Λουκέτο βάζουν τα ΜcDonald’s της Ρωσίας, όπως και δεκάδες άλλες δυτικές επιχειρήσεις. Στο πνεύμα των κυρώσεων, προϊόντα πλατιάς κατανάλωσης, όπως Coca-Cola και Starbucks, Zara και Η&Μ, ή και πολυτελείας (Αston Martin, Bentley) γίνονται απαγορευμένοι καρποί, θυμίζοντας τη μαύρη αγορά της σοβιετικής περιόδου, όταν ένα καλσόν ή ένα τζιν παντελόνι ήταν το κλειδί για να ανοίξουν πολλές πόρτες.
Οι διάσημες κίτρινες αψίδες των McDonald’s γίνονται παρελθόν στη σημερινή Ρωσία, σβήνουν μες στον κουρνιαχτό του πολέμου, αν και η αγορά, που, όπως λένε, απεχθάνεται το κενό, θα βρει ή μάλλον έχει ήδη βρει πολλά εγχώρια υποκατάστατα. Ασφαλώς, αυτή η στέρηση μοιάζει ασήμαντη μπροστά στα δεινά που περιμένουν τον ρωσικό λαό μετά την εισβολή στην Ουκρανία, όμως η εξαφάνιση των μακντοναλντικών χάμπουργκερ αποκτά μια συμβολική σημασία, όπως εξάλλου είχε συμβεί με την αρχική άφιξή τους, το 1990. Τότε, τα εγκαίνια του πρώτου McDonald’s στη Μόσχα θεωρήθηκαν ο θρίαμβος της ελεύθερης αγοράς: χιλιάδες άνθρωποι περίμεναν στις ουρές, την ίδια στιγμή που ένα χάμπουργκερ στοίχιζε σχεδόν όσο το ημερομίσθιο ενός υπαλλήλου στη διάσημη αυτή αλυσίδα. Εκτοτε, σε όλη τη Ρωσία ιδρύθηκαν 850 McDonald’s, που μέχρι χθες απασχολούσαν 62.000 εργαζομένους.
Η «μακντοναλντοποίηση» είναι παρούσα όχι μόνο στα ταχυφαγεία αλλά και σε πολλά άλλα πεδία, μας ακολουθεί «από την κούνια μέχρι τον τάφο», όπως εξηγεί ο εμπνευστής του όρου, ο Αμερικανός κοινωνιολόγος Τζορτζ Ρίτζερ στο πολύ επιδραστικό βιβλίο του «Η μακντοναλντοποίηση της κοινωνίας» (1993), που έγινε έργο αναφοράς και όπου αναλύεται το φαινόμενο της «μακντοναλντοποίησης» στην οργάνωση της παραγωγής, της εργασίας και της κατανάλωσης, ενώ έμφαση δίνεται στις πέντε αρχές της: αποδοτικότητα, μετρησιμότητα, προβλεψιμότητα, ομοιομορφία, έλεγχος.
Ο Γιάννης Ρίτσος είχε δίκιο όταν έλεγε ότι το όνειρο του ανθρώπου (και όχι των παγκόσμιων σκυλιών του πολέμου) είναι η ειρήνη. Ομως, στη Ρωσία και στον δικό μας τόπο η ειρήνη έχει πάψει να είναι «ένα ποτήρι ζεστό γάλα κι ένα βιβλίο μπροστά στο παιδί που ξυπνάει». Είτε μας αρέσει είτε όχι, είναι (και) ένα χάμπουργκερ, ένα PlayStation, ένα ακριβό κινητό ή τάμπλετ μπροστά στο παιδί που ξυπνάει. (Και σήμερα ειρήνη είναι να μην ξυπνάς κάθε πρωί σε ένα σπίτι – ψυγείο.)
H εν καιρώ πολέμου απο-μακντοναλντοποίηση της ρωσικής κοινωνίας πολύ διαφέρει από εκείνη που οραματιζόταν ο Ρίτζερ και η οποία θα ήταν απαλλαγμένη από τα πολύχρωμα δεσμά της πλαστικοποίησης, της ομογενοποίησης, της χειραγώγησης και του ελέγχου της ζωής μας.
