Η δεύτερη φτωχότερη χώρα της Λατινικής Αμερικής, σαρωμένη από τη διαφθορά, τις φυσικές καταστροφές και τη βία των συμμοριών, βλέπει στις εκλογές της περασμένης Κυριακής την ελπίδα αλλαγής ρότας μετά τα 12 χρόνια καταστροφικής διακυβέρνησης που ακολούθησαν το πραξικόπημα του 2009 κατά του προέδρου Μανουέλ «Μελ» Σελάγια.
Με καταμετρημένο το 51% των ψήφων (όταν και σταμάτησε η μετάδοση των αποτελεσμάτων «για τεχνικούς λόγους»), η υποψήφια του κεντροαριστερού Libre (Ελευθερία και Επανίδρυση), Χιομάρα Κάστρο, προηγείται με 55,6%, έναντι 33,8% του δημάρχου της πρωτεύουσας Τεγουσιγάλπα, Νάσρι Ασφούρα, του κυβερνώντος Εθνικού Κόμματος. Μια σαρωτική διαφορά που, σύμφωνα με όλους τους αναλυτές, είναι αναπότρεπτη, εκτός κι αν υπάρξει εκτεταμένη νοθεία.
«Κερδίσαμε! Φεύγουν! Επιτέλους, φεύγουν!» φώναζαν τα πλήθη που βγήκαν στους δρόμους να χαιρετίσουν τη νίκη της Χιομάρα Κάστρο. Παρότι αυτή δεν έχει ανακηρυχθεί επίσημα από το Εκλογικό Συμβούλιο, όλα δείχνουν πως η Κάστρο, πρώην σύζυγος του ανατραπέντα προέδρου Σελάγια, προαλείφεται να γίνει όχι μόνο η πρώτη γυναίκα πρόεδρος της χώρας, αλλά και η πολιτικός που έσπασε περισσότερο από έναν αιώνα δικομματισμού.
«Θα βγάλουμε την Ονδούρα από την άβυσσο όπου την έθαψε ο νεοφιλελευθερισμός, η ναρκο-δικτατορία και η διαφθορά», είπε, μετά την ανακοίνωση των πρώτων αποτελεσμάτων. «Ποτέ πια δεν θα υπάρξει κατάχρηση εξουσίας, γιατί από αυτή τη στιγμή ο λαός θα είναι ο κυρίαρχος. Θα προχωρήσουμε σε μια άμεση, συμμετοχική δημοκρατία και θα επανιδρύσουμε τη χώρα, για να εγγυηθούμε μια πατρίδα διαφορετική, δίκαιη και ισότιμη».
Κι ενώ ο τρίτος της αναμέτρησης, Γιάνι Ρόσενταλ, του Φιλελεύθερου Κόμματος, αναγνώρισε τη νίκη της Κάστρο, όπως κι ο πρόεδρος του πανίσχυρου Συμβουλίου Ιδιωτικών Επιχειρήσεων, που δήλωσε ότι «ελπίζουμε να δουλέψουμε μαζί με την εκλεγμένη πρόεδρο για την οικονομική ανάκαμψη», ο κυβερνητικός υποψήφιος Ασφούρα ανακηρύχτηκε από το κόμμα του νικητής («θα επιβεβαιώσουν τα τελικά αποτελέσματα»), παρά τη διαφορά των 20 μονάδων από την Κάστρο. Και έκτοτε σωπαίνει.
Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ, που με «πράσινο φως» της τότε Αμερικανίδας ΥΠΕΞ, Χίλαρι Κλίντον, στήριξε το πραξικόπημα του 2009, έσπευσε να δηλώσει ότι οι ΗΠΑ παρακολουθούν από κοντά τις εκλογές, ζητώντας «ψυχραιμία και υπομονή» έως ότου εκδοθούν τα τελικά αποτελέσματα. Ενδεικτικό του αμερικανικού ενδιαφέροντος ήταν και το ταξίδι που έκανε την περασμένη εβδομάδα ο Μπράιαν Νίκολς, υφυπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ για το Δυτικό Ημισφαίριο.
Θυμίζοντας τις σκοτεινές εκλογές του 2017, όταν, παρά τη συνταγματική απαγόρευση, ο Ερνάντες διεκδίκησε μια δεύτερη θητεία και ενώ είχε το προβάδισμα ο αντίπαλός του, έπειτα από μια «παράξενη» πτώση του συστήματος καταμέτρησης (ανάλογη αυτής που σημειώνεται τώρα), ο Ερνάντες αναδείχθηκε νικητής. Τότε που, παρά τις καταγγελίες για νοθεία, ακόμη και από διεθνείς παρατηρητές, και την ακραία καταστολή που στοίχισε τη ζωή σε 50 ανθρώπους, οι ΗΠΑ έσπευσαν να αναγνωρίσουν τη νίκη του Ερνάντες. Και να τον αναγάγουν σε «αξιότιμο συνομιλητή», την ώρα που ο αδελφός του, «Τόνι» Ερνάντες, καταδικάστηκε σε ισόβια στη Νέα Υόρκη για εμπορία ναρκωτικών και οι μάρτυρες έχουν καταδείξει πως στο κύκλωμα μετείχε και ο ίδιος ο πρόεδρος.
Φόβοι για έκτροπα
Η πολύωρη παύση της καταμέτρησης, οι πανηγυρισμοί του Ασφούρα και οι δηλώσεις των ΗΠΑ κάθε άλλο παρά καθησυχάζουν τους πολίτες. Ο Ερνάντες έχει ένα πανίσχυρο δίκτυο, που με απάτες και παρανομίες τού έχει επιτρέψει να κυβερνά. Και σε αυτές τις εκλογές κινητοποίησε όλους τους μηχανισμούς του. Πρόσφερε, εν είδει εξαγοράς ψήφου, ένα «ειδικό επίδομα» 260 ευρώ στους φτωχούς, αλλά και άλλα χρήματα που, όπως σημειώνει η DW, προσφέρουν τα καρτέλ των ναρκωτικών που έχουν δεσμούς με την κυβέρνηση.
Επιστράτευσε συμμορίες να εκφοβίσουν τους κατοίκους των φτωχογειτονιών για να ψηφίσουν υπέρ του Ασφούρα. Εξαπέλυσε βία εναντίον της αντιπολίτευσης, με 33 μέλη της να έχουν δολοφονηθεί στη διάρκεια της προεκλογικής περιόδου. Και κυνηγώντας τους πιο συντηρητικούς ψηφοφόρους σήκωσε τη σημαία του «πατρίς, θρησκεία, οικογένεια», εξαπολύοντας κατάρες κατά των αμβλώσεων, επαναλαμβάνοντας ψυχροπολεμικά συνθήματα και παρουσιάζοντας την Κάστρο ως «κομμουνίστρια» που θα κάνει τη χώρα Βενεζουέλα ή Κούβα.
Βία και φτώχεια
«Είμαστε μια χώρα φτωχότερη από την Κούβα ή τη Βενεζουέλα. Οσοι λένε πως φοβούνται μήπως η Ονδούρα γίνει σαν κι αυτές, ας κοιτάξουν τους δείκτες, γιατί είμαστε η δεύτερη φτωχότερη της ηπείρου, μετά την Αϊτή», λέει ο Σέσαρ Καστίγιο, κοινωνιολόγος και διευθυντής της Λατινοαμερικανικής Σχολής Κοινωνικών Επιστημών (FLACSO).
Η Ονδούρα είναι και η πιο βίαιη χώρα της Κεντρικής Αμερικής, με 37,57 δολοφονίες ανά 100.000 κατοίκους. Το 62% του πληθυσμού ζούσε πέρυσι στη φτώχεια και ένα 40% στην ακραία φτώχεια. Σύμφωνα με έκθεση της Στατιστικής Υπηρεσίας, φέτος τον Ιούλιο, η φτώχεια έφτασε στο 73,6%.
Η Παγκόσμια Τράπεζα, που έκανε λόγο για συρρίκνωση της οικονομίας κατά 9%, εκτιμά ότι φέτος η χώρα θα έχει άλλους 700.000 φτωχούς, ενώ 1,3 εκατ. άτομα (από τα 9,5 εκατ. του πληθυσμού της) αντιμετωπίζουν διατροφική επισφάλεια. Η ανεργία έφτασε πέρυσι στο 10,9% του ενεργού πληθυσμού και 4 εκατ. επιβιώνουν με άτυπες και επισφαλείς δουλειές. Είναι έτσι που χιλιάδες οικογένειες αναγκάζονται να εγκαταλείψουν τη χώρα, ελπίζοντας σε ένα καλύτερο μέλλον στις ΗΠΑ, ενώ σε αυτά τα δεινά έρχεται να προστεθεί και η βία των συμμοριών, που, σύμφωνα με τον ΟΗΕ, έχει επιπλέον οδηγήσει σε εσωτερικό εκτοπισμό 250.000 ανθρώπους.
Ετσι, η επικράτηση της Χιομάρα Κάστρο, σε μια αναμέτρηση με συμμετοχή-ρεκόρ (68%), δεν μπορεί παρά να είναι μια ελπίδα, όπως λέει στο alainet.org ο Ισμαέλ Σεπέδα, του Κοινωνικού Φόρουμ Εξωτερικού Χρέους και Ανάπτυξης (Fosdeh): «Οταν βλέπεις όλους αυτούς τους δείκτες, καταλαβαίνεις ότι, περισσότερο από αποτυχημένο κράτος, η Ονδούρα είναι ένα πεθαμένο κράτος».
