Ο… ενθουσιασμός της «ποικιλίας»

Τι μας ενώνει στην Ευρώπη; Στην τωρινή κρίση, που αλλάζει τον κόσμο από την τάξη των κανόνων στην τάξη της δύναμης, η Ευρώπη ενώνεται περισσότερο και θυμάται το βασικότερο αξίωμά της: οι κανόνες και οι νόμοι ισχύουν. Σε αυτό συμφωνούν στο Πόρτο και το Ελσίνκι, στο Μπριζ και την Αθήνα, στη Βαρσοβία, την Πράγα και τη Λιουμπλιάνα.

Το ποδόσφαιρο αποτελεί μωσαϊκό της κοινωνικής ζωής. Συντελεί στη διαπραγμάτευση και την επικοινωνία αξιών. Το αν βρίσκει αποδοχή και αν η δυτική κοινωνία ταυτίζεται μαζί του εξαρτάται από το κατά πόσο οι διοργανώσεις του είναι δίκαιες, αν διέπονται από σωστούς κανόνες και αν επιτρέπεται σε πολλούς να μετέχουν με ελπίδα για επιτυχία.

Αυτό λειτουργεί ιδιαίτερα καλά στις εθνικές ομάδες, καθώς αποφασιστικός παράγοντας είναι η έκταση των χωρών και κανείς στην Ευρώπη δεν θέλει να αλλάξει κάτι ως προς την εδαφική κυριαρχία και τα σύνορά του. Εχουν υπάρξει δέκα διαφορετικοί νικητές στα 16 Ευρωπαϊκά Πρωταθλήματα.

Το πρόβλημα εντοπίζεται στο ποδόσφαιρο συλλόγων. Σε αυτό εισρέει πολύ χρήμα από το οποίο ευεργετούνται δυσανάλογα μερικές λίγκες και ομάδες. Ετσι εμφανίζονται εθνικά μονοπώλια. Και στο Τσάμπιονς Λιγκ ολόκληρες περιοχές της Ευρώπης αφήνονται πίσω. Τώρα είναι θέμα των ποδοσφαιρικών αρχών.

«Οι άνθρωποι πάνε στο ποδόσφαιρο γιατί δεν γνωρίζουν το αποτέλεσμα» είχε πει κάποτε ο Ζεπ Χερμπέργκερ, ο προπονητής της Δυτικής Γερμανίας στο Παγκόσμιο Κύπελλο του 1954. Αυτό δεν ισχύει πλέον στη Γερμανία, ενώ παρόμοια είναι η κατάσταση και στη Γαλλία. Δύο μητροπόλεις, το Μόναχο και το Παρίσι, έχουν εξελιχτεί σε μονοπώλια.

Ενώ η Μπάγερν Μονάχου οδεύει προς τον δέκατο διαδοχικό τίτλο της, στη Γερμανία γίνεται λόγος για την καθιέρωση πλέι οφ. Σε μια τέτοια περίπτωση ο τίτλος θα εξαρτούνταν από μερικούς αγώνες στο τέλος της σεζόν. Θεωρητικά αυτός είναι ο τρόπος για να ανακτήσει η Μπουντεσλίγκα ξανά ενδιαφέρον.

Ομως τα πλέι οφ δεν μπορούν να είναι η λύση. Θα πολεμούσαν απλώς τα συμπτώματα, αλλά όχι την αιτία. Η αλλαγή τού format δεν αλλάζει την ερώτηση: πώς να διοργανώσει κανείς ένα τουρνουά όπου το ποδόσφαιρο θα είναι ενδιαφέρον και με αυξημένο ανταγωνισμό;

Ο πιο πυκνός ανταγωνισμός παρατηρείται στην Πρέμιερ Λιγκ, όπου σχεδόν όλοι οι σύλλογοι βρίσκονται στα χέρια πολύ πλούσιων ιδιοκτητών. Ομως δεν δίνεται προσοχή στο ποιοι θα έχουν τη δυνατότητα να χρηματοδοτούν το ποδόσφαιρο, που αποτελεί κοινωνικό αγαθό. Ο Ρόμαν Αμπράμοβιτς, ιδιοκτήτης της Τσέλσι, έχει πλέον υποστεί κυρώσεις. Και στην Αγγλία είναι πλέον έντονη η συζήτηση για το πώς θα ρυθμιστεί το ποιος θα μπορεί να επενδύει στο μέλλον και υπό ποιους όρους. Στην Ευρώπη τα παγκόσμια ανθρώπινα δικαιώματα πρέπει να έχουν ειδικό βάρος στην ερώτηση αυτή.

Ο διεθνής ανταγωνισμός χρειάζεται ανανέωση, πρέπει να επανασχεδιάζεται ανά τακτά χρονικά διαστήματα. Το Τσάμπιονς Λιγκ είναι γοητευτικό και τον τελικό του παρακολουθούν περισσότεροι από 100 εκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο. Ομως οι νικητές των τελευταίων έντεκα χρόνων προέρχονται από μόλις τρεις χώρες. Στον 21ο αιώνα δεν υπάρχει σύλλογος από τη Σκανδιναβία, τα Βαλκάνια, την Ανατολική Κεντρική Ευρώπη ή την Ανατολική Ευρώπη που να έφτασε έστω έως τα ημιτελικά. Η τελευταία που τα κατάφερε ήταν η Ντιναμό Κιέβου εν έτει 1999.

Αποτελείται άραγε το ευρωπαϊκό ποδόσφαιρο μόνο από την Αγγλία, την Ισπανία, τη Γερμανία, την Ιταλία και τη Γαλλία; Και οι υπόλοιπες χώρες; Πρέπει να είναι ικανοποιημένες που μετέχουν στους προκριματικούς γύρους;

Ας πάρουμε για παράδειγμα την Μπενφίκα. Πρωταθλήτρια Ευρώπης το 1961 και το 1962, διαθέτει ένα τεράστιο γήπεδο, πολλά μέλη και πλούσια παράδοση. Η χαρισματική πόλη της Λισαβόνας ακτινοβολεί έως τη Νότια Αμερική. Η Μπενφίκα βρίσκεται τώρα στα προημιτελικά του Τσάμπιονς Λιγκ, όμως επειδή η πορτογαλική λίγκα είναι τόσο μικρή, είναι δύσκολο για τον σύλλογο να παραμένει ανταγωνιστικός στο Τσάμπιονς Λιγκ. Το ίδιο μπορεί να ειπωθεί και για τον Αγιαξ.

Η Πράγα, η Βαρσοβία, η Βουδαπέστη και η Κοπεγχάγη περιορίζονται απλώς στο να παρακολουθούν εκ του μακρόθεν όταν ξεκινούν οι κρίσιμοι γύροι του Τσάμπιονς Λιγκ. Και όμως, αυτές οι μεγαλειώδεις πόλεις θα έπρεπε να είναι ενδιαφέρουσες για επενδυτές που θα μπορούσαν να δημιουργήσουν τις προϋποθέσεις-πλαίσιο για την επιτυχία.

Ο… ισολογισμός ήταν διαφορετικός παλαιότερα. Οι τελευταίοι δέκα νικητές του Κυπέλλου Πρωταθλητριών, όπως λεγόταν το Τσάμπιονς Λιγκ πριν από το 1992-93, προέρχονταν από οχτώ διαφορετικές χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Ρουμανίας, της Πορτογαλίας, της Ολλανδίας και της Γιουγκοσλαβίας. Αυτή η ποικιλία προκάλεσε ενθουσιασμό, έκανε το ποδόσφαιρο συναφές με την κοινωνία και κατέστησε εφικτή τη μεταβολή σε Τσάμπιονς Λιγκ.

Ευρώπη σημαίνει να προκύπτουν έξυπνες λύσεις στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων -συνεργασία, επιθυμία για συμβιβασμούς, να λαμβάνονται υπόψη διαφορετικά συμφέροντα. Αυτό συμπεριλαμβάνει τη διαμόρφωση μιας λίγκας που θα προσφέρει σε πολλούς την ευκαιρία να πετύχουν τόσο αθλητικά όσο και οικονομικά. Δεν είναι εύκολη αποστολή, αλλά παρουσιάζει ενδιαφέρον. Η UEFA και όλες οι εθνικές ομοσπονδίες έχουν ευθύνη σε αυτό, συμπεριλαμβανομένων όσων χρηματοδοτούν το άθλημα. Πότε θα είναι η ώρα για μεταρρύθμιση, αν όχι τώρα; Η επιθυμία για αλλαγή και η αίσθηση της αλληλεγγύης είναι έντονες αυτή τη στιγμή.

Η εμπειρία από το πλάνο της Σουπερλίγκας πέρσι έδειξε το εξής: αν οι θεσμοί μείνουν άπραγοι, το ζήτημα θα ξεφύγει τελικά από τα χέρια τους. Και τότε, αν μερικοί κορυφαίοι σύλλογοι θέσουν τους όρους τους, θα επικρατήσει το πιο προσοδοφόρο, όχι το πιο πολιτιστικά ενδιαφέρον μοντέλο για μια ευρωπαϊκή λίγκα.

Η Ευρώπη είναι ιδιαίτερα θελκτική για τον κόσμο, επειδή ακολουθεί πιστά τη δημοκρατική τάξη και υποστηρίζει την ελευθερία και την ισότητα. Αυτό ισχύει και για τις αθλητικές διοργανώσεις, όσο αυτές προσφέρουν συμμετοχή και ίσες ευκαιρίες. Οι αξίες αυτές ζυγίζονται διαρκώς σε μια συμμαχία ισοδύναμων εθνών. Η Δύση ενδυναμώνει τη συνοχή της αυτές τις ημέρες και εβδομάδες. Και το ποδόσφαιρο πρέπει να συνδράμει σε αυτό.

ᕯ Ο Φίλιπ Λαμ, Γερμανός πρώην διεθνής ποδοσφαιριστής, αρχηγός της πρωταθλήτριας κόσμου 2014, είναι ο διευθυντής της Οργανωτικής Επιτροπής του EURO 2024 που θα φιλοξενήσει η χώρα του

Τα κείμενα του Φίλιπ Λαμ εμφανίζονται τακτικά στην «Εφημερίδα των Συντακτών». Είναι μια παραγωγή σε συνεργασία με τον Oliver Fritsch του γερμανικού περιοδικού «Zeit Online» και δημοσιεύεται σε πολλές εφημερίδες και περιοδικά της Ευρώπης, μεταξύ των οποίων: Gazeta Wyborcza (Πολωνία), Denník N (Σλοβακία), Guardian (Αγγλία), Sport (Τσεχία), La Repubblica (Ιταλία), Telesport (Κροατία), Politiken (Δανία), Voetbalmagazine (Βέλγιο), L’Équipe (Γαλλία), Delo (Σλοβενία), Tribuna (Ουκρανία & Λευκορωσία), Haaretz (Ισραήλ), Sports Daily (Ρωσία), El País (Ισπανία), Expresso (Πορτογαλία), Aftonbladet (Σουηδία), Makfudbal (Βόρεια Μακεδονία), Postimees (Εσθονία), Verdens Gang (Νορβηγία), 444 (Ουγγαρία), Irish Times (Ιρλανδία), Lead (Ρουμανία), Morgunblaðið (Ισλανδία), Sankt-Petersburgskie vedomosti (Ρωσία), Gazeta Sheshi (Κόσοβο), Times of Malta (Μάλτα), Ilta-Sanomat (Φινλανδία)