολύπλοκο σύστημα. Οι πλούσιοι εξουσίαζαν, η κοινωνική και πολιτική χειραγώγηση ήταν στην ημερήσια διάταξη και οι προεκλογικές εκστρατείες ενείχαν το στοιχείο του χρηματισμού και ενίοτε της βίας.
Επειδή θεώρησα τις «συμβουλές» εξαιρετικά επίκαιρες και χρήσιμες για να ερμηνεύσει κάποιος τον τρόπο με τον οποίο οι σημερινοί «ύπατοι» διαχειρίζονται τα κοινά, επέλεξα αποσπάσματα από το «Commentariolum Petitionis» και τα παραθέτω:
«Τρία πράγματα εγγυώνται ψήφους σε μια εκλογή: εκδουλεύσεις, ελπίδα και προσωπική συμπάθεια. […] Θα πρέπει επιμελώς να καλλιεργήσεις σχέσεις με τους άνδρες της άρχουσας τάξης. Μαζί με τους φίλους σου θα πρέπει να προσπαθήσεις να τους πείσεις ότι ανέκαθεν υπήρξες οπαδός της παραδοσιοκρατίας και μην τους αφήσεις να νομίσουν ότι μπορεί να είσαι λαϊκιστής. Αν φανεί ότι προσεταιρίζεσαι σε κάποιο ζήτημα τον απλό λαό, να τους πεις ότι αυτό γίνεται επειδή θέλεις να κερδίσεις την εύνοια του Πομπήιου, έτσι ώστε να ασκήσει την επιρροή του υπέρ σου ή τουλάχιστον όχι εναντίον σου. […] Δούλεψε για να διατηρήσεις την εύνοια αυτών των ανθρώπων, ζητώντας τους υποστήριξη ως ανταπόδοση.
Τώρα είναι η ώρα να ζητήσεις χάρη από όλους. Μην παραλείψεις να τους υπενθυμίσεις να σου ξεπληρώσουν το χρέος τους ψηφίζοντάς σε. Οσους πάλι δεν σου οφείλουν τίποτα, ενημέρωσέ τους ότι η τωρινή βοήθειά τους θα σε κάνει χρεώστη τους. Και, βέβαια, κάτι που μπορεί να βοηθήσει πολύ, είναι η υποστήριξη της αριστοκρατίας. Είναι πολύ σημαντικό να σε θεωρήσουν αντάξιό τους αυτοί οι άνθρωποι, στον κύκλο των οποίων επιθυμείς να εισέλθεις. […] Πρέπει επειγόντως να μάθεις την τέχνη της κολακείας, πράγμα απαράδεκτο στην κανονική ζωή αλλά απαραίτητο για όποιον διεξάγει προεκλογικό αγώνα για δημόσιο αξίωμα. Αν χρησιμοποιείς την κολακεία για να διαφθείρεις έναν άνθρωπο, δεν υπάρχει καμία δικαιολογία.
Οταν όμως η γαλιφιά είναι το μέσον για να κερδίσεις πολιτικούς φίλους, τότε είναι αποδεκτή. Γιατί ο υποψήφιος οφείλει να είναι χαμαιλέων και να προσαρμόζεται σε κάθε άνθρωπο που συναντά, αλλάζοντας την έκφραση και τα λόγια του ανάλογα με την εκάστοτε ανάγκη. […] Στον λαό της Ρώμης, να του εξασφαλίσεις μια καλή παράσταση. […] Δεν είναι επίσης περιττό να τους υπενθυμίσεις τι καθάρματα είναι οι αντίπαλοί σου, τους οποίους με κάθε ευκαιρία πρέπει να κηλιδώνεις. […] Θυμήσου τον Κόττα, εκείνον τον μάστορα των προεκλογικών αγώνων, ο οποίος είπε ότι, εκτός αν τον εμπόδιζε κάποια ρητή υποχρέωση, θα υποσχόταν το οτιδήποτε στον οποιονδήποτε, αλλά τηρούσε μόνον εκείνες τις υποσχέσεις από τις οποίες είχε κάποιο όφελος. Ποτέ δεν αρνούνταν όταν του ζητούσαν κάτι. […] Εάν αθετήσεις μια υπόσχεση, το αποτέλεσμα θα είναι αβέβαιο και ο αριθμός των ανθρώπων που θα επηρεαστούν μικρός. Αν όμως αρνηθείς να δώσεις μια υπόσχεση, η έκβαση είναι βέβαιη και προκαλεί αμέσως την οργή σε έναν ευρύτερο αριθμό ψηφοφόρων. […] Η πόλη μας είναι ένας βόθρος της ανθρώπινης φύσης, ένας τόπος απάτης, σκευωρίας και διαφθοράς κάθε είδους. Οπου και να γυρίσεις θα δεις την αλαζονεία, τη μοχθηρία, τον εγωισμό…».
Τι συνέβη τελικά; Αφού διεξήγαγε τον προεκλογικό του αγώνα ακολουθώντας τις υποδείξεις του αδελφού του, ο Μάρκος κατόρθωσε να εκλεγεί ύπατος, εξασφαλίζοντας τις περισσότερες ψήφους από όλους τους άλλους συνυποψηφίους του.
Το «Μικρό Εγχειρίδιο Προεκλογικού Αγώνα» μπορεί να μην ελαφραίνει το βάρος από τον «θρόμβο του ζόφου» όσων αποκαλύπτονται αλλά αντιλαμβάνεσαι ότι αυτοί που τον δημιουργούν και τον προκαλούν, δεν είναι τίποτα περισσότερο και τίποτα λιγότερο από κακοί αντιγραφείς πανάρχαιων συνταγών.
*Δημοσιογράφος, συγγραφέας
