Μίλτος Σαχτούρης: Δεν έχω γράψει ποιήματα / μέσα σε κρότους / μέσα σε κρότους / κύλησε η ζωή μου. Ο στρατιώτης ποιητής, (απόσπασμα)
Μάο Τσε Τουνγκ: Μεγάλη αναταραχή, υπέροχη κατάσταση.
Μάλκομ Χ: Αν θέλεις κάτι πολύ στη ζωή σου, κάνε θόρυβο.
William Dean Howells: Αν κοιμάσαι μέσα στο θόρυβο θα ξυπνάς από την ησυχία.
Θόρυβο λέμε τον οποιοδήποτε ανεπιθύμητο ήχο. Συνοδεύει σχεδόν όλα τα φυσικά φαινόμενα αλλά και τις ανθρώπινες εκδηλώσεις. Ένας θόρυβος πολλές φορές θεωρείται ανεπιθύμητος και άλλες επιθυμητός.
Στην μυθολογία ο Ίακχος είναι ο θεός που ηγείται της πομπής των Ελευσίνιων Μυστηρίων από την Αθήνα στην Ελευσίνα.
Ο Ίακχος ήταν μια δευτερεύουσα θεότητα. Η λατρεία του ήταν περιορισμένη. Λατρευόταν κυρίως στην Αθήνα και την Ελευσίνα σε άμεση σχέση με τα Ελευσίνια Μυστήρια. Η ηχητική ομοιότητα των ονομάτων Βάκχος και Ίακχος συχνά τον ταύτιζε με τον Διόνυσο ενώ επρόκειτο για μια διαφορετική μυθολογική οντότητα, με διαφορετικό τρόπο ύπαρξης. Ο Ίακχος μάλλον «γεννήθηκε» στις ιερές πομπές από την Αθήνα στην Ελευσίνα των μυημένων και των υποψήφιων μυστών στα Ελευσίνια μυστήρια. Οι ιερές, λατρευτικές, μυστηριακές, τελετουργικές, θαυμαστικές, τραγουδιστικές, ερωτικές φωνές των συμμετεχόντων στην πομπή προς την Ελευσίνα «γέννησαν» τον θεό Ίακχο (1) μια προσωποποίηση ενός ηχητικού τελετουργικού θαυμασμού και της επίκλησης μιας εκστατικής θεότητας: Ίακχε, Ω Ίακχε, Ίακχε, Ίακχε,..
(1). Ιαχές (ἰαχή, ἡ (ἰάχω), κραυγή, βοή, φωνή, θρήνος, σε Όμηρ.· επίσης, κραυγή χαράς, ἰαχὰ ὑμεναίων, σε Πίνδ., Τραγ.). Ιαχές λοιπόν, λατρευτικές προς τις θεότητες των Ελευσινίων Μυστηρίων, «γέννησαν» τον θεό των ιαχών, τον Ίακχο
Ο Ίακχος ανήκε στις θεότητες, μαζί με την Δήμητρα και την Περσεφόνη, που λατρευόταν στα Ελευσίνια Μυστήρια. Ο Στράβων ( 64 π.Χ. ~ 24 μ.Χ.) τον είχε αποκαλέσει αρχηγέτη των Ελευσινίων Μυστηρίων.
Σε ναό της Δήμητρας, στην Αθήνα, κοντά στο Δίπυλον, υπήρχε άγαλμα του Ίακχου με δάδα στο χέρι ( η πληροφορία αυτή μας έρχεται από τον Παυσανία τον 2ο αιώνα μ. Χ. και μας λέει ακόμα ότι ήταν έργο του Πραξιτέλη) Στο κεφάλι είχε στεφάνι μυρτιάς όπως αναφέρει και ο Αριστοφάνης στους Βατράχους ( στέφανον μύρτων, στίχος 330.). Ο Πλούταρχος αναφέρεται στο ναό που φυλασσόταν το γλυπτό του Ίακχου και τον αποκαλεί Ιακχείον κοντά στο Πομπείον, στον Κεραμεικό, αφετηρία για την πομπή των Ελευσινίων Μυστηρίων από την Αθήνα στην Ελευσίνα.
Ο Ίακχος στην Αντιγόνη του Σοφοκλέους, στ. 1146 – 1154.
Ω ηγέτη του χορού των πυρίπνοων άστρων αρχηγέ των νυχτερινών τραγουδιών, εσύ παιδί και βλαστός του Δία, εμφανίσου βασιλιά μου, μαζί με τις συνοδούς σου, τις Μαινάδες, που για χάρη σου χορεύουν ασυγκράτητες όλη τη νύχτα για σένα Ίακχε, τον προστάτη τους.
Αριστοφάνους, Βάτραχοι, 312 κ.ε.
ΔΙΟΝΥΣΟΣ: Πνοή αυλών ακούγεται.
ΞΑΝΘΙΑΣ: Ναι, και εισπνέω αύρα από δάδες που φέρνει ο αέρας, παράξενη, μυστήρια μυρουδιά.
ΔΙΟΝΥΣΟΣ: Ησύχασε. Μη μιλάς ν` ακούσουμε τους ήχους.
Πράγματι ακούγονται φωνές πολλών ανθρώπων, μουσικές, τραγούδια, ήχοι.. όλα μαζί, από κάποια απόσταση.
ΧΟΡΟΣ ΤΩΝ ΜΥΣΤΩΝ: Ίακχε ω ΄Ιακχε
Ίακχε ω Ίακχε.
ΞΑΝΘΙΑΣ: Δέσποτα μου θεέ Διόνυσε, οι μύστες που μας έλεγε είναι·
γιορτάζουν και τραγουδούν για τον Ίακχο κάπου εδώ κοντά
ΔΙΟΝΥΣΟΣ: Ναι, έτσι νομίζω κι εγώ. Να κάνουμε ησυχία να δούμε και ν` ακούσουμε.
ΧΟΡΟΣ ΤΩΝ ΜΥΣΤΩΝ: Ίακχε εσύ πολυτίμητε, που έχεις εδώ το ναό σου,
Ίακχε, ω Ίακχε,
έλα να μπεις στο χορό σ᾽ αυτό το λιβάδι,
του ιερού, αγίου σου θιάσου· Στο κεφάλι σου βάλε στεφάνι μυρτιάς και πέτα γύρω γύρω πολυκάρπια. Σύρε το χορό για τους όσιους μύστες χτυπώντας ξέφρενα, ασυγκράτητα τα πόδια σου σ` ένα χορό, ω Ίακχε, αγνό, ιερό αλλά γεμάτο χάρη και νάζια.
ΞΑΝΘΙΑΣ:Ω σεβάσμια πολυτίμητη Κόρη της Δήμητρας λιγώθηκα από τη μυρωδιά ψητού χοιρινού.
ΔΙΟΝΥΣΟΣ: Πάρε ένα κοψίδι και πάψε, επιτέλους να μιλάς.
ΧΟΡΟΣ ΤΩΝ ΜΥΣΤΩΝ: Ο Ίακχος καταφθάνει κρατώντας λαμπάδες με μεγάλη φλόγα. Ίακχε ω Ίακχε, ολόλαμπρο αστέρι σ` αυτήν τη νυχτερινή γιορτή. Οι αγροί φωτίζονται, φεγγοβολούν. Οι γέροντες πάλλουν τα γόνατα ρυθμικά ξεχνώντας πόνους, έννοιες και λύπες.
Ω Ίακχε λαμπαδηφόρε οδήγα τους νέους στον ιερό χορό εδώ στους ανθηρούς αγρούς.
Πάμε τώρα με άλλα τραγούδια, τη βασίλισσα Θεά, την καρποφόρο Δήμητρα να τιμήσουμε, με τους μελωδικότερους ύμνους και να χορέψουμε με τα ρυθμικότερα τραγούδια.
Ω! Δήμητρα των αγνών και ιερών Μυστηρίων, μεγάλη βασίλισσα, συμπαραστάσου μας, φώτισε μας, σώσε το πανηγύρι που κάνουμε για σένα την ολοήμερη, χαρούμενη γιορτή. Πολλά κωμικά θα πούμε αλλά και πολλά σοβαρά και σπουδαία όπως αρμόζει στην πάνσεπτη γιορτή σου. Και εγώ( ο Αριστοφάνης) με τα κωμικά και τα σοβαρά θα νικήσω τον θεατρικό αγώνα και θα βραβευτώ. Αριστοφάνους, Βάτραχοι,384- 395.
Ο Διόνυσος θεός της βλαστήσεως, του αμπελιού, του κρασιού, της μέθης, της έκστασης και του Θεάτρου συναντάται με τη μεγάλη ελευσίνια θεότητα, την Δήμητρα, στην Γαία( Γή). Οι δύο μέγιστες αυτές χθόνιες θεότητες, έχουν ρίζες στην Γαία Μητέρα, στη Γή.
Η λαϊκή θρησκεία του Διόνυσου, όπως και της Δήμητρας, έχουν χαρακτήρα γήϊνο, χθόνιο, μυστηριακό, εκστατικό, οργιαστικό.
Ιερά Οδός
Δύο ιερές πόλεις, η Αθήνα της θεάς Αθηνάς και η Ελευσίνα της θεάς Δήμητρας, συνδέονται με την ονομαστή Ιερά Οδό, μήκους περίπου 22χιλιομέτρων.
…δεν πρέπει να κυκλοφορούν αυτοκίνητα στην Ιερά Οδό. Είναι ιεροσυλία να χρησιμοποιείς την Ιερά Οδό σαν να είναι αυτοκινητόδρομος. Πρέπει να περπατάμε, να βαδίζουμε όπως οι αρχαίοι πάνω σ` αυτόν τον ιερό δρόμο και ν` αφήνουμε όλο μας το είναι να ξεχειλίζει από φως.
Τον ιερό αυτό δρόμο τον χάραξαν πόδια ευλαβικά, παγανιστικά καθώς όδευαν προς την ιερή Ελευσίνα, προς την Μύηση. Χένρι Μίλερ( 1891-1980), Ο κολοσσός του Μαρουσιού, και Πρώτες εντυπώσεις από την Ελλάδα.
Αριστοφάνης, Βάτραχοι, 1477 – 1478.
«γλυκειὰ ἡ ζωή κι᾿ ὁ θάνατος μαυρίλα». Διονύσιος Σολωμός, Λάμπρος, απόσπ.
William Shakespeare: Να ζει κανείς ή να μη ζει; To be or not to be? From Amlet.
Διόνυσος: «τίς οἶδεν εἰ τὸ ζῆν μέν ἐστι κατθανεῖν»,
τὸ πνεῖν δὲ δειπνεῖν, τὸ δὲ καθεύδειν κῴδιον (1);
Ποιος γνωρίζει αν η ζωή δεν είναι θάνατος αν η αναπνοή κρατά όσο ένα δείπνο, αν ο ύπνος δεν είναι ένα στρωσίδι για τον ύπνο (2);
(1) κώδιον, τό, υποκορ. του κῶας, προβιά, δέρμα προβάτου, που χρησιμοποιούνταν σαν στρωσίδι, σε Αριστοφ., Πλάτ.
(2) Ο Αριστοφάνης σε κάποια έργα του σατίριζε αιχμηρά τέτοιες φιλοσοφικές αναζητήσεις του Ευριπίδη:
Θα λέγαμε: Τι τα θές αδερφέ, μήπως η ζωή δεν είναι ένα με τον θάνατο; Μήπως εκεί που απολαμβάνεις ένα ωραίο φαγητό δε σου κόβεται η αναπνοή και σε βρίσκει ο θάνατος; Μήπως όταν ξαπλώνει κάποιος για ύπνο το στρωσίδι του δε γίνεται νεκροσάβανο;
-Στους Βάτραχους και στις Θεσμοφοριάζουσες ο Αριστοφάνης αποδεικνύει ότι μπορεί να «δραματουργήσει» και να ασχοληθεί σαν τους τραγικούς ποιητές με τα Μυστήρια., όπως ο Αισχύλος και ο Ευριπίδης. Αλλά: τὸ πρόσωπον οὐχὶ δεικνύς,
πρόσχημα τῆς τραγῳδίας, ( Βάτραχοι, 913).
Λίγα λόγια για τους Βατράχους του Αριστοφάνη:
Η κωμωδία αυτή διδάχτηκε το 405 π.Χ. και κέρδισε το πρώτο βραβείο. Ένα χρόνο πριν, το 406 π. Χ. πέθαναν ο Σοφοκλής και ο Ευριπίδης, Ο Αισχύλος είχε πεθάνει το 456 π.Χ. Ο ιδιοφυής Αριστοφάνης θέλει να «τονίσει» αυτό το «παγκόσμιο» πολιτιστικό κενό που δημιουργήθηκε με την απώλεια των τριών κορυφαίων τραγικών ποιητών. Έτσι δημιουργεί του Βατράχους όπου πρωταγωνιστής είναι , ποιος άλλος; από τον Διόνυσο τον θεό και δημιουργό του Θεάτρου. Ο Διόνυσος λοιπόν είναι ο κατ` εξοχήν αρμόδιος να λύσει το πρόβλημα του θεάτρου αφού είναι θεός του θεάτρου. Ποιο είναι το πρόβλημα; Μα το μέγιστο. Δεν υπάρχουν πια οι τραγικοί ποιητές που έφτασαν τον θεατρικό- ποιητικό λόγο σε κορυφώσεις που ακόμα και σήμερα δεν έχουν ξεπεραστεί. Ο Αριστοφάνης «βάζει» τον πρωταγωνιστή του Διόνυσο να αναλάβει δράση για να αναγεννηθούν οι περίφημοι δραματικοί αγώνες. Ο Διόνυσος έτσι, με τη βοήθεια του Ηρακλή, πάει στον Άδη για να φέρει πίσω στη γη τον Ευριπίδη. Στο τέλος αποφασίζει να πάρει στη γη τον Αισχύλο. Από το 405 π.Χ. έχουν περάσει 405 + 2022 = 2427 χρόνια και άλλος Αισχύλος, Σοφοκλής, Ευριπίδης αλλά και Αριστοφάνης δεν εμφανίστηκε. Τα έργα τους όμως άντεξαν στο χρόνο κα αποτελούν μέγιστη παγκόσμια πολιτιστική κληρονομιά.
1*. Αρχιτέκτων. Ιστορικός Αρχιτεκτονικής. Ιστορικός Τέχνης.
2* Αφιερωμένο στον από καρδιάς φίλο Γιάννη Βέτσο δημιουργικό γλύπτη που πολύ συχνά προβληματίζεται και εμπνέεται από την αρχαία ελληνική γραμματεία. Οι πολύωρες συζητήσεις μας για τον Αριστοφάνη και τους Βατράχους με οδήγησαν στη συγγραφή αυτού του άρθρου. Ο Γιάννης από την άλλη μεριά εμπνεύστηκε ένα κονστρουκτιβιστικό γλυπτό με το ίδιο θέμα.
