Σήμερα, 11 Δεκεμβρίου, είναι η Παγκόσμια Ημέρα του Παιδιού – αλλού αναφέρεται και ως η Ημέρα για τα Δικαιώματα του Παιδιού, ενώ σήμερα επίσης είναι τα γενέθλια της UNICEF (United Nations International Children’s Emergency Fund). Tο Διεθνές Εκτακτο Ταμείο των Ηνωμένων Εθνών για τα Παιδιά ιδρύθηκε στις 11 Δεκεμβρίου του 1946 από τη Γενική Συνέλευση του νεοσύστατου, τότε, Οργανισμού, για να παράσχει αρωγή στα παιδιά που ζούσαν στα ερείπια του σαρωμένου από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο κόσμου.
Σήμερα, εβδομήντα πέντε χρόνια από την ίδρυση της UNICEF, τα δικαιώματα του παιδιού στη ζωή, την υγεία, την ανάπτυξη, την οικογενειακή ασφάλεια, τον σεβασμό της προσωπικότητάς του, τη μόρφωση, την αξιοπρεπή ζωή, το υγιές περιβάλλον, την ειρήνη, μα πάνω απ’ όλα στην ανεμελιά, την προστασία της ίδιας της παιδικότητάς του, εξακολουθούν να καταστρατηγούνται κατάφωρα στα μήκη και τα πλάτη της υδρογείου.
Οπως στα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια, έτσι και σήμερα έχουμε παιδιά που προσπαθούν να ξεφύγουν από εμπόλεμες ζώνες, που ζουν στη φτώχεια και στον κατατρεγμό, που υποφέρουν από αρρώστιες, πείνα και από κάθε είδους εκμετάλλευση του σώματος και της ψυχής τους, έχουμε παιδιά που λιώνουν στη δουλειά, που έχουν ήδη ξεχάσει τι σημαίνει να είσαι παιδί, εάν δηλαδή το είχαν μάθει κάποτε.
Βέβαια, και σήμερα έχουμε, εκτός από τη UNICEF, δομές και οργανώσεις, κυβερνητικές και μη κυβερνητικές, έχουμε φιλάνθρωπους, χορηγούς και ενημερωτικές εκστρατείες, έχουμε αλληλέγγυους και ευαισθητοποιημένους πολίτες που κάνουν ό,τι μπορούν. Ακόμα, έχουμε και τέχνη για παιδιά, και από παιδιά για παιδιά, αλλά κι από μεγάλους για παιδιά, όπως οι ταινίες που προβάλλονται σε διεθνή φεστιβάλ.
Ενα από αυτά είναι βέβαια και το Φεστιβάλ Ολυμπίας για Παιδιά και Νέους, που φέτος κλείνει τα 24 χρόνια από την ίδρυσή του – ενηλικιώθηκε κι αυτό. Σ’ αυτό, αλλά και στα ομόλογά του φεστιβάλ του εξωτερικού, οι ταινίες που συμμετέχουν απ’ όλο τον κόσμο αντανακλούν με ενάργεια, χιούμορ, αλλά και αιχμηρό ρεαλισμό τις συνθήκες, οικογενειακές και κοινωνικές, στις οποίες ζουν, ή επιβιώνουν, τα παιδιά σ’ όλο τον πλανήτη. Ταινίες, που μετά τη λήξη των προβολών με φυσική παρουσία των συμμετεχόντων και των θεατών του Φεστιβάλ Ολυμπίας, προβάλλονται διαδικτυακά στην πλατφόρμα online.olympiafestival.gr
Ολα αυτά μαρτυρούν ένα και μόνο πράγμα: πως η ζωή των παιδιών, γενικά στον κόσμο, δεν είναι καλή και πως εμείς οι ενήλικες καταστρέφουμε με τις πράξεις, ή την απραξία μας, την ίδια την ελπίδα της ανθρωπότητας, το μέλλον της.
Ο Ρουμάνος γλύπτης Κονσταντίν Μπρανκούζι είχε πει πως «όταν δεν είμαστε πια παιδιά, είμαστε ήδη νεκροί». Αν σκεφτεί κανείς τη μικρή Ολγα, το οκτάχρονο κοριτσάκι, το Τσιγγανάκι που πρόσφατα σκοτώθηκε σε μια πόρτα εργοστασίου, κι έμεινε σφηνωμένη εκεί, με τους ιδιοκτήτες της επιχείρησης και τους εργαζόμενους να περνούν αδιάφορα δίπλα της, σκέφτομαι πως η ανθρωπότητα, όλοι οι ενήλικες, εμείς που διαχειριζόμαστε τον κόσμο είμαστε ήδη νεκροί.
Τέλος πάντων, ίσως οι λέξεις να μας διευκολύνουν κάπως να καταλάβουμε λίγο περισσότερο τα παιδιά και να πράξουμε αναλόγως.
Η ετυμολογία ίσως μας κάνει να θυμηθούμε το παιδί που ήμασταν κάποτε, τότε που παίζαμε γνωρίζοντας τον κόσμο ή γνωρίζαμε τον κόσμο παίζοντας… Λοιπόν, η λέξη «παιδί», δηλαδή το μικρής ηλικίας άτομο, που βρίσκεται μεταξύ βρεφικής και εφηβικής ηλικίας, προέρχεται από το αρχαίο «παιδίον», το υποκοριστικό του ουσιαστικού «παις». Αυτό τώρα έλκει την καταγωγή του από το ινδοευρωπαϊκό *pew/*pow, που σημαίνει «μικρός, λίγος».
Στα λατινικά «puer» είναι το αγόρι, ο γιος, ενώ στα σανσκριτικά «putra» είναι ο γιος – το όνομα του ποταμού της Ινδίας Βραχμαπούτρα σημαίνει «ο γιος του Βράχμα». Από το «παις» παράγονται το «παιδεύω» και η «παιδεία», το ρήμα «παίζω», το «παίγνιο» και ο «παίκτης», σύμφωνα με το Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας.
Χρησιμοποιούμε τη λέξη «παιδί» για να εκφράσουμε ιδέες συχνά αντιφατικές, ίσως επειδή κωδικοποιούνται στη γλώσσα τα συναισθήματα που έχουμε απέναντι στα παιδιά τα δικά μας, των άλλων και κυρίως απέναντι στο παιδί που κάποτε υπήρξαμε. Λέμε «μην κάνεις σαν παιδί», μάλλον υποτιμητικά, ελέγχοντας κάποιον για ανώριμη συμπεριφορά.
Από την άλλη, το να «ξαναγίνουμε παιδιά» είναι μια ευχή, μια θετική φράση που τη λέμε όταν βλέπουμε ενήλικες να ανακαλύπτουν το παιδί που κρύβεται μέσα τους και να το αφήνουν να παίξει. Αλλωστε, κατά κάποιον τρόπο, πολλά από τα αντικείμενα που τα ονομάζουμε αξεσουάρ, από μπρελόκ, τσάντες και ρολόγια μέχρι αυτοκίνητα, στην πραγματικότητα είναι τα παιχνίδια των μεγάλων… Κι όμως, όταν βλέπουμε κάποιον να «παιδιαρίζει», κάποιοι από εμάς σηκώνουν υποτιμητικά το φρύδι…
Αλλο ένα παράδειγμα για τον νοηματικό πλούτο της λέξης είναι το ρήμα «παιδεύω», που αρχικά σήμαινε «ανατρέφω, εκπαιδεύω». Αργότερα η λέξη προσέλαβε τη σημασία «διορθώνω, επιβάλλω ποινή», εξαιτίας των πειθαρχικών τιμωριών που συνόδευαν την ανατροφή των παιδιών. Σήμερα έχει επικρατήσει αυτή η σημασία: λέμε παιδεύω και κυρίως εννοούμε «τυραννώ, ταλαιπωρώ, βασανίζω» και λιγότερο «παιδαγωγώ», ακόμα και ύστερα από κάποια ταλαιπωρία, όπως είναι η έννοια της έκφρασης «ον αγαπά Κύριος παιδεύει», για τα οφέλη που αποκομίζει κάποιος έπειτα από συνεχείς δοκιμασίες.
Ο Πάμπλο Πικάσο είχε πει πως «κάθε παιδί είναι καλλιτέχνης. Το θέμα είναι πώς θα τα καταφέρει να παραμείνει καλλιτέχνης μεγαλώνοντας». Φαίνεται πως όλοι μας, που όταν μιλάμε με φίλους προσαγορευόμαστε ως «παιδιά» ακόμα κι αν είμαστε ενήλικες ή και υπερήλικες, τρέφουμε βαθιά μέσα μας μια ισχυρή νοσταλγία για την παιδική μας ηλικία, τη μοναδική πατρίδα μας, όπως λένε κάποιοι. Ο,τι και να ‘μαστε, τρομερά παιδιά, παιδιά-θαύματα, παλιόπαιδα, παιδιά του δρόμου, παιδιά της μαμάς ή του μπαμπά, παιδιά του λαού ή των λουλουδιών, παίδαροι ή παιδαράδες, όλοι και όλες κοιτάμε προς τα πίσω, όταν ο κόσμος ήταν καινούργιος κι η ανακάλυψή του χαρά. Ισως ένας λόγος που κάνουμε παιδιά, είναι για να βλέπουμε στα μάτια της κόρης ή του γιου τον πιτσιρίκο ή τη μικρούλα που ήμασταν κάποτε, τότε που το γέλιο και το κλάμα ξεσπούσαν ανεμπόδιστα από τον καθωσπρεπισμό των ενηλίκων.
Πώς το ‘πε ο Ελύτης; «Αξιον εστί το αναίτιο δάκρυ ανατέλλοντας αργά στα ωραία μάτια των παιδιών που κρατιούνται χέρι χέρι».
