Οι απρόσμενα σύνθετες γλωσσικές ικανότητες των χιμπατζήδων

Η γλωσσική επικοινωνία των χιμπατζήδων είναι πολύ πιο περίπλοκη από όσο πιστεύαμε μέχρι σήμερα. Αυτό αποκάλυψε πρόσφατη έρευνα που μόλις δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό «Communications Biology». Η έρευνα βασίστηκε σε παρατηρήσεις χιμπατζήδων οι οποίες έγιναν επί έναν χρόνο στον εθνικό δρυμό Taï στην Ακτή Ελεφαντοστού.

Η παρατήρηση των ζώων στο φυσικό περιβάλλον τους φαίνεται πως τεκμηριώνει την ύπαρξη απρόσμενα σύνθετων, από συντακτική άποψη, μορφών επικοινωνίας. Η ικανότητα εκφοράς δομημένου λόγου, δηλαδή η συντακτική ικανότητα, «είναι ένα διακριτικό γνώρισμα της ανθρώπινης γλώσσας και για να διαφωτίσουμε την προέλευσή του είναι σημαντικό να καταλάβουμε πώς τα άλλα πρωτεύοντα θηλαστικά δομούν τις επαναλαμβανόμενες αλληλουχίες των ήχων που εκφέρουν όταν επικοινωνούν», όπως δήλωσε ο Emiliano Zaccarella, διευθυντής ερευνών στο Ινστιτούτο Max Planck της Λιψίας στη Γερμανία και ένας από τους πρωταγωνιστές αυτής της μελέτης.

Το εντυπωσιακό συμπέρασμα αυτής της έρευνας, που βασίστηκε στην παρατήρηση 46 ώριμων χιμπατζήδων στο φυσικό τους περιβάλλον επί 900 ώρες, είναι ότι όταν αυτά τα ζώα επικοινωνούν χρησιμοποιούν τουλάχιστον 12 βασικούς και επαναλαμβανόμενους ήχους (εκφωνήματα), τους οποίους και συνδυάζουν μεταξύ τους με 390 διαφορετικούς τρόπους, σύμφωνα με συγκριμένους συντακτικούς κανόνες!

Η «ανεπίτρεπτη» ζωική προέλευση της γλώσσας

Το ότι η ανθρώπινη γλώσσα είναι ένα μοναδικό –βιολογικό και κοινωνικό– φαινόμενο είναι κάτι που μέχρι σήμερα το αποδέχονται όλες οι σχετικές επιστημονικές θεωρίες. Οσο για το ερώτημα πώς προέκυψε εξελικτικά ή από πού γεννήθηκε ο ανθρώπινος λόγος, αυτό παραμένει ένα δυσεπίλυτο αίνιγμα και, εν πολλοίς, ένα επιστημολογικό ταμπού.

Λόγω της απουσίας, μέχρι σήμερα, έγκυρων επιστημονικών ερευνών, οι περισσότεροι γλωσσολόγοι αποκλείουν το ενδεχόμενο να υπήρξαν εξελικτικοί πρόδρομοι του ανθρώπινου λόγου στο ζωικό βασίλειο. «Είναι εύλογο να αποκλείουμε το ενδεχόμενο να αναπτύχθηκε η γλώσσα από εξελικτικές πιέσεις που σχετίζονται με την επικοινωνία, διαφορετικά ακόμη και οι μεγάλοι πίθηκοι ή άλλα είδη ζώων θα έπρεπε να διαθέτουν μια γλώσσα παρόμοια με τη δική μας», όπως υποστηρίζει ο κορυφαίος γλωσσολόγος Αντρέα Μόρο.

Σύμφωνα με τον Μόρο, «η δομή της ανθρώπινης γλώσσας δεν υπόκειται στους βιολογικούς νόμους που δημιούργησαν τη νευροβιολογική δομή για την έκφρασή της: τον εγκέφαλο». Μάλιστα, για το κρίσιμο ζήτημα της εξελικτικής καταγωγής της γλώσσας οι απόψεις τού Μόρο ταυτίζονται με αυτές του «πνευματικού του πατέρα», του Νόαμ Τσόμσκι, ο οποίος επιμένει ότι η εμφάνιση της ανθρώπινης γλώσσας πρέπει να θεωρείται «ένα εξελικτικό άλμα», το οποίο δεν μπορεί να προέκυψε από τις μακροχρόνιες και σταδιακές εξελικτικές διεργασίες, αφού οι βασικές συντακτικές και γραμματικές δομές της γλώσσας είτε υπάρχουν είτε δεν υπάρχουν καθόλου.

Αυτές ακριβώς τις ιδεοληπτικές και επίμονες προκαταλήψεις σχετικά με τη μη ζωική προέλευση της ανθρώπινης γλώσσας έρχεται να αμφισβητήσει η νέα επιστημονική έρευνα στην Ακτή Ελεφαντοστού, σχετικά με τις συντακτικές ικανότητες των χιμπατζήδων, που τους επιτρέπουν να επικοινωνούν μεταξύ τους με έναν πολύ πιο σύνθετο και δομημένο τρόπο απ’ ό,τι πιστεύαμε μέχρι τώρα.

Πράγματι, αναλύοντας στατιστικά όλες τις παρατηρήσεις για τα πλούσια συντακτικά εκφωνήματα των χιμπατζήδων, ενός πολύ συγγενικού σε εμάς είδους πρωτευόντων θηλαστικών, οι ερευνητές ελπίζουν να διαφωτίσουν την προέλευση και την ακριβή βιολογική εξέλιξη των πολύ ιδιαίτερων και ξεχωριστών ανθρώπινων γλωσσικών ικανοτήτων. Εξάλλου, όπως δήλωσε η κορυφαία εξελικτική ανθρωπολόγος Catherine Crockford, που συμμετείχε σε αυτή την πρωτοποριακή μελέτη, «αυτή είναι μόνο η πρώτη έρευνα ενός ευρύτερου επιστημονικού προγράμματος».