Η «Εφημερίδα των Συντακτών» προσφέρει αυτό το Σαββατοκύριακο (18-19 Ιουνίου) το βιβλίο της Μυρσίνης Ζορμπά «Ανδρέας Παπανδρέου», με αφορμή τη συμπλήρωση 16 χρόνων από τον θάνατό του. Μια συναρπαστική πολιτισμική προσωπογραφία της σύνθετης, ανατρεπτικής και απρόβλεπτης προσωπικότητας που σημάδεψε τη νεότερη ελληνική Ιστορία.
Γιατί να ενδιαφερθούμε, νεότεροι και μεγαλύτεροι, για έναν πολιτικό ηγέτη περασμένων εποχών που ανήκει πια στην Ιστορία;
Είναι αλήθεια ότι οι πολιτικοί μάς ενδιαφέρουν συνήθως στην επικαιρότητα για τις μεγάλες αποφάσεις τους που επηρεάζουν την πορεία της χώρας ή και την προσωπική μας ζωή. Ωστόσο, η διαμόρφωση της προσωπικότητάς τους, ο τρόπος που σκέφτονται, η φιλοσοφία ζωής αλλά και ο τρόπος ζωής τους επηρεάζουν σημαντικά τον τρόπο με τον οποίο συγκροτείται η πολιτική τους σκέψη.
Το ίδιο ισχύει για τις αξίες, τα κοινωνικά πρότυπα, τη νοοτροπία και τη συμπεριφορά τους, το περιβάλλον των ανθρώπων και των ιδεών μέσα στο οποίο λειτουργούν, τις σπουδές αλλά και το περιθώριο ελεύθερης επιλογής στα διαβάσματα, στην ψυχαγωγία και τη διασκέδαση, με μια λέξη την πολιτισμική τους ταυτότητα. Κανείς δεν γεννιέται πολιτικός αλλά γίνεται, ακόμη και οι γόνοι. Η συγκρότησή τους αφορά πολύ περισσότερα απ’ όσα το αυστηρά πολιτικό τους προφίλ και γι’ αυτό μπορεί να εξηγήσει και να ερμηνεύσει πολύ καλύτερα τις πολιτικές αποφάσεις τους.
Με αυτό το σκεπτικό αναλύθηκε η πολιτισμική ταυτότητα του Ανδρέα Παπανδρέου, όπως την αφηγείται το βιβλίο, χωρίς ωραιοποιήσεις και αγιοποίηση, χωρίς φόβο και πάθος. Τα πολιτισμικά στοιχεία μάς ενδιαφέρουν, γιατί φωτίζονται προσεκτικά ένα προς ένα, μέσα από ντοκουμέντα και μαρτυρίες, με ήπιο αποκαλυπτικό φως, όσα οι εκτυφλωτικοί προβολείς της σκληρής πολιτικής δημοσιότητας επιλεκτικά ισοπεδώνουν. Γιατί μας επιτρέπουν να σταθμίσουμε και να ξανασκεφτούμε τα διλήμματα, τις προκλήσεις και την αναμέτρηση του παιδιού μαθητή Ανδρέα με τον εαυτό του και το περιβάλλον του, με τον πατέρα και τους φίλους του.
Γιατί μας αποκαλύπτουν τις στιγμές των εφηβικών προσδοκιών που διαψεύδονται απότομα, τις προσαρμογές και τις αποφάσεις του νεαρού άνδρα στη μακαρθική Αμερική του Μεταπολέμου, την ακαδημαϊκή καριέρα, την οικογενειακή ζωή, την επάνοδο στην Ελλάδα και τη σύνδεση με την πολιτική. Με άλλα λόγια, μας επιτρέπουν να διακρίνουμε τι ήταν σημαντικό στη ζωή του πέρα από τη στενή πολιτική, τι τον κινητοποιούσε, πόσο έτοιμος ήταν να αλλάξει κάθε φορά προκειμένου να ανταποκριθεί στα νέα δεδομένα. Γιατί η πολιτισμική ταυτότητα ενός ανθρώπου δεν είναι αμετάβλητη αλλά επηρεάζεται, τραυματίζεται, αλλάζει κάτω από τις συγκυρίες, τις ευαισθησίες αλλά και τα οράματά του.
Ο πολιτικός Ανδρέας Παπανδρέου βρέθηκε στο προσκήνιο για δεκαετίες και κρίθηκε για κάθε πράξη του, απόφαση και λόγο, από αφοσιωμένους συντρόφους και οπαδούς με ενθουσιασμό αλλά και από ακραιφνείς αντιπάλους με αυστηρότητα. Η δημόσια εικόνα του αποτυπώθηκε σε όλες τις μεγάλες στιγμές εντός και εκτός Βουλής για περισσότερο από τρεις δεκαετίες, από το ’60 ώς τον θάνατό του το ’96, σε μια διαδρομή που είδε επιτυχίες, θριάμβους, αλλά και βαθιά αμφισβήτηση και αποδοκιμασία.
Μένει ανοιχτό ακόμη το καθήκον του ιδρύματος που φέρει το όνομά του, ώστε να καταγραφεί και να τεκμηριωθεί η ζωή και το έργο του αρχειακά και να δοθεί στους ερευνητές η δυνατότητα να το αναλύσουν επιστημονικά, χωρίς τις ιδεολογικές προκαταλήψεις και τις ευκαιριακές προσεγγίσεις που έχουμε δει μέχρι τώρα. Δεν είναι ένα ζήτημα υστεροφημίας, αλλά η αναγκαία συνθήκη ιστορικής τεκμηρίωσης, που οφείλεται σε έναν δημοκρατικό ηγέτη ο οποίος κατάφερε να εγκαινιάσει μια νέα εποχή προοδευτικής διακυβέρνησης στη χώρα.
