Μερικές σκέψεις για την ουκρανική κρίση

Στις 24 Φεβρουαρίου η Ρωσία επιτέθηκε στην Ουκρανία. Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι η επίθεση είναι καταδικαστέα, δεδομένου ότι είναι μια κατάφωρη παραβίαση του Διεθνούς Δικαίου, όπως επίσης δεν υπάρχει και καμία αμφιβολία ότι ήταν μια αναμενόμενη επίθεση, οι αιτίες της οποίας ανάγονται στα γεγονότα του 2014.

Μια επίθεση η οποία εντάσσεται στην αδυσώπητη πάλη που έχει ήδη αρχίσει για την ανακατανομή των σφαιρών επιρροής και την αναδιαμόρφωση της παγκόσμιας ισορροπίας ισχύος. Πράγματι, νέοι πόλοι ισχύος αναδύονται, όπως η Ρωσία και η Κίνα, που γίνονται αντιληπτοί από τις ΗΠΑ ως απειλή εναντίον ζωτικών τους συμφερόντων. Ως εκ τούτου, οι ΗΠΑ θεωρούν ότι πρέπει να δράσουν και, για τον λόγο αυτό, συνάπτουν νέες συμμαχίες, όπως αυτή με την Αυστραλία και το Ηνωμένο Βασίλειο, με πεδίο δράσης τον Ινδικό-Ειρηνικό ωκεανό.

Κατά συνέπεια, ο πόλεμος που άρχισε στην Ουκρανία, με τα τραγικά επακόλουθα που έχει για τη χώρα και τον λαό της, όπως άλλωστε κάθε πόλεμος, υπερβαίνει κατά πολύ το ίδιο το αντικείμενο της σύγκρουσης, όπως προβάλλεται από τις δύο πλευρές: τη διαφύλαξη ζωτικών στρατηγικών συμφερόντων της Ρωσίας για τη Μόσχα, την ανάσχεση της ρωσικής επιθετικότητας και την υπεράσπιση του Δικαίου για την Ουάσινγκτον και τους συμμάχους της.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο η Ρωσία κλιμακώνει την επίθεσή της στην Ουκρανία, ενώ οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους αποδύονται σε έναν αγώνα οικονομικής, πολιτικής, ακόμα και πολιτισμικής εξόντωσης της Ρωσίας, με στόχο όχι μόνο να την απομονώσουν εντελώς αλλά και να τη δαιμονοποιήσουν. Ετσι, η Ρωσία καταδικάστηκε για την εισβολή στην Ουκρανία από τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ, καταδίκη από την οποία η Κίνα απείχε, επιβλήθηκαν εξοντωτικές οικονομικές κυρώσεις, όπως η διακοπή πώλησης ρωσικού φυσικού αερίου προς την Ευρώπη, η αποβολή της Μόσχας από τις διεθνείς διατραπεζικές συναλλαγές, η αποβολή της από όλες ανεξαιρέτως τις διεθνείς διοργανώσεις κ.ά. Ετσι, η Ρωσία γίνεται διεθνής παρίας.

Την ίδια ώρα, οι ΗΠΑ χαίρονται για την απαρασάλευτη συνοχή του ΝΑΤΟ, ενισχύουν στρατιωτικά χώρες που ανήκαν το πάλαι ποτέ στο Σύμφωνο της Βαρσοβίας, όπως η Πολωνία, και διαμηνύουν ότι δεν πρόκειται να επιτρέψουν να απειληθεί ούτε σπιθαμή ΝΑΤΟϊκού εδάφους. Μέσα σε αυτό το κλίμα, η Γερμανία ανακοινώνει ότι θα ξοδέψει εκατό δισεκατομμύρια ευρώ (!) για τον επανεξοπλισμό της. Η Γαλλία προσπαθεί να παίξει τον ρόλο του μεσολαβητή, αλλά χωρίς επιτυχία, η Τουρκία, αντιθέτως, θριαμβεύει στον ρόλο του «Επιτήδειου Ουδέτερου», ενώ η Ελλάδα σπεύδει να γίνει βασιλικότερη του βασιλέως. Οσο για την Ουκρανία, η οποία αντιστέκεται όσο και όπως μπορεί σε έναν σαφώς υπέρτερο αντίπαλο, δεν μπορεί να ελπίζει σε στρατιωτική υποστήριξη από το ΝΑΤΟ, διότι, πολύ απλά, αυτό θα σήμαινε πόλεμο Ρωσίας-ΝΑΤΟ.

Ομως, ο πόλεμος που άρχισε στην Ουκρανία, πέραν του ότι αποτελεί το πρελούδιο μιας κατά πολύ ευρύτερης σύγκρουσης, έχει και πολύ σοβαρές επιπτώσεις για την Ευρώπη. Προκύπτει ότι το ΝΑΤΟ εξασφαλίζει την ευρωπαϊκή άμυνα, επομένως η στρατηγική αυτονόμηση της Ευρωπαϊκής Ενωσης και η πολιτική της ενοποίηση παραπέμπονται στις καλένδες. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, οι ΗΠΑ διατηρούν την επικυριαρχία τους στην Ευρώπη, και μάλιστα με έξοδα των Ευρωπαίων, και άρα η Ουάσινγκτον μπορεί πλέον να αντιμετωπίσει απερίσπαστη τις απειλές που προέρχονται από τον Ινδικό-Ειρηνικό ωκεανό.

Φαίνεται, λοιπόν, ότι οι ΗΠΑ πέτυχαν τους στόχους τους, απομονώνοντας τη Ρωσία από την υπόλοιπη Ευρώπη, και μάλιστα θα έχουν και οικονομικό όφελος, όπως από την πώληση φυσικού αερίου στην Ε.Ε. ή την πώληση οπλικών συστημάτων στους ΝΑΤΟϊκούς τους εταίρους, ενώ η Ρωσία θα δεχθεί θανάσιμο οικονομικό πλήγμα, που θα έχει επιπτώσεις και σε όλους τους παραγωγικούς της τομείς. Ωστόσο, κάθε άλλο παρά για ένα παίγνιο μηδενικού αθροίσματος πρόκειται. Από τη μία πλευρά, διότι η Ρωσία θα μπορέσει να αντέξει οικονομικά αποκτώντας στενότερες σχέσεις με την Κίνα, παραμερίζοντας τις όποιες διαφορές με το Πεκίνο, πράγμα αμοιβαίως επωφελές. Από την άλλη, στο πλαίσιο μιας παγκοσμιοποιημένης οικονομίας, οι κυρώσεις εναντίον της Ρωσίας θα πλήξουν, και μάλιστα σοβαρά, και τις ευρωπαϊκές, τουλάχιστον, οικονομίες.

Τελευταίο, αλλά όχι λιγότερο σημαντικό: η ρητορική των ΗΠΑ και των συμμάχων τους κατά της Ρωσίας δείχνει για μία ακόμα φορά την εργαλειοποίηση του Διεθνούς Δικαίου, στο οποίο προστρέχουν κατά το δοκούν, ξεχνώντας άλλες παράνομες αποσχίσεις, όπως του Κοσόβου, άλλες παράνομες κατοχές, όπως της Βόρειας Κύπρου και της Παλαιστίνης, και υπενθυμίζοντας ότι οι πρόσφυγες από άλλες εμπόλεμες περιοχές δεν μπορούν να θεωρούνται πρόσφυγες αλλά «λαθρομετανάστες» που απειλούν τη Δύση και τις αξίες της.

* καθηγήτρια στο Τμήμα Μεσογειακών Σπουδών, Πανεπιστήμιο Αιγαίου