Μέσα σε μια διεθνώς κρίσιμη κατάσταση και με τις προτεραιότητές της να καθορίζονται κυρίως από τον πόλεμο στην Ουκρανία, από την ενεργειακή κρίση, την ακρίβεια και τον πληθωρισμό, η Τσεχία -για δεύτερη φορά μετά το 2009- ανέλαβε την Παρασκευή 1η Ιουλίου την προεδρία της Ευρωπαϊκής Ενωσης (του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου) για το δεύτερο εξάμηνο του 2022, διαδεχόμενη τη Γαλλία, για να παραδώσει στο τέλος του χρόνου τη σκυτάλη στην επόμενη προεδρεύουσα, τη Σουηδία.
Πιο συγκεκριμένα, στις αρχικές προτεραιότητες της τσεχικής προεδρίας με σύνθημα «Η Ευρώπη ως καθήκον» -το οποίο είχε χρησιμοποιήσει για πρώτη φορά το 1996 ο τότε πρόεδρος της Τσεχίας και νωρίτερα της ενιαίας Τσεχοσλοβακίας, Βάτσλαβ Χάβελ- θα περιλαμβάνονται: φροντίδα για τους πρόσφυγες, ανοικοδόμηση στην Ουκρανία, ενεργειακή ασφάλεια, ενίσχυση των ευρωπαϊκών αμυντικών δυνατοτήτων, στρατηγική ανθεκτικότητα της οικονομίας στην Ε.Ε. καθώς και ανθεκτικότητα των δημοκρατικών θεσμών.
Τσέχοι πολιτικοί ήταν κυρίως μεταξύ εκείνων εντός της Ε.Ε. που προειδοποιούσαν πολύ νωρίτερα από τη ρωσική εισβολή να μην υποτιμάται η πιθανότητα επιθετικότητας της Ρωσίας, με την Πράγα να είναι από τις πρώτες πρωτεύουσες που τοποθετήθηκε ξεκάθαρα από την αρχή του πολέμου στην Ουκρανία και επίσης ένας από τους ισχυρότερους υποστηρικτές των παραδόσεων βαρέων όπλων στην Ουκρανία από την αρχή.
Ως χώρα του ΝΑΤΟ με τη δική της μεγάλη βιομηχανία εξοπλισμών η Τσεχία είναι επίσης ένας από τους μεγαλύτερους προμηθευτές της Ουκρανίας, έχοντας ήδη στείλει εκεί βαρύ εξοπλισμό, μεταξύ άλλων εκτοξευτές πυραύλων και οβίδες.
Καθώς η Τσεχία θεωρεί πως «μετά τη ρωσική επίθεση κατά της Ουκρανίας ο κόσμος δεν είναι πια ο ίδιος», η ίδια θέλει να καταστήσει τη μεταπολεμική ανοικοδόμηση της Ουκρανίας ένα από τα κύρια θέματα της προεδρίας της και τσεχικά ΜΜΕ αναφέρουν ότι προγραμματίζεται μια άτυπη διάσκεψη στο Κάστρο της Πράγας τον Οκτώβριο, στην οποία θα λάβει μέρος ο πρόεδρος της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι.
Γίνεται λόγος ακόμη και για «Σχέδιο Μάρσαλ για την Ουκρανία», ωστόσο οι επικριτές επισημαίνουν ότι όσο δεν υπάρχει ειρήνη αυτό είναι ακόμη πολύ μακριά και ότι η κύρια εστίαση είναι τώρα στη χρηματοδότηση της Ουκρανίας σε εμπόλεμη κατάσταση, η οποία από μόνη της απαιτεί ήδη δισεκατομμύρια.
Σύμφωνα με το πρόγραμμα της δεξιάς-κεντροδεξιάς κυβέρνησης του πρωθυπουργού Πετρ Φιάλα, που βρίσκεται στην εξουσία από τον περασμένο Δεκέμβριο, η διαχείριση της προσφυγικής κρίσης και η ανοικοδόμηση της Ουκρανίας αποτελούν κορυφαίες προτεραιότητες, ενώ η πολιτική και στρατιωτική υποστήριξη προς το Κίεβο είναι επίσης «στο ζωτικό συμφέρον της Ε.Ε. να διασφαλίσει την ασφάλεια στην Ευρώπη».
Εμφαση στην άμυνα
Τα άλλα σημεία βασίζονται στις προσπάθειες αντιμετώπισης της ρωσικής επιθετικότητας σε ευρωπαϊκό επίπεδο: η ενεργειακή ασφάλεια και η αύξηση των αμυντικών ικανοτήτων -συμπεριλαμβανομένων των επιθέσεων στον κυβερνοχώρο- είναι εξίσου σημαντικές με την ενίσχυση της οικονομικής σταθερότητας και των δημοκρατικών θεσμών.
Βέβαια σε σχέση με το προσφυγικό η Τσεχία και οι άλλες τρεις χώρες της «Ομάδας του Βίζεγκραντ» (η Πολωνία, η Ουγγαρία και η Σλοβακία) μποϊκοτάρουν εδώ και χρόνια όλες τις προσπάθειες για τη δημιουργία μιας κοινής ευρωπαϊκής προσφυγικής πολιτικής και το ερώτημα που τίθεται είναι πόσο ισχυρή μπορεί να είναι η θέση μιας χώρας που δεν έχει δείξει μεγάλη αλληλεγγύη με την υπόλοιπη Ευρώπη στο παρελθόν στο εξαιρετικά κρίσιμο αυτό ζήτημα.
Για τους πρόσφυγες από την Ουκρανία η Ε.Ε. έχει δημιουργήσει νέες συνθήκες-πλαίσιο ώστε να μπορούν να βρουν άμεση απασχόληση σε μια χώρα της επιλογής τους στην ευρωπαϊκή αγορά εργασίας, ενώ μια κατανομή τους στη βάση ποσοστώσεων, η οποία απορρίφθηκε όχι μόνο από την Ομάδα του Βίζεγκραντ αλλά και από άλλες χώρες, όπως η Αυστρία, τέθηκε έτσι εκτός συζήτησης.
Στο θέμα της στρατηγικής ανθεκτικότητας της οικονομίας στην Ε.Ε. η Τσεχία, ως χώρα που δεν ανήκει στη ζώνη του ευρώ, δύσκολα μπορεί να δώσει τον τόνο για τις μεταρρυθμίσεις της οικονομικής πολιτικής, ενώ από την άλλη ως στενή σύμμαχος Πολωνίας και Ουγγαρίας στο πλαίσιο του Βίζεγκραντ δεν είναι εύκολο να απαιτήσει την ενίσχυση των δημοκρατικών θεσμών, τη στιγμή που Βουδαπέστη και η Βαρσοβία υπόκεινται σε έντονη κριτική από τις Βρυξέλλες ως προς τη μη συμμόρφωσή τους με το κράτος δικαίου και την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης.
Στο ζωτικό θέμα του ενεργειακού εφοδιασμού η Πράγα θα έχει να διαχειριστεί το εμπάργκο πετρελαίου κατά της Ρωσίας και τις σημαντικά μειωμένες προμήθειες ρωσικού φυσικού αερίου που είναι εξαιρετικά αισθητές παντού στην Ε.Ε., με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να έχει παρουσιάσει την άνοιξη συγκεκριμένες προτάσεις για τη μείωση της ενεργειακής εξάρτησης από τη Μόσχα κατά τα δύο τρίτα μέχρι το τέλος του έτους και για την επέκταση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.
Προφανώς σημαντικό ζήτημα για την τσεχική προεδρία θα είναι οι μελλοντικές σχέσεις με τη Ρωσία -στην οποία η Ε.Ε. έχει επιβάλει σειρά κυρώσεων κλείνοντας ουσιαστικά και τους διαύλους επαφών μεταξύ Βρυξελλών και Μόσχας- και με την Ουκρανία, στην οποία στα τέλη Ιουνίου έχει δώσει καθεστώς υποψήφιας προς ένταξη χώρας.
Η θητεία του 2009
Η ολοκλήρωση της Ανατολικής Ευρώπης ήταν βασικός στόχος της πρώτης τσεχικής προεδρίας στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο το 2009, στη διάρκεια της οποίας ξεκίνησε ουσιαστικά η Ανατολική Εταιρική Σχέση της Ε.Ε., έχοντας μέχρι στιγμής ανάμικτα αποτελέσματα που τώρα, λόγω του πολέμου στην Ουκρανία, δεν αναμένεται να είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντικά.
Ως προς τη στάση των πολιτών στη χώρα απέναντι στην Ε.Ε., λόγω αρνητικών τοποθετήσεων σειράς πολιτικών ηγετών η εικόνα της μεταξύ των ηλικιωμένων πολιτών είναι συχνά αρνητική, αλλά οι νεαρότερης ηλικίας Τσέχοι είναι σε μεγάλο βαθμό φιλοευρωπαίοι, και μέλημα της τωρινής προεδρίας φέρεται να είναι η προσπάθεια ανάκτησης της χαμένης εμπιστοσύνης προς τις Βρυξέλλες από την πλειονότητα του πληθυσμού.
