Ξανά σε ταραγμένα νερά το ευρώ

Δεν είναι καλή εποχή για το ευρώ. Η διαπίστωση αυτή δεν προκύπτει μόνο συνειρμικά, αλλά τεκμαίρεται και από την ισοτιμία του ευρωνομίσματος σε σχέση με το δολάριο, που προσεγγίζει, ύστερα από διαρκή και παρατεταμένη πτώση από τα μέσα του 2021 μέχρι και σήμερα, τα χαμηλά επίπεδα της περιόδου κατά την οποία κορυφώθηκε η κρίση του ευρώ στα 2013-2014. Η καλή υγεία του ευρώ, όμως, συναρτάται απόλυτα με την καλή υγεία του εκδότη του, της ευρωζώνης των 19 χωρών-μελών, αλλά και από την υγεία του Ευρωπαίου ηγεμόνα, της Γερμανίας. Το γεγονός λοιπόν ότι οι αγορές συναλλάγματος βάζουν κακό βαθμό στο ευρώ μεταφράζεται στο ότι δεν έχουν καλές εκτιμήσεις και προβλέψεις για τη συνοχή και την ευρωστία της ευρωζώνης, αλλά και για την ικανότητα του Γερμανού ηγεμόνα να οδηγήσει με ασφάλεια το σκάφος του Europroject στις τρικυμισμένες θάλασσες της νέας διεθνούς οικονομικής συγκυρίας.

Το αποτέλεσμα είναι να τιμολογείται όλο και χαμηλότερα η αξιοπιστία του ευρώ από τις αγορές συναλλάγματος. Οπως φαίνεται στο σχετικό γράφημα, αν εξαιρέσουμε την αρχική περίοδο της εισαγωγής του μέχρι και το 2001, όταν το ευρωνόμισμα βρέθηκε κάτω από το 1/1 με το δολάριο φτάνοντας μέχρι και λίγο πάνω από το 0,80, στη συνέχεια απογειώθηκε φτάνοντας μέχρι και το 1,6 το 2008. Ηταν η απόδειξη ότι οι αγορές εμπιστεύονταν τις προοπτικές του Europroject.

Η πρώτη μεγάλη βύθιση, μέχρι και το 1,2, ήταν το 2011 με την ελληνική κρίση. Η δεύτερη, το 2014, όταν «βούτηξε» από το 1,4 λίγο κάτω από το 1,05 και παρέμεινε σε αυτά τα χαμηλά επίπεδα μέχρι και το 2016. Ηταν μέτρο του φόβου που διακατείχε τις αγορές για τις συνέπειες του Brexit. Η τρίτη μεγάλη «βουτιά» συμβαίνει τώρα, ξεκινώντας από το καλοκαίρι του 2021, και έχει φέρει το ευρωνόμισμα από το 1,24 περίπου στο 1,07. Στην πραγματικότητα, το ευρώ δεν ανέκαμψε ουσιαστικά ύστερα από την κρίση του Brexit, αφού η ισοτιμία του με το δολάριο δεν ξεπέρασε ξανά το επίπεδο του 1,25. Είναι η απόδειξη ότι, αφού «κόλλησε» ύστερα από το Brexit, η δυναμική του ευρώ είναι ξανά σε πτωτική τροχιά, προσεγγίζοντας τα ιστορικά του χαμηλά μετά το 2001.

Το αποτέλεσμα είναι απτό στις αποδόσεις των κρατικών ομολόγων, μηδέ των γερμανικών εξαιρουμένων, που έχουν πάρει την ανηφόρα και τείνουν προς επίπεδα που επιβαρύνουν σημαντικά το κόστος εξυπηρέτησης του κρατικού χρέους των χωρών-μελών, αλλά και το κόστος δανεισμού του ιδιωτικού τομέα.

Οι μεγάλες αποκλίσεις

Στην προηγούμενη κρίση του ευρώ στα χρόνια 2013-2014, η καθοριστική απόκλιση ανάμεσα στις χώρες της ευρωζώνης ήταν η δημοσιονομική.

Στην τωρινή συγκυρία, όχι μόνο έχει επιδεινωθεί σημαντικά η δημοσιονομική απόκλιση, αλλά έχει εμφανιστεί και μία ακόμη, ενδεχομένως ακόμη κρισιμότερη: η απόκλιση όσον αφορά την ενεργειακή εξάρτηση των χωρών-μελών από τις εισαγωγές ρωσικής ενέργειας.

Οσον αφορά τη δημοσιονομική απόκλιση, αυτή είναι σήμερα, εξαιτίας της πανδημικής κρίσης, ακόμη οξύτερη, με τις Ιταλία, Γαλλία και Ισπανία να έχουν όλες επίπεδα κρατικού χρέους πάνω ή και πολύ πάνω από το 100% του ΑΕΠ και πολύ υψηλότερα σε σχέση με το 2014: η Ιταλία 165,7% του ΑΕΠ, η Γαλλία 123,1% του ΑΕΠ, η Ισπανία 120,6% του ΑΕΠ. Και, στον αντίποδα, η Γερμανία 75,2% του ΑΕΠ! (βλέπε γράφημα 2)

Οσον αφορά την απόκλιση ως προς την ενεργειακή εξάρτηση από τη Ρωσία, εδώ θύματα των αποκλίσεων είναι η Γερμανία, η Ολλανδία (από το λεγόμενο «μπλοκ του Βορρά») και η Ιταλία από το «μπλοκ του Νότου», ενώ, στον αντίποδα, μικρό βαθμό εξάρτησης έχουν η Γαλλία και η Ισπανία (βλέπε πίνακα 2) Πέρα από τις αποκλίσεις όμως, ως υπόβαθρο υπάρχει το κοινό πρόβλημα της ενεργειακής εξάρτησης της Ε.Ε. από εισαγόμενη ενέργεια, αφού το ποσοστό της εντός Ε.Ε. παραγόμενης ενέργειας έχει μειωθεί κατά 17,5% σε σχέση με το 2010.

Ο Γερμανός ηγεμόνας σε στρατηγική σύγχυση

Το τρίτο και πλέον επίφοβο στοιχείο είναι η στρατηγική σύγχυση στην οποία διατελεί ο αδιαμφισβήτητος ηγεμόνας του Europroject, η Γερμανία. Οι αποκλίσεις είναι από μόνες τους μεγάλο πρόβλημα, αλλά ακόμη μεγαλύτερο είναι η ανυπαρξία σχεδίου για την αντιμετώπισή τους. Ο γερμανικός «οικονομισμός», η λυδία λίθος των γερμανικών επιτυχιών και της γερμανικής ηγεμονίας στην ευρωζώνη και την Ε.Ε., κατέρρευσε με τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Το τετράπτυχο της επιτυχίας «φτηνές εισαγωγές και φτηνή εργασία από την Κίνα – φτηνή ενέργεια από τη Ρωσία – έλλειμμα που δεν αυξάνει το χρέος λόγω των αρνητικών αποδόσεων των γερμανικών ομολόγων – χαμηλό ποσοστό στρατιωτικών δαπανών ως προς το ΑΕΠ» έχει καταρρεύσει.

Η αναγκαστική θεαματική μεταστροφή όσον αφορά τις στρατιωτικές δαπάνες δεν συνοδεύεται από μια στιβαρή νέα κατεύθυνση για τις ευρωπαϊκές υποθέσεις. Νέοι δημοσιονομικοί κανόνες, συνέχιση ή μη της αμοιβαιοποίησης του χρέους (όπως με το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανταγωνιστικότητας), κοινή ευρωπαϊκή πολιτική για την ενέργεια, για τον επισιτισμό και την κλιματική αλλαγή είναι στον «αέρα».

Οι πιέσεις και οι φυγόκεντρες τάσεις είναι πολύ μεγάλες. Ο περίφημος γαλλο-γερμανικός άξονας δοκιμάζεται από μεγάλες αποκλίσεις, ο ευρωπαϊκός Νότος το ίδιο, η δε Γερμανία, που είχε συνηθίσει να πιέζει τους πάντες χωρίς να πιέζεται η ίδια, τώρα δέχεται μεγάλες πιέσεις – απ’ έξω αλλά και από μέσα.

Αν δεν ξεκαθαρίσει γρήγορα η στρατηγική κατεύθυνση και δεν έχει εχέγγυα στιβαρότητας, οι αγορές, που ήδη κοιτούν με «μισό μάτι» το ευρώ, θα κινηθούν ακόμη πιο επιθετικά. Το ευρώ, το Europroject συνολικά, είναι ξανά σε ταραγμένα νερά. Κι η Ελλάδα ταξιδεύει μαζί του…