Με κυβερνητική πρωτοβουλία συγκροτήθηκε επιτροπή διοργάνωσης εκδηλώσεων για να τιμήσουμε τα 200 χρόνια από την έναρξη του απελευθερωτικού αγώνα (1821) κατά της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Επικεφαλής της επιτροπής διορίστηκε από τον πρωθυπουργό Κυρ. Μητσοτάκη η κ. Γιάννα Αγγελοπούλου, η οποία στην πολιτική κοινωνία μας αναγνωρίζεται εδώ και δεκαετίες ως ηγετική προσωπικότητα του τόπου μας. Μετά την παρέλευση του εορταστικού ημερολογιακού έτους (2021), φθάσαμε τελικά στην ώρα του πολιτικού απολογισμού.
Από πολλές πλευρές τονίστηκε ότι ο εορταστικός απολογισμός δεν είναι τελικά πολιτικός και συνειδησιακός. Δεν εκδηλώθηκε κατά τους εορτασμούς των 200 χρόνων ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τις διαδοχικές δομήσεις του ελληνικού έθνους μετά το 1821. Ούτε και επιδείχθηκε στοιχειώδες ενδιαφέρον (Interesse) για τις διαδοχικές συγκροτήσεις του κράτους. Εχουν δίκαιο, λοιπόν, όσοι υποστηρίζουν ότι οι εορτασμοί των 200 χρόνων είχαν αποκλειστικά και μόνον υλικό περιεχόμενο. Ηταν επετειακοί εορτασμοί του ενδυματολογικού πολιτισμού. Και ενώ όλοι περιμέναμε πως θα ακολουθούσε και ο γαστρονομικός πολιτισμός της γεύσης, τότε όλοι απογοητευθήκαμε.
Ας σημειωθεί εδώ ότι οι υλικοί πολιτισμοί (είτε αυτοί είναι ενδυματολογικοί είτε γαστρονομικοί είτε, εν πάση περιπτώσει, πολιτισμοί του homo faber εν γένει) ενώνουν τους πληθυσμούς και δεν τους χωρίζουν. Οπότε το πρώτο ερώτημα του προβληματισμού όλων μας είναι το εξής: γιατί δεν επετεύχθη μια εγγύτερη προσέγγιση των δύο κοινωνιών, δηλαδή της ελληνικής και της τουρκικής, κατά τις εορταστικές εκδηλώσεις; Στο υλικό επίπεδο, κανείς δεν μπορεί να χωρίσει τίποτε. Και πολύ περισσότερο δεν μπορεί να γίνει «εχθρός» με τον άλλον που χορεύει μαζί του.
Υποστηρίζω, λοιπόν, ότι η επικεφαλής της επιτροπής των 200 χρόνων Γιάννα Αγγελοπούλου, ενώ υπερτόνισε τον επαναστατικό ενδυματολογικό πολιτισμό, απέτυχε να διαμορφώσει συνθήκες συμφιλίωσης και συνεργασίας ανάμεσα στους δύο λαούς, τον ελληνικό και τον τουρκικό, κατά τον εικοστό πρώτο αιώνα.
Επειδή, όμως, δεν φιλοδοξώ να γίνω σχολιαστής για τα πεπραγμένα του εθνικού εορτασμού των 200 χρόνων, αλλά θέλω να καταθέσω τις προτάσεις μου για την εθνική και πολιτική αυτογνωσία του τόπου μας, θα αναπτύξω δυο τρεις σκέψεις μου με θέμα: πού βρισκόμαστε ως Ελλάδα μετά τα 200 χρόνια της έναρξης του αγώνα για τον εθνικό αυτοπροσδιορισμό μας και μετά τα σαράντα χρόνια (1981-2021) της ενσωμάτωσής μας στο ευρωπαϊκό πνεύμα.
Οσον αφορά την τελευταία επισήμανσή μου, ότι η Ελλάδα εντάχθηκε σε αυτό που λέμε «ευρωπαϊκό πνεύμα», μετά το έτος 1981 είναι το μεγάλο ζητούμενο από την εποχή του Κοραή. Αυτό σημαίνει ότι ως ελληνική πολιτική κοινωνία από την εποχή της «ελληνικής επανάστασης» (αρχές του δεκάτου ενάτου αιώνα) μέχρι σήμερα (αρχές του εικοστού πρώτου αιώνα) δεν είμαστε σε θέση να λειτουργήσουμε ως «τόπος» σύνδεσης και διαμεσολάβησης ανάμεσα στην Ανατολή και τη Δύση. Αυτό συμβαίνει, επειδή δεν έχουμε ακόμη (έναν αιώνα μετά το 1922) «κατασκευάσει» ένα καθολικό ερμηνευτικό σχήμα εθνικού και πολιτικού αυτοπροσδιορισμού, μέσω του οποίου θα είχαμε απαλλαγεί από τη «Μεγάλη Ιδέα». Αυτό το εθνικιστικό πρόγραμμα της «Μεγάλης Ιδέας» είναι το κοινωνικό υποσυνείδητο της σύγχρονης ελληνικής πολιτικής κοινωνίας.
Ως προσωρινός πολιτικός απολογισμός των εθνικών εορτασμών για τα 200 χρόνια (1821-2021) μπορεί να καταγραφεί το εξής πολιτικό συμπέρασμά μου: η Ελλάδα, ως εθνικό κράτος στις αρχές του εικοστού πρώτου αιώνα, είναι μια ιδιαίτερη περίπτωση ενδυματολογικού (υλικού) πολιτισμού. Και όσον αφορά τον πνευματικό προσανατολισμό της, όπως φαίνεται, αυτό είναι ένα ζήτημα που θα εξετάσει η επόμενη εθνική επιτροπή, η οποία θα μας εξηγήσει πώς και γιατί η Ελλάδα μετά από 200 χρόνια δεν μπορεί να γίνει ποτέ σύγχρονη κοινωνία!
* καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης
