«Τα έργα του Ιάννη Ξενάκη δεν γερνούν ποτέ»

Εκατό χρόνια κλείνουν φέτος από τη γέννηση του Ιάννη Ξενάκη, του Μεγάλου Απάτριδός, του ρηξικέλευθου συνθέτη στον οποίο ακόμα κι ο Μίλαν Κούντερα έχει αφιερώσει ένα κεφάλαιο σε βιβλίο του. Η φήμη του είναι παγκόσμια, και παντού θεωρείται ως ένας από τους κορυφαίους δημιουργούς της σύγχρονης μουσικής ολόκληρου του 20ου αιώνα, ενώ πολλοί νεότεροι συνθέτες άντλησαν την έμπνευσή τους από το δικό του έργο. Θλιβερό, φυσικά, παραμένει το γεγονός ότι θαυμάστηκε και τιμήθηκε σε ολόκληρο τον κόσμο πολύ περισσότερο από ότι στην πατρίδα του, για λόγους πολιτικούς, αισθητικούς, αλλά και ξεκάθαρης μισαλλοδοξίας. Πολλοί φορείς αυτής της τελευταίας θα τον τιμήσουν φέτος, εν μέρει για να κατευνάσουν της τύψεις τους και να αποσείσουν τις ενοχές τους που μάλλον δεν το έπραξαν στο βαθμό που όφειλαν όσο εκείνος βρισκόταν ακόμη ανάμεσά μας, πριν διαβεί τον Αχέροντα αφήνοντας πίσω του την «απέραντη έρημο», όπως ο ίδιος, ερωτηθείς, είχε χαρακτηρίσει το μέλλον.

Όμως μέσα στις προγραμματισμένες εκδηλώσεις, υπάρχει μία που αναμφίβολα ξεχωρίζει, για πολλούς λόγους: Τα Κρουστά του Στρασβούργου (Les Percussions des Strasbourg) θα ερμηνεύσουν την Κυριακή στο Μέγαρο Μουσικής δύο εμβληματικά έργα που ο Ξενάκης συνέθεσε ειδικά για το συγκεκριμένο σύνολο με διαφορά μιας δεκαετίας: το Persephassa (1969) και το Pléïades (1979). Πολλές ακόμη επέτειοι προστίθενται στα εκατοντάχρονα του συνθέτη: μισός αιώνας από την έκδοση του πρώτου έργου σε εκείνα τα πανέμορφα, με τα ασημένια εξώφυλλα και την υγρασία στον ήχο, βινύλια της Phillips, αλλά και εξήντα χρόνια από την ίδρυση της ομάδας, μιας από τις σημαντικότερες παγκοσμίως στο χώρο των κρουστών, που ξεκίνησε την πορεία της σε μια εποχή όπου ένα τέτοιο σύνολο φάνταζε μάλλον ανήκουστο στον πολύ πιο συντηρητικό από σήμερα κόσμο της ορχηστρικής μουσικής.

Έκτοτε πολλά άλλαξαν: δεκάδες συνθέτες από όλες τις τάσης της μουσικής πρωτοπορίας συνέθεσαν έργα ειδικά για την ομάδα, συνολικά πάνω από 400 -ανάμεσά τους κι ο Γιώργος Απέργης, το «Κρυπτόγραμμα»- κάνοντάς τη γνωστή και δημοφιλή. Ακολούθησαν συναυλίες στα πέρατα του κόσμου, βραβεία και διακρίσεις κάθε είδους. Οι σημερινοί μουσικοί του συνόλου είναι αισίως η τέταρτη γενιά που παίρνει τη σκυτάλη. Ο επικεφαλής των Κρουστών του Στρασβούργου Minh-Tâm Nguyen μιλάει για όλα όσα αφορούν αυτές τις επετείους, τον τρόπο που θα εορταστούν, αλλά και τον κόσμο της σύγχρονης μουσικής και των κρουστών γενικότερα.     

Ο Ιάννης Ξενάκης συνέθεσε αυτά τα κομμάτια ειδικά για τα κρουστά του Στρασβούργου πριν από πολλά, πολλά χρόνια. Εσείς θυμάστε πότε τα ακούσατε για πρώτη φορά και τι αίσθηση σας άφησαν;

Ήμουν δεκαπέντε χρονών, και δεν είχα ακούσει ποτέ στη ζωή μου σύγχρονη μουσική. Όπως είναι φυσικό, δεν μου άρεσαν καθόλου. Όμως κάπως έτσι φυτεύτηκε ο σπόρος. Τώρα πια, μετά από δεκαετίες, η τέταρτη γενιά εκτελεστών των Κρουστών του Στρασβούργου συνεχίζει να εξελίσσει τα διάφορα εργαλεία της έτσι ώστε να μπορέσει να διαδώσει αυτά τα αριστουργήματα μπροστά στο κοινό διαφόρων χωρών και ειδών.

Τα Κρουστά του Στρασβούργου είναι πια ένα ιστορικό σύνολο. Πώς μπορεί κανείς να βρει μια ισορροπία ανάμεσα στν ιστορία, την παράδοση και το μέλλον ενός τέτοιου συγκροτήματος;

Πριν από εξήντα χρόνια που δημιουργήθηκε το σύνολο, υπήρχε πραγματικά πολύ περιορισμένο ρεπερτόριο για συγκροτήματα κρουστών. Από τότε, 400 συνθέσεις έχουν γίνει ειδικά για τα Κρουστά του Στρασβούργου από πολλούς σημαντικούς συνθέτες. Τώρα πια ο σκοπός δεν είναι μόνο η δημιουργία νέων έργων για κρουστά και η ανανέωση του ρεπερτορίου, αλλά επίσης να μοιραστούμε, να διαδώσουμε, να υπερασπιστούμε και να επανεφεύρουμε όλο αυτό το τεράστιο ρεπερτόριο που γράφτηκε για το συγκεκριμένο σύνολο.

Το κοινό της σύγχρονης μουσικής παγκοσμίως δεν υπήρξε ποτέ τεράστιο. Από την εμπειρία σας, αυτό παραμένει σταθερό ή αυξάνεται;

Ο όρος «σύγχρονη μουσική» ταιριάζει πάρα πολύ με τα έργα του Ιάννη Ξενάκη, που δεν γερνούν ποτέ και μας προσφέρουν πάντα μια καινούρια οπτική γωνία για να τα ξαναδιαβάσουμε σε κάθε νέα τους εκτέλεση.

Το διεθνές κοινό των Κρουστών του Στρασβούργου είναι εξαιρετικά πιστό, και η ποικιλομορφία και η διαφορετικότητα των προγραμμάτων μας μάς επιτρέπει τόσο να πλησιάζουμε καινούριους ακροατές, όσο και να διατηρούμε τους σταθερούς μας. Μου είναι δύσκολο να σας δώσω μια εκτίμηση του πλήθους των ανθρώπων που συχνάζουν σε συναυλίες σύγχρονης μουσικής, αλλά τα Κρουστά του Στρασβούργου πολύ συχνά παίζουν αυτή την περίοδο σε κατάμεστες αίθουσες.

Σε όλα τα παιδιά αρέσει να κάνουν θόρυβο. Εσείς πώς επιλέξατε τα κρουστά ως το δικό σας όργανο;

Μάλλον ακριβώς ανάποδα! Εγώ ήθελα να είναι το πιάνο το βασικό μου όργανο. Όπως βρέθηκα να έχω ντραμς, κι έτσι προσαρμόστηκα σε αυτά! Και ιδού…

Έχετε κάποια αγαπημένη σύνθεση για κρουστά από όλο σας το ρεπερτόριο; Ή έναν αγαπημένο συνθέτη από όσους έχουν αφιερώσει έργα στο σύνολό σας;

Μου αρέσει πάρα πολύ το «Persephassa που θα σας παίξουμε στην Αθήνα, αλλά κι ο Ξενάκης γενικότερα. Μου αρέσει ο τρόπος με τον οποίο αυτός ο συνθέτης κατορθώνει να κλιμακώνει την ενέργεια από τη μια νότα στην άλλη. Στο «Persephassa», οι έξι μουσικοί απελευθερώνουν αυτή την ενέργεια με την ανάμειξή τους και το διασκορπισμό τους μέσα στο κοινό.

Τα Κρουστά του Στρασβούργου συμπληρώνουν φέτος τα εξήντα τους χρόνια. Πώς έχετε προγραμματίσει να εορτάσετε αυτή την επέτειο;

Έχουμε ετοιμάσει μια πολύ ωραία σαιζόν με περισσότερες από ογδόντα συναυλίες στην περιοδεία μας με διαφορετικά και πολύ όμορφα προγράμματα, με επαναλήψεις και επανεκτελέσεις εμβληματικών έργων για κρουστά, και με μια καινούρια δημιουργία του Σάιμον Στην-Άντερσεν. Επίσης θα κυκλοφορήσει μια υπέροχη έκδοση με βιβλίο και δίσκο με έργα Ξενάκη, και θα γίνει στην έδρα μας, το Στρασβούργο, ένα μίνι φεστιβάλ διαρκείας μιας εβδομάδας από τα Κρουστά του Στρασβούργου, με μια ομάδα εξαιρετικά δυναμική, ενθουσιώδη και αφοσιωμένη.

*Δημοσιογράφος, σκηνοθέτης και μεταφραστής

Τα Κρουστά του Στρασβούργου (Les Percussions des Strasbourg) θα εμφανιστούν στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, στην Αίθουσα Χρήστος Λαμπράκης, την Κυριακή 10 Απριλίου στις 20.30. Πρόγραμμα: Iannis Xenakis: Pléïades (1979), Persephassa (1969).

Πληροφορίες και εισιτήρια: Τα κρουστά του Στρασβούργου – Μέγαρο Μουσικής Αθηνών (megaron.gr)