Αιτήματα «δανεισμών» εγκαινιάζει το θραύσμα από το Παλέρμο;

Το θραύσμα «Fagan», απόσπασμα του λίθου VI της ανατολικής ζωφόρου του Παρθενώνα που απεικονίζει το πόδι της θεάς Αρτέμιδας και ένα τμήμα από τον χιτώνα της, είχε έρθει ως δάνειο με διετή διάρκεια την περίοδο 2008-2009 για τα εγκαίνια του Μουσείου Ακρόπολης. Στη συνέχεια επιστράφηκε στο Αρχαιολογικό Μουσείο «Antonino Salinas» στο Παλέρμο στο οποίο ανήκει. Παρόντες στην εκδήλωση, τότε, ήταν οι Πρόεδροι Δημοκρατίας της Ελλάδας και της Ιταλίας, Κάρολος Παπούλιας και Τζόρτζιο Ναπολιτάνο.

Το ίδιο θραύσμα επιστρέφει στο Μουσείο Ακρόπολης ως δάνειο, με διάρκεια 4+4 χρόνια, όπως ορίζει η ιταλική νομοθεσία. Αποδόθηκε χθες, παρουσία του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη, της πολιτικής ηγεσίας του υπουργείου Πολιτισμού, της διεύθυνσης του Μουσείου Ακρόπολης και εκπροσώπων της σικελικής πλευράς. Το πρόβλημα δεν είναι ότι η κυβέρνηση και το υπουργείο Πολιτισμού «θάβουν» πως έρχεται για δεύτερη φορά, έχοντας εξαφανίσει το γεγονός από όλα τα δελτία Τύπου της επίσημης ενημέρωσης.

Το πρόβλημα είναι ότι για μικροπολιτικά οφέλη, για προβολή και δημοσιότητα, διαστρεβλώνουν την πραγματικότητα, παραποιούν την αλήθεια, δημιουργώντας ένα αφήγημα που μπορείς να αναγνωρίσεις ότι επιχειρεί να αλλάξει την εθνική γραμμή που ακολουθείται 40 χρόνια για την επανένωση του γλυπτού διάκοσμου του Παρθενώνα.

Και αφορά πρωτίστως τα αριστουργήματα που κατακρεούργησαν τα συνεργεία του Ελγιν από το 1801 έως το 1803 και βρίσκονται στο Βρετανικό Μουσείο. Δηλαδή από εδώ και εμπρός θα κάνουμε αιτήματα για δανεισμό -με ανταλλαγή μάλιστα- και θα χαιρόμαστε όταν γίνονται δεκτά για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα; Εκείνο που επιζητούμε είναι ή όχι η μόνιμη επανένωση των Γλυπτών; Εχουμε αλλαγή της εθνικής θέσης στο ζήτημα;

Τι θα δώσουμε εμείς στο Παλέρμο

Ευχή όλων μας είναι να επιστρέψει μόνιμα το θραύσμα Fagan στο Μουσείο Ακρόπολης. Αυτή τη στιγμή ωστόσο έχει έρθει ως δάνειο κι εμείς ως αντιδάνειο στέλνουμε στο Αρχαιολογικό Μουσείο του Παλέρμο, για το ίδιο χρονικό διάστημα, ένα ακέφαλο αγαλματίδιο της θεάς Αθηνάς (ύψους 0,60 μ.) που χρονολογείται μεταξύ 425-400 π.Χ., το οποίο στη συνέχεια θα αντικατασταθεί από ένα πρωτογεωμετρικό αγγείο (1050-900 π.Χ.), και τα δύο προερχόμενα από το Μουσείο Ακρόπολης.

Ο πρωθυπουργός άφησε να υπονοηθεί ότι η «επιστροφή» είναι μόνιμη και παίζει μάλιστα ρόλο για την επανένωση των Γλυπτών και το αίτημά μας στο Βρετανικό Μουσείο. Μια ευχή όμως δεν συνιστά πραγματικότητα, αφού μάλιστα η υπουργός Πολιτισμού δεν έχει καταθέσει νέο φάκελο διεκδίκησης προς το Βρετανικό Μουσείο, όπως είχε δεσμευτεί τον πρώτο καιρό που ανέλαβε καθήκοντα.

«[…] επιστρέφει στο σπίτι του, επιστρέφει στην Ελλάδα, επιστρέφει στο Μουσείο της Ακρόπολης. Eλειπε από την Ελλάδα για περισσότερα από 200 χρόνια[…]». Γνωρίζει ο Κυριάκος Μητσοτάκης ότι αυτό που λέει δεν ισχύει, αλλά δεν ανησυχεί. Εδώ δεν φοβήθηκε να πει τη δική του, αντιεπιστημονική εκδοχή από το βήμα της Βουλής για τους διασωληνωμένους εκτός ΜΕΘ, σ’ αυτό θα κολλήσει;

Ο «δανεισμός» που αναγνωρίζει κυριότητα

Ο πρωθυπουργός που ποτέ δεν ζήτησε συγγνώμη για το ολίσθημα που έκανε τον Αύγουστο του 2019 όταν μιλούσε περί «δανεισμού» των Γλυπτών του Παρθενώνα, επιτρέποντας στους Βρετανούς να γευτούν τη χαρά της αναγνώρισης «κυριότητας» από τα λόγια Ελληνα πρωθυπουργού, τώρα θριαμβολογεί για τον δανεισμό ενός θραύσματος που η πιο γνωστή ιστορική εκδοχή θέλει ο Ελγιν να το έχει χαρίσει στον προσωπικό του φίλο Robert Fagan, πρόξενο της Βρετανίας στη Σικελία και στη Μάλτα, όταν επέστρεφε από την Ελλάδα στην Αγγλία.

Την εκδοχή πάντως δεν υιοθέτησε η Κατερίνα Γκρέκο, διευθύντρια του Μουσείου του Παλέρμο, που κατά την εγκάρδια ομιλία της αναφέρθηκε στις σχέσεις που συνδέουν την Ελλάδα με τη Σικελία και χαρακτήρισε τον Fagan «τυχοδιώκτη που καταγινόταν με αρχαιολογικά ευρήματα και που από το 1808 είχε πραγματοποιήσει διάφορες ανασκαφές στη Σικελία, το Τίνταρι, την Πιάτσα Αμερίνα, τον Σελινούντα…».

Ανέφερε επίσης ότι παραμένουν άγνωστες οι συνθήκες που το θραύσμα «…κατέληξε στα χέρια του, καθώς και το πότε ακριβώς: πρόκειται για ζήτημα που εξάπτει το ενδιαφέρον και έχει καθοριστική σημασία μέσα σε αυτή τη σύνθετη υπόθεση, και προς αυτό κατευθύνω κι εγώ η ίδια τις έρευνές μου».

Ο Alberto Samona, σύμβουλος επί των Πολιτισμικών Αγαθών και της Σικελικής Ταυτότητας, δήλωσε: «Πρόθεση της περιφερειακής κυβέρνησης της Σικελίας, όπως ξέρετε, είναι να παραμείνει επ’ αόριστον το θραύσμα στην Αθήνα και ακριβώς γι’ αυτό, κατόπιν αιτήματος της Σικελικής Περιφέρειας στο ιταλικό υπουργείο Πολιτισμού, έχει ανοίξει εδώ και πάνω από έναν χρόνο ο φάκελος με τον οποίο ζητούμε να υλοποιηθεί αυτή μας η πρόθεση. Τα λόγια εκτίμησης και υποστήριξης που εξέφρασαν τις προηγούμενες ημέρες ο υπουργός Πολιτισμού Dario Franceschini και η υφυπουργός Πολιτισμού Lucia Borgonzoni κάνουν να ευελπιστούμε για την οριστική θετική έκβαση του σχεδίου αυτού». Μέχρι εκεί.

Ο Σύλλογος Ελλήνων Αρχαιολόγων

«…Διαφημίζοντας με τόση επιμονή τον δανεισμό για 4+4 χρόνια του θραύσματος από το Μουσείο του Παλέρμο, η ελληνική κυβέρνηση ουσιαστικά αποδέχεται τη νόμιμη “κυριότητα” της “συλλογής Ελγιν”, αδυνατίζοντας την επιχειρηματολογία για “κλοπή” τους από το κορυφαίο μνημείο και υπονομεύοντας τα βασικά επιχειρήματα της χώρας μας στον πολυετή αγώνα για την επιστροφή των παρθενώνιων γλυπτών στο μνημείο όπου ανήκουν» γράφει η ανακοίνωση του Συλλόγου Ελλήνων Αρχαιολόγων και θυμίζει ότι «[…] αν κάτι πρέπει να εξαίρεται είναι η απόφαση του Πανεπιστημίου της Χαϊδελβέργης το 2006 να παραχωρήσει -και όχι να δανείσει- θραύσμα του λίθου VIII της Βόρειας Ζωφόρου του Παρθενώνα, που βρισκόταν στην πανεπιστημιακή συλλογή του, απόφαση που δυστυχώς αποσιωπάται στην σημερινή ρητορική του ΥΠΠΟΑ και του Μουσείου Ακρόπολης».

Η ανακοίνωση σημειώνει ότι το αίτημα της επιστροφής των αρχιτεκτονικών γλυπτών του Παρθενώνα «[…] βασίζεται στα οριζόμενα από τις διεθνείς συμβάσεις προστασίας των πολιτιστικών αγαθών, αφορά την ελληνική και τη διεθνή κοινότητα που αγωνίζεται για το αίτημα αυτό για δεκαετίες και απαιτεί μεθοδικότητα και συνέπεια. Το αίτημα αυτό δεν μπορεί να χρησιμοποιείται για τυχόν πρόσκαιρα πολιτικά οφέλη, πόσο μάλλον να υπονομεύεται από άφρονες επιλογές επικοινωνιακού χαρακτήρα (θυμίζουμε την άδοξη κατάληξη της αντίστοιχης επικοινωνιακής προσπάθειας εμπλοκής του νομικού γραφείου της Αμάλ Αλαμουντίν στην υπόθεση των γλυπτών του Παρθενώνα το 2014)[…]».