Οι λογαριασμοί και οι κυβερνήσεις

Είναι πλέον καθαρό. Οι λογαριασμοί της κρίσης έχουν συγκεκριμένους αποδέκτες. Αυτούς που δουλεύουν για το μεροκάματο. Αυτούς που κάθε μήνα κάνουν αλχημείες για να ισοφαρίσουν έσοδα με έξοδα και αν προκύψει κάτι απρόσμενο και δεν βρουν δανεικά, τότε ξεθάβουν τα κεριά, ξεγελάνε την πείνα τους με πατάτες τηγανητές, πάνε με τα πόδια στη δουλειά, κόβουν τον καφέ… Πόσοι είναι αυτοί; Πάνω από το 1/3 του πληθυσμού αν εμπιστευτούμε τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ. Σύμφωνα με ρεπορτάζ της «Εφ.Συν.», την προηγούμενη χρονιά το 28,3% του πληθυσμού της Ελλάδας αντιμετώπισε τον κίνδυνο της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού. Φέτος θα είναι ακόμα περισσότεροι.

Η οικονομία μοιάζει με καζίνο. Ο,τι χάνεται δεν εξανεμίζεται, αλλά αλλάζει τσέπες. Με απλά λόγια γίνεται αυτό που οι οικονομολόγοι περιγράφουν με τη λέξη «αναδιανομή». Και σε ποιες τσέπες πηγαίνουν τα κέρδη της κρίσης; Καταρχήν σε αυτόν που έχει τα κλειδιά του καζίνου. Στο Δημόσιο. Σύμφωνα με στοιχεία, ο προϋπολογισμός στο επτάμηνο είχε υπερ-εισπράξεις 2 δισ. ευρώ από ΦΠΑ, ενώ ανάλογες αποδόσεις είχαν και όλοι οι ειδικοί φόροι. Μετά σειρά παίρνουν κάθε λογής «μεγαλο…». Μεγαλέμποροι. Μεγαλοτραπεζίτες. Μεγαλοεφοπλιστές. Μεγαλοδιακινητές καυσίμων. Μεγαλοσουπερμακετάδες… Τα ρεπορτάζ της «Εφ.Συν.» για τα κέρδη των παρόχων ηλεκτρικής ενέργειας και των πετρελαιάδων δίνουν μια γεύση για τα πόσα πήγαν στα ταμεία τους από τις τσέπες των Ελλήνων.

«Περσινά ξινά σταφύλια. Πες μας κάτι καινούργιο», θα σχολιάσουν κάποιοι. Οχι. Θα επιμείνω στα «περσινά σταφύλια». Η ιστορία αποδεικνύει ότι στη Δημοκρατία μόνο η εκλεγμένη κυβέρνηση μπορεί να περιορίσει αυτήν την αρπαγή εφαρμόζοντας πολιτικές που αποσκοπούν στη μόνιμη ενίσχυση των πιο ευάλωτων. Προσοχή! Δεν μιλάμε για μεταβιβαστικές πληρωμές όπως τα επιδόματα. Αυτό έκανε ο Ρούσβελτ με το New Deal. Αυτό έκανε ο Ντε Γκολ. Αυτό έκανε ο Αντενάουερ. Αυτό έκαναν όλοι οι μεγάλοι πολιτικοί της Δύσης, πριν προκύψουν ο θεατρίνος και η κόρη του μπακάλη. Και φυσικά όλοι αυτοί είχαν σχέση με την Αριστερά όσο ο Δομάζος με το πόλο. Δεξιοί ήταν οι άνθρωποι, απλώς είχαν τη σοφία να καταλάβουν ότι η πείνα είναι κακός συμβουλάτορας.

Σήμερα οι περισσότεροι αναρωτιούνται πότε θα σταματήσει και πόσο θα κοστίσει τελικά ο εφιάλτης. Η απάντηση στο πρώτο σκέλος του ερωτήματος είναι ότι ακόμα βρισκόμαστε στην αρχή. Τα χειρότερα έρχονται. Υπερβολές; Οι δηλώσεις του Πάουελ της FED και της Λαγκάρντ της ΕΚΤ το λένε τόσο καθαρά όσο τους επιτρέπει η «καρέκλα» τους. «Η σταθερότητα τιμών είναι αυτό που κάνει ολόκληρη την οικονομία να λειτουργεί», δήλωσε ο Πάουελ. «Θα αυξήσουμε τα επιτόκια για όσο διάστημα χρειαστεί για να επαναφέρουμε τον πληθωρισμό στον στόχο μας», είπε χαρακτηριστικά η Λαγκάρντ.

Ο τερματισμός όμως δεν είναι για όλους ο ίδιος. Η αντίστροφη μέτρηση για το τέλος του εφιάλτη για τις ισχυρές οικονομίες είναι μικρότερη σε σχέση με τις χώρες με ευάλωτες οικονομίες, όπως η δική μας. Οι «ασθενείς» θα ζουν με τον φόβο και την ανέχεια και αφού ο πληθωρισμός στην παγκόσμια οικονομία επιστρέψει στα επιθυμητά επίπεδα. Πάλι η Ιστορία προσφέρει παραδείγματα. Η αντιπληθωριστική πολιτική του Paul Volcker, ο οποίος ήταν πρόεδρος της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ τη δεκαετία του 1980, είχε τεράστιες επιπτώσεις που στις υπερχρεωμένες χώρες όπως η Βραζιλία, το Μεξικό, η Πολωνία και η Ρουμανία, εκδηλώθηκαν αρκετό καιρό μετά την υποχώρηση του πληθωρισμού στις ΗΠΑ.

Και ο λογαριασμός; Ακόμα είμαστε στην αρχή. Στα προεόρτια. Σύμφωνα με τις αναθεωρημένες προβλέψεις του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, οι τρεις μεγαλύτερες οικονομίες (ΗΠΑ, Κίνα και ευρωζώνη) βρίσκονται σε τροχιά στασιμότητας και το διεθνές ΑΕΠ στο δεύτερο τετράμηνο του 2022 θα αυξηθεί κατά 3,2%, από 6,1% το 2021. Το πιθανότερο είναι ότι αργά ή γρήγορα θα περάσουν στη στασιμότητα και στην ύφεση. Αυτός άλλωστε είναι ο στόχος της πολιτικής των υψηλών επιτοκίων. Θα υπάρξει λοιπόν μια περίοδος που οι άνθρωποι θα αντιμετωπίζουν ανατιμήσεις, ανεργία και μείωση των μισθών. Πόσο θα διαρκέσει; Αγνωστο.

Εξίσου κρίσιμο είναι το ερώτημα για το μίγμα της περιοριστικής πολιτικής που θα επιδιώξουν οι πολιτικές ελίτ επικαλούμενες την οικονομική κρίση. Θα περικόψουν τις κοινωνικές παροχές; Θα συρρικνώσουν –όπου υπάρχει– το δημόσιο σύστημα κοινωνικής ασφάλισης; Αλλά ακόμα πιο βαρύς είναι ο λογαριασμός από τα υψηλά επιτόκια, τον περιορισμό της ρευστότητας και τη στροφή των «αγορών» σε «ασφαλείς αποδόσεις». Θα υπάρξουν χρεοκοπίες; Θα συρρικνωθεί ακόμα περισσότερο η εθνική κυριαρχία των χωρών που χρεοκοπούν; Ποιος θα είναι ρόλος των υπερεθνικών οργανισμών;

Η ιστορία της σχέσης μεταξύ διεθνών οργανισμών και των κατ’ όνομα κυρίαρχων κρατών-μελών τους στηρίζεται σε βαθιά ανισότητα. Από τη δεκαετία του 1920 μέχρι τώρα επαναλαμβάνεται το ίδιο μοτίβο. Τα ισχυρά κράτη υπαγορεύουν όρους στους λιγότερο ισχυρούς και παραβιάζουν την κυριαρχία τους. Αυτό έκανε η ΚτΕ στον Μεσοπόλεμο. Στα ίδια χνάρια βαδίζουν το ΔΝΤ, η Παγκόσμια Τράπεζα, η Ε.Ε. και η ΕΚΤ.

Αυτές είναι οι σημαντικότερες προκλήσεις που θα αντιμετωπίσουμε την επόμενη τετραετία. Προκλήσεις που από τις αποφάσεις των πολιτικών ελίτ θα κριθεί το μέγεθος του λογαριασμού που θα πληρώσουν αυτοί που δουλεύουν για ένα μεροκάματο. Οι πολιτικές ηγεσίες θα επιλέξουν ανάμεσα στο συμφέρον των πολλών και στα κέρδη των ισχυρών τους φίλων. Οι πολιτικές ηγεσίες θα σταθμίσουν τις επιπτώσεις της πείνας. Οι πολιτικές ηγεσίες θα αποφασίσουν αν θα αντιμετωπίσουν τους πεινασμένους με… ψωμί ή με πραιτοριανούς, που θα τους έχουν εξοπλίσει με ασυδοσία, κλομπ, ασπίδες και αύρες.

Τα δεινά που έρχονται δεν μπορούμε να τα αποφύγουμε. Θα τα υποστούμε για πολύ καιρό. Η μοναδική διαθέσιμη ασπίδα είναι στα χέρια των κυβερνήσεων. Και το εύλογο ερώτημα είναι: Μπορεί μια κυβέρνηση που αντιμετωπίζει ως εξαρτήματα όσους ζουν από το μεροκάματο, να τους προστατεύσει;

*Δημοσιογράφος, συγγραφέας