Το βασικό ερευνητικό πεδίο του αναπληρωτή καθηγητή Εφαρμοσμένης Φυσικής του Πανεπιστημίου της Πάτρας, Ιωάννη Κιουτσιούκη, είναι η μαθηματική μοντελοποίηση με έμφαση στις προγνώσεις και την αβεβαιότητά τους.
Εχοντας αυτή την εξειδίκευση στην έρευνά του, συμμετείχε στο σύστημα EYWA (σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης για ασθένειες που μεταδίδονται μέσω κουνουπιών) το οποίο κατέκτησε πρόσφατα την 1η θέση στον παγκόσμιο διαγωνισμό για το βραβείο Ορίζοντα (Horizon Prize) «Early Warning for Epidemics», του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Καινοτομίας.
Το Mimesis ενσωματώνοντας τον βιολογικό μηχανισμό μετάδοσης του ιού του Δυτικού Νείλου, αλλά και την προγνωστική μετεωρολογική αβεβαιότητα, προσαρμόζεται στις κλιματικές και επιδημιολογικές συνθήκες των διαφορετικών περιοχών λαμβάνοντας υπόψη του και μια σειρά από δεδομένα, όπως τα δημογραφικά, εντομολογικά κ.λπ.
«Η πρόγνωση αποτελεί μια πρόκληση για την επιστήμη. Η κατανόηση ενός φυσικού μηχανισμού “περνάει” μέσα από τη δυνατότητα παραγωγής αξιόπιστων προγνώσεων σε λεπτομερή κλίμακα. Αυτό επιτυγχάνεται με την ανάπτυξη μαθηματικών μοντέλων. Εμείς ενδιαφερόμαστε πρωτίστως για την κατανόηση του αιτιοκρατικού μηχανισμού και την αποσαφήνιση των αλληλεπιδράσεων στο σύστημα, τις επιπτώσεις σε άλλα συστήματα κ.λπ.
Στα πολύπλοκα συστήματα ξεκινάμε με ένα απλό εννοιολογικό πλαίσιο και καθώς αυξάνεται η κατανόησή μας στο πρόβλημα, συνεχώς εμπλουτίζουμε το “μοντέλο” με περισσότερες διεργασίες με στόχο να αναπαράγουμε τη συμπεριφορά του συστήματος κάθε φορά και με μεγαλύτερη ακρίβεια. Το συγκεκριμένο σύστημα, το EYWA, αναπτύχθηκε για ασθένειες που μεταδίδονται με κουνούπια. Αρχικά εστιάζει στον ιό του Δυτικού Νείλου, σιγά σιγά όμως θα αφορά και άλλες αντίστοιχες ασθένειες, όπως η ελονοσία, ο ζίκα* κ.λπ.», εξηγεί ο Ιωάννης Κιουτσιούκης.
Η συμμετοχή της Ελλάδας στην κοινοπραξία EYWA είναι ισχυρή. Ιδιαίτερα σημαντική είναι και η διάκριση που κέρδισε, αφού το βραβείο που έλαβε, είναι ένα από τα έξι μεγάλα βραβεία Horizon Prize του ΕΙC, τα οποία απονέμονται στις πιο καινοτόμες λύσεις για την αντιμετώπιση μεγάλων κοινωνικών προκλήσεων.
Η σημασία της χρήσης δεδομένων
Το σύστημα αξιοποιεί παρατηρήσεις γης, τεχνολογίες μεγα-δεδομένων (big data) και δορυφορικά δεδομένα, ενώ σκοπός του είναι να υποστηρίξει τις κυβερνήσεις ώστε να λαμβάνουν γρήγορα και αποτελεσματικά μέτρα για την πρόληψη εκδήλωσης εστιών τέτοιων ασθενειών και τον περιορισμό της μετάδοσής τους. Βασίζεται σε δύο μοντέλα πρόβλεψης της αφθονίας των κουνουπιών και δύο μοντέλα πρόβλεψης του κινδύνου μετάδοσης του ιού του Δυτικού Νείλου.
Το EYWA μπορεί να προβλέψει μήνες νωρίτερα εάν θα εκδηλωθεί ο ιός του Δυτικού Νείλου σε μια περιοχή, με βάση στοιχεία όπως η θερμοκρασία, η υγρασία του εδάφους, η βροχόπτωση, ο άνεμος και η ενδημικότητα του ιού τις προηγούμενες χρονιές. Η παρέμβαση με ψεκασμούς και προληπτικά μέτρα στις περιοχές όπου προβλέπεται να υπάρξουν κρούσματα του ιού σε ανθρώπους γίνεται με βάση την πρόληψη, αφού η αξιοποίηση όλων των δεδομένων δίνει μια σαφή εικόνα της κατάστασης όπως θα εξελιχθεί.
Για το σύστημα ΕYWA εργάστηκαν 15 φορείς από 5 ευρωπαϊκές χώρες (Ελλάδα, Ιταλία, Γαλλία, Γερμανία και Σερβία) υπό τον συντονισμό του Κέντρου Αριστείας BEYOND του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών
Από την ελληνική πλευρά, εκτός από το Κέντρο Αριστείας BEYOND, συμμετέχουν στην κοινοπραξία του συστήματος το Εργαστήριο Φυσικής της Ατμόσφαιρας του Πανεπιστημίου Πατρών, η εταιρεία «Οικοανάπτυξη», το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, η εταιρεία i.D.Com, ενώ ενεργή συμμετοχή είχαν και οι Περιφέρειες της Κεντρικής Μακεδονίας, της Δυτικής Ελλάδας, της Κρήτης και της Θεσσαλίας.
«Εδώ στην Ελλάδα είχαμε το προνόμιο να συγκεντρώνουμε με επιμέλεια δεδομένα για συγκεκριμένα είδη κουνουπιών. Ετσι έχουμε μετα-αναλύσεις δεδομένων για συγκεκριμένες μέρες, γεγονός που βοηθά σε πολύ συγκεκριμένες προβλέψεις. Με αφορμή αυτό θέλω να τονίσω ότι στην Ευρώπη έχουμε τη δυνατότητα να συλλέγουμε και να αξιοποιούμε τέτοια δεδομένα διότι υπάρχει η ανάλογη τεχνογνωσία, η οποία δεν υπάρχει στην Αφρική, αλλά και η σύνδεση μεταξύ υπηρεσιών και φορέων, κάτι που σε ανάλογη περίπτωση –της μελέτης των πληθυσμών κουνουπιών– δεν απαντά ούτε στις ΗΠΑ», λέει ο εκπρόσωπος της εταιρείας καταπολέμησης κουνουπιών και ανάλυσης δεδομένων «Οικοανάπτυξη», βιολόγος Σπύρος Μουρελάτος.
«Το σύστημα αξιοποιεί τις ευρωπαϊκές επενδύσεις σε αποθήκες και χωρητικότητες δεδομένων γεωσκόπησης και cloud (DIAS, GEOSS, NextGEOSS). Ηδη το έργο παρείχε υψηλής ποιότητας υπηρεσίες για χρήση σε επιχειρησιακό επίπεδο από εννέα περιφέρειες σε πέντε χώρες της Ευρώπης κατά τη διάρκεια των ετών 2020-2021. Δεδομένου ότι, σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, το 17% όλων των μολυσματικών ασθενειών προκαλείται από διαβιβαστές, όπως τα κουνούπια, και επιφέρει πάνω από 700.000 θανάτους παγκοσμίως κάθε χρόνο, η έγκαιρη προειδοποίηση για τις ασθένειες αυτές αποτελεί πολιτική νομική επιταγή διεθνώς», αναφέρει μεταξύ άλλων η ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
«Το EYWA “δουλεύει” αποτελεσματικά στην περίπτωση συγκεκριμένων πληθυσμών κουνουπιών (όχι όλων) και μπορεί να αποτελέσει αποτελεσματικό εργαλείο για την αντιμετώπιση της μετάδοσης του ιού του Δυτικού Νείλου ή της ελονοσίας. Αν και δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την πρόβλεψη μιας πανδημίας, όπως αυτή που διανύουμε, σίγουρα επηρεάζεται από αυτήν κυρίως γιατί ευαισθητοποίησε και τους ερευνητές, αλλά κυρίως την κοινή γνώμη σε ζητήματα δημόσιας Υγείας», λέει ο Σπύρος Μουρελάτος.
? Η νόσος από τον ιό ζίκα είναι ιογενής νόσος που μεταδίδεται στον άνθρωπο κυρίως με το τσίμπημα μολυσμένου κουνουπιού του γένους Aedes.
https://www.youtube.com/watch?v=RNZFRNDSBVY&t=24s
To video του έργου EYWA
Οι φωτογραφίες επιχειρησιακού σχεδιασμού για την καταπολέμηση των κουνουπιών παραχωρήθηκαν από την εταιρεία «Οικοανάπτυξη»
