Κυβερνητική ισορροπία «μαγικού ρεαλισμού»

Ο νεοεκλεγμένος πρόεδρος της Κολομβίας, Γουστάβο Πέτρο, δεν είναι απλώς ένας πρώην αντάρτης: όχι μόνο και ούτε αυτό είναι που χαρακτηρίζει την πολιτική του διαδρομή από τη δεκαετία του 1970. Είναι πολλά περισσότερα από έναν «ακροαριστεριστή», όπως πολλά ΜΜΕ τον χαρακτηρίζουν, προϊδεάζοντας για κάποια δήθεν υποβόσκουσα (ή και ορατή) απειλή από τη διακυβέρνησή του.

Εχει στις πλάτες του δεκαετίες κοινωνικών και πολιτικών αγώνων. Επέζησε της φυλακής και των βασανιστηρίων. Στάθηκε καταλύτης για τον αφοπλισμό του κινήματος Μ-19 όπου ανήκε, ενώ με τη Δημοκρατική του Συμμαχία Μ-19 συμμετείχε ενεργά στην εκπόνηση του νέου Συντάγματος της χώρας το 1991. Εκλέχτηκε γερουσιαστής και δήμαρχος της πρωτεύουσας Μπογκοτά. Είναι αυτή η πορεία που τον έφερε ώς εδώ, να γίνει ο πρώτος Αριστερός πρόεδρος στην ιστορία της πιο συντηρητικής χώρας της Νότιας Αμερικής.

Και έχει συναίσθηση ότι χωρίς μια πλατιά συμμαχία δεν θα του επιτρέψουν να προχωρήσει σε αλλαγές που να οδηγήσουν την άνιση και βίαιη Κολομβία στην ειρήνη και την ισότητα. Γι’ αυτό και, τηρώντας την υπόσχεσή του για Εθνική Συμφιλίωση, απευθύνθηκε σε εκπροσώπους ενός πλατιού φάσματος της πολιτικής σκηνής της χώρας, διαψεύδοντας όσους μιλούσαν για μια κυβέρνηση «ακραίων» και ριζοσπαστών από έναν πολιτικό αυταρχικό και αδιάλλακτο.

Πρώτος διορισμός που ανακοίνωσε ήταν εκείνος του Αλβαρο Λέιβα Ντουράν, του πάλαι ποτέ ιστορικού μέλους του Συντηρητικού Κόμματος, βαθέος γνώστη του Διεθνούς Ανθρωπιστικού Δικαίου, που από τη δεκαετία του 1980 πάσχισε για πολιτική λύση στην εμφύλια σύρραξη της Κολομβίας μέσω διαπραγματεύσεων. Ως έμπιστος σύμβουλος του πρώην προέδρου Χουάν Μανουέλ Σάντος, έπαιξε κεντρικό ρόλο στην υπογραφή των συμφωνιών ειρήνης με το αντάρτικο FARC το 2016.

Ο διορισμός του στέλνει ένα σαφές μήνυμα ότι αυτές θα τηρηθούν αλλά και θα προχωρήσουν οι διαπραγματεύσεις με το αντάρτικο ELN, απαραίτητη προϋπόθεση για να ομαλοποιηθεί η πολιτική ζωή της χώρας, ενώ, ανάμεσα στα άλλα, θα κληθεί να διαμορφώσει μια νέα σχέση με τις ΗΠΑ και να αποκαταστήσει τις σχέσεις με τη Βενεζουέλα, δεύτερο εμπορικό εταίρο της χώρας.

Ανάλογη είναι και η επιλογή του Χοσέ Αντόνιο Οκάμπο στο κρίσιμο υπουργείο Οικονομικών. Συν-συγγραφέας βιβλίων με τον νομπελίστα Τζόζεφ Στίγκλιτς, ο 69χρονος οικονομολόγος που έχει ταυτιστεί με την κεντροαριστερή πτέρυγα του Φιλελεύθερου Κόμματος, έχει διατελέσει εκτελεστικός γραμματέας της Οικονομικής Επιτροπής για τη Λατινική Αμερική και την Καραϊβική (Cepal) και υπουργός Οικονομικών επί προεδρίας του Ερνέστο Σαμπέρ. Σε αυτή την προεκλογική εκστρατεία υπήρξε σύμβουλος του κεντρώου προεδρικού υποψηφίου Σέρχιο Φαχάρντο.

Ανάμεσα στις πολλές προκλήσεις που έχει μπροστά του είναι η εφαρμογή μιας προοδευτικής φορολογικής μεταρρύθμισης, αυξάνοντας τους φόρους των πιο πλούσιων. Ο διορισμός του καθησύχασε αγορές και επιχειρηματίες, με τον Μπρους Μακ Μάστερ, πρόεδρο της Εθνικής Ενωσης Επιχειρηματιών της Κολομβίας, να δηλώνει «Είναι ένα πολύ καλό σημάδι: πρόκειται για άνθρωπο που γνωρίζει την κολομβιάνικη οικονομία και τα δημοσιονομικά… και είναι επίσης ένα άτομο λογικό και αξιόπιστο».

Για τη θέση του υπουργού Παιδείας επέλεξε τον 56χρονο μετριοπαθή πολιτικό Αλεχάνδρο Γκαβίρια, που διετέλεσε υπουργός Υγείας επί προεδρίας του Χουάν Μανουέλ Σάντος. Ο Γκαβίρια υπήρξε πρύτανης της Σχολής Οικονομικών των Ανδεων, θεωρείται ένας έμπειρος τεχνοκράτης με γνώση του χώρου και στην προεκλογική εκστρατεία μετείχε επίσης στον Κεντρώο Συνασπισμό Ελπίδα του Φαχάρντο, υποσχέθηκε μάλιστα μια «επανάσταση της δημόσιας δωρεάν παιδείας».

Το υπουργείο Γεωργίας ανέθεσε στην 79χρονη οικονομολόγο Σεσίλια Λόπες Μοντάνιο, που είχε ηγηθεί του ίδιου υπουργείου το 1996-1997. Η πολιτικός των Φιλελεύθερων θα κληθεί να υλοποιήσει έναν από τους πυλώνες του προγράμματος του νέου προέδρου: την ενίσχυση των αγροτικών περιοχών και την αγροτική μεταρρύθμιση, βασικό σημείο των συμφωνιών ειρήνης του 2016.

Αυτοί οι διορισμοί πολιτικών με διαφορετικές ιδεολογικές καταβολές, αλλά εμπειρία στη διαχείριση των δημόσιων υποθέσεων, είναι ένδειξη άσκησης ενός μαγικού ρεαλισμού για να μπορέσει να επιβιώσει μια κυβέρνηση της Αριστεράς στην Κολομβία. «Μαγικού ρεαλισμού» γιατί επιχειρεί να αφοπλίσει τον «αντι-πετρισμό» χωρίς συνάμα να απογοητεύσει τις βάσεις του: να ισορροπήσει ανάμεσα σε κεντρώους πολιτικούς και σε ακτιβιστές με πολύχρονη ιστορία αντίστασης στις πολιτικές που κάποιοι από αυτούς τους όψιμους συνοδοιπόρους του Πέτρο έχουν εφαρμόσει στο παρελθόν.

Αγωνίστριες όπως η αντιπρόεδρος της χώρας, η Αφροκολομβιανή ακτιβίστρια Φράνσια Μάρκες, που θα είναι και επικεφαλής του νέου υπουργείου Ισότητας και που, με το κίνημά της «Είμαι Γιατί Είμαστε», έφερε στη συμμαχία του Πέτρο τους πρωταγωνιστές της κοινωνικής εξέγερσης του 2021 και το πλήθος των «Κανένας», των περιθωριοποιημένων που ώς τώρα δεν είχαν λόγο στην πολιτική.

Ή η ψυχίατρος και πολιτειολόγος Καρολίνα Κόρτσο, αντιπρόεδρος της Ομοσπονδίας Ιατρών, που επί χρόνια μάχεται για τον δημόσιο χαρακτήρα της Υγείας και αναλαμβάνει το υπουργείο Υγείας.

Ή η ποιήτρια, δραματουργός και ηθοποιός που σφράγισε το λατινοαμερικάνικο θέατρο Πατρίσια Αρίσα στη θέση της υπουργού Πολιτισμού, της οποίας το καλύτερο βιογραφικό έγραψε ο Εδουάρδο Γκαλεάνο στο βιβλίο του «Γυναίκες» (εκδόσεις Πάπυρος):

«Στο τέλος της ημέρας, όταν έπεφτε η αυλαία, η Πατρίσια Αρίσα, φέροντας τη σφραγίδα του θανάτου, έκλεινε τα μάτια. Σιωπηλά ευχαριστούσε τα χειροκροτήματα του κοινού όπως ευγνωμονούσε που είχε ξεγελάσει το θάνατο με μια ακόμη μέρα. Η Πατρίσια ήταν στη λίστα των καταδικασμένων επειδή σκεφτόταν “κόκκινα” και ζούσε “κόκκινα”. Και οι καταδίκες εκτελούνταν η μία μετά την άλλη, ανελέητα. Ως και χωρίς σπίτι έμεινε. Μια βόμβα θα μπορούσε να τινάξει στον αέρα το κτήριο: οι γείτονες, υπακούοντας στον νόμο του φόβου, απαίτησαν να φύγει. Περιφερόταν με αλεξίσφαιρο γιλέκο στους δρόμους της Μπογκοτά. Δεν υπήρχε άλλη λύση. Αλλά το γιλέκο ήταν θλιβερό και άσχημο.

Μια μέρα η Πατρίσια του έραψε μερικές πούλιες κι άλλη μέρα του κέντησε πολύχρωμα λουλούδια που έπεφταν σαν βροχή πάνω στο στήθος της… Και αναγκαστικά συνήθισε να το φοράει πάντα: ούτε στη σκηνή δεν το έβγαζε. Οταν η Πατρίσια ταξίδεψε εκτός Κολομβίας, για να παίξει σε ευρωπαϊκά θέατρα, πρόσφερε το αλεξίσφαιρο γιλέκο της σε έναν αγρότη, ονόματι Χούλιο Κανιόν. Του Χούλιο Κανόν, δημάρχου του χωριού Βισταερμόσα, του είχαν σκοτώσει όλη την οικογένεια, σαν προειδοποίηση, αλλά εκείνος αρνήθηκε να φορέσει εκείνο το λουλουδάτο γιλέκο. “Δεν φοράω γυναικεία ρούχα” της είπε. Με ένα ψαλίδι η Πατρίσια ξήλωσε τα στολίδια και ο άντρας δέχτηκε να το βάλει. Τον έκαναν κόσκινο το ίδιο βράδυ. Με το γιλέκο φορεμένο».

Αυτή η βίαιη και άνιση Κολομβία δεν μπορεί να κυβερνηθεί χωρίς συναινέσεις.