Η ανάγκη για δημιουργία των ανθρώπων που βιώνουν μια εμπειρία εγκλεισμού είναι μια παλιά και γνωστή ιστορία. Το 2014 στη μελέτη «Τhe Prison Arts Recourse Project» οι Gardner, Hager & Hillman είχαν αξιολογήσει την επίδραση των προγραμμάτων τέχνης στο αμερικανικό σωφρονιστικό σύστημα. Σύμφωνα με την έρευνα, η συμμετοχή κρατουμένων στις θεατρικές δράσεις συσχετιζόταν με τη μείωση άγχους, την πνευματική τους διαύγεια, την ενίσχυση της αυτοπεποίθησής τους, την αύξηση της εμπιστοσύνης τους στο να προσπαθήσουν να αναζητήσουν επαγγελματικές ευκαιρίες μετά την αποφυλάκισή τους.
«Ενας άνθρωπος που αισθάνεται παρίας αλλάζει όταν του δίνεται ένα κίνητρο τέχνης. Αυτό που μένει δεν μπορεί να τους το πάρει κανείς, γιατί μαθαίνουν πράγματα που δεν είχαν ποτέ φανταστεί και διευρύνεται το γνωστικό τους πεδίο. Βλέπουν τον κινηματογράφο με τρόπο διαφορετικό και κατ’ επέκταση βλέπουν διαφορετικά τη ζωή. Τα παιδιά της φυλακής έχουν ιστορίες να διηγηθούν, οι περισσότερες των οποίων θα μπορούσαν να γίνουν ταινίες στο Χόλιγουντ.
Οταν μια ταινία πετύχει, δημιουργείται ένα προηγούμενο. Πρέπει να υπάρχει όμως μια βοήθεια ώστε αυτά τα παιδιά να ενταχθούν στον χώρο του θεάματος» μας λέει ο Αντώνης Κόκκινος, ο οποίος διδάσκει εδώ και χρόνια κινηματογράφο στους κρατούμενους και έχει την καλλιτεχνική επιμέλεια ήδη αρκετών ταινιών που έχουν γυριστεί εντός των σωφρονιστικών ιδρυμάτων με τους φυλακισμένους να κάθονται στην καρέκλα του σκηνοθέτη να εκτελούν χρέη φροντιστή και οπερατέρ, να γράφουν σενάρια και να πρωταγωνιστούν.
Στις «Γάτες του Κορυδαλλού», το ντοκιμαντέρ που ολοκληρώθηκε πριν από μερικές εβδομάδες στις αντρικές φυλακές, οι κρατούμενοι θέλησαν να δείξουν τη σχέση που έχουν αναπτύξει με τις γάτες κατά τη διάρκεια της κράτησής τους. Το «τρυφερό ντοκιμαντέρ», όπως το αποκαλεί ο Αντώνης Κόκκινος, πραγματοποιήθηκε εξ ολοκλήρου από τους ίδιους τους φυλακισμένους. Και δεν είναι το μόνο.
«Είμαστε στο στάδιο του μοντάζ στην πιο φυλακίσια ταινία «Τα πάντα ρει», ένα φιλμ ενδοφυλακής» μάς ενημερώνει ο σκηνοθέτης και δάσκαλος, ο οποίος ανοίγει ένα παράθυρο στον κόσμο σε ανθρώπους που αναζητούν τρόπους ικανοποίησης αποσυρόμενοι στον εαυτό τους, κάνοντας πράξη τα λόγια του Αντρέ Μπαζέν «ο κινηματογράφος είναι ένα ανοιχτό παράθυρο στον κόσμο». Τα πρότζεκτ του Αντώνη Κόκκινου αφορούν εν γένει τον εγκλεισμό. Ηδη έχει δρομολογήσει τα γυρίσματα για ένα δραματοποιημένο ντοκιμαντέρ στις γυναικείες φυλακές του Ελαιώνα, ενώ σχεδιάζει να μπει στο ψυχιατρείο των φυλακών.
Δεν είναι ο μόνος που βάζει την τέχνη μέσα σε χώρους εγκλεισμού, οι οποίοι εξ ορισμού εμπεριέχουν μια ανισότητα στο μέσα και στο έξω. Ο Θοδωρής Νικολάου τα τελευταία πέντε χρόνια επισκέπτεται συστηματικά ψυχιατρικά νοσοκομεία και τμήματα ανά την Ελλάδα, καταγράφει τις αντιφάσεις, τα προσωπικά αδιέξοδα, τον στιγματισμό και τον κοινωνικό αποκλεισμό που αυτό γεννά και κυρίως κάνει τους ανθρώπους που είναι «βαριές ψυχιατρικές περιπτώσεις» να συμμετάσχουν ενεργά στη φωτογραφική πράξη και να ανασυνθέσουν τον κόσμο.
Αποφάσισε να ξεκινήσει πριν από μερικά χρόνια αυτό το φωτογραφικό πρότζεκτ αρχικά ως αυτοΐαση, όπως μας λέει . Το έργο του «Επί νοός ειρήνη» («Wish peace in mind»), που παρουσιάζεται στο ΚΠΙΣΝ, αποτελεί μια πολυπρισματική θέαση του κόσμου της ψυχικής υγείας. Εχοντας δώσει τη φωτογραφική μηχανή στους ανθρώπους που ζουν στις κοινοτικές δομές επανένταξης και ψυχοκοινωνικής αποκατάστασης έχει κατορθώσει να εντάξει τη ματιά τους στο έργο του. Ο τίτλος της έκθεσης προέρχεται από έναν τοίχο στο Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής, όπου κάποιος νοσηλευόμενος είχε γράψει τη φράση Wish Peace in Mind.
Η καλλιτεχνική δημιουργία -κατά κοινή ομολογία- μπορεί να συμβάλει τόσο στην κάθαρση του πάσχοντος ή του έγκλειστου όσο και στον αποστιγματισμό της κατάστασής του. Μετασχηματίζει τον τρόπο που βλέπουμε τον Αλλο που νοσεί ή εκτίει μια ποινή, καθώς μας κάνει να τους κοιτάξουμε και ως δημιουργούς πέρα από τα στερεότυπα.Πριν από μερικές εβδομάδες το Θέατρο Πορεία, σε συνεργασία με το θεραπευτικό πρόγραμμα του «18 ΑΝΩ», παρουσίασε στις γυναικείες φυλακές Κορυδαλλού το «Νυχιάνγκ», το έργο της Ευαγγελίας Γατσωτή σε σκηνοθεσία Δημήτρη Τάρλοου, με σκοπό να μεταδώσει στις κρατούμενες την ευεργετική δύναμη της θεατρικής τέχνης.
«Το θέατρο πρέπει να βοηθήσει τις φυλακές και τους κρατούμενους να κάνουν διάλογο με τον έξω κόσμο. Το θέατρο δεν είναι μόνο μια γέφυρα μεταξύ κρατουμένων και υπαλλήλων φυλακών, αλλά και μια γέφυρα μεταξύ της φυλακής και του εξωτερικού κόσμου. Η μικρή κοινότητα (φυλακή) ως μέρος της μεγαλύτερης κοινότητας (κοινωνία), πρέπει να βρίσκονται σε συνεχή σχέση, διαφορετικά τα εφόδια που θα αποκτηθούν μέσα στα τείχη της φυλακής κινδυνεύουν να ματαιωθούν». Αυτό το κείμενο συνόδευε τον Οδηγό Καλών Πρακτικών για το Θέατρο στις Φυλακές από την PICP (Partners in Crime Prevention), αναδεικνύοντας τη θαυματουργή επίδραση της καλλιτεχνικής δημιουργίας στις «παρενέργειες του εγκλεισμού» και την ανάγκη σταθερής και δημιουργικής συνδιαλλαγής τού μέσα και του έξω κόσμου.
