Δεκαεφτά χρόνια… στις κάλπες

Ηταν Φεβρουάριος του 2004 όταν το ΠΑΣΟΚ οργάνωνε για πρώτη φορά στη σύγχρονη πολιτική ιστορία της χώρας μια ανοιχτή ψηφοφορία ανάδειξης του αρχηγού του. Μέχρι τότε τέτοια διαδικασία δεν είχε ξαναγίνει σε κανένα άλλο πολιτικό κόμμα, αφού τα συνέδρια ήταν εκείνα που εξέλεγαν τις ηγεσίες.

Για το δε ΠΑΣΟΚ, η ηγεμονική παρουσία του Ανδρέα Παπανδρέου καθιστούσε σχεδόν αχρείαστη ακόμη και αυτή την καθιερωμένη πρακτική. Μέχρι το 1996, όταν η κλονισμένη υγεία του ιδρυτή και αείμνηστου πρωθυπουργού του Πανελλήνιου Σοσιαλιστικού Κινήματος έφερε στην κορυφή της κομματικής ιεραρχίας, έπειτα από ένα συναισθηματικά φορτισμένο (λόγω θανάτου του Ανδρέα) και πολιτικά ηλεκτρισμένο (λόγω της σύγκρουσης με τον Ακη Τσοχατζόπουλο) συνέδριο, τον Κώστα Σημίτη, ο οποίος είχε εκλεγεί και πρωθυπουργός ένα εξάμηνο νωρίτερα από την Κοινοβουλευτική Ομάδα.

Αρχηγός του ενός εκατομμυρίου!

Συμπληρώνοντας οχτώ χρόνια στην εξουσία, ο κ. Σημίτης έβλεπε το ΠΑΣΟΚ να οδεύει προς ήττα στις εκλογές και αποφάσισε -σε μια συνάντηση στις αρχές Ιανουαρίου, που χαρακτηρίστηκε «παράδοση του δαχτυλιδιού»- να προτείνει για διάδοχό του τον Γιώργο Παπανδρέου. Εναν μήνα αργότερα, ο μελλοντικός αρχηγός του ΠΑΣΟΚ καινοτομούσε, εγκαινιάζοντας, αν και μοναδικός υποψήφιος, μια εντελώς διαφορετική φιλοσοφία στην εκλογή προέδρου, που αποτελούσε και μια ευκαιρία να ανοιχτεί το κόμμα στην κοινωνία.

Τον αρχηγό δεν θα τον ψήφιζε ένα στενό και αριθμητικά προσδιορισμένο εκλογικό σώμα, όπως συνέβαινε μέχρι εκείνη τη στιγμή, αλλά ελεύθερα όποιος το επιθυμούσε, με την προϋπόθεση να εγγραφεί μέλος ή φίλος του κόμματος και να μην έχει οργανωμένη εμπλοκή σε άλλον κομματικό φορέα. Στήθηκαν κάλπες σε πόλεις και χωριά, ψήφισαν κάτι λιγότερο από ένα εκατομμύριο άνθρωποι και τελικά ο Γιώργος Παπανδρέου αναδείχθηκε νέος ηγέτης με το ποσοστό τύπου Τσαουσέσκου, 99,7%.

Δεκαεφτά χρόνια μετά, η διαδικασία αυτή, με τα θετικά και τα αρνητικά της, όχι απλά έχει καθιερωθεί στο κόμμα της Χαριλάου Τρικούπη, αλλά υιοθετήθηκε και από αντίπαλα κόμματα, όπως η Ν.Δ. Και είναι οι αυριανές εκλογές για τον αρχηγό του Κινήματος Αλλαγής που στέκονται η αφορμή για την ιστορική αναδρομή και το μίνι αφιέρωμα που σας παρουσιάζει σήμερα η «Εφ.Συν.».

Ο καφές που στοίχισε

Τον Νοέμβριο του 2007, ήταν η δεύτερη φορά που το ΠΑΣΟΚ επανέλαβε το μοντέλο της ανοιχτής ψηφοφορίας. Ωστόσο, ο Γιώργος Παπανδρέου, όντας τρία χρόνια στο τιμόνι του ΠΑΣΟΚ και προερχόμενος από μια ήττα στις εθνικές εκλογές από τη Ν.Δ. του Κώστα Καραμανλή, δεν θα ήταν ο μοναδικός υποψήφιος. Απέναντί του βρέθηκε ο Ευάγγελος Βενιζέλος που μέχρι έναν μήνα πριν στηθούν οι κάλπες φάνταζε το ακλόνητο φαβορί.

Παρ’ όλα αυτά, η αλαζονική συμπεριφορά έναντι του αντιπάλου του (δηλώσεις στο Ζάππειο), η εξόφθαλμη στήριξη που του παρείχε μέρος των ΜΜΕ και κάποια απρόσμενα περιστατικά, όπως ένας καφές που εκσφενδονίστηκε πάνω του καθώς εισερχόταν στη Χαριλάου Τρικούπη και η δήλωσή του ότι «ως μελλοντικός ηγέτης» συγχωρεί τον δράστη, τον άφησαν στα κρύα του λουτρού. Ο κ. Παπανδρέου έκανε την ανατροπή, επικρατώντας με ποσοστό 55,91% έναντι 38,18% του κ. Βενιζέλου, επεκτείνοντας έτσι τη θητεία του για μια πενταετία. Στη διαδικασία είχε λάβει μέρος και ο Κώστας Σκανδαλίδης, αποσπώντας το 5,74% από τους συνολικά 769 χιλιάδες ψηφίσαντες.

Η επόμενη εσωκομματική εκλογική αναμέτρηση ήταν τον Μάρτιο του 2012 κι αφού είχε προηγηθεί έναν χρόνο νωρίτερα η οικειοθελής αποχώρηση του Γιώργου Παπανδρέου από την πρωθυπουργία. Ηταν τότε η σειρά του Ευάγγελου Βενιζέλου να αναλάβει τα κομματικά ηνία, λαμβάνοντας 230 χιλιάδες ψήφους (97,44%) ως ένας και μοναδικός υποψήφιος, αφού η πιστή τήρηση του καταστατικού δεν επέτρεψε στους Στέφανο Τζουμάκα και Χρήστο Παπουτσή να θέσουν και εκείνοι υποψηφιότητα.

Η εξαετία της Φώφης

Το 2015 ήταν η χρονιά της αείμνηστης Φώφης Γεννηματά να τεθεί επικεφαλής του ιστορικού κόμματος στο οποίο μεγαλούργησε ο πατέρας της, Γιώργος Γεννηματάς. Ηταν επίσης η πρώτη γυναίκα πολιτικός που εκλεγόταν στο κορυφαίο αυτό αξίωμα, έχοντας κερδίσει από τον α’ γύρο με ποσοστό 51,59% τους Ανδρέα Λοβέρδο (έλαβε 25,34%) και Οδυσσέα Κωνσταντινόπουλο (22,97%), σε σύνολο 52 χιλιάδων ανθρώπων που προσήλθαν να ψηφίσουν.

Το έτος-ορόσημο στην προσπάθεια ενίσχυσης και διεύρυνσης της Κεντροαριστεράς ήταν το 2017. Διάφορα κόμματα, όπως το Ποτάμι και η ΔΗΜΑΡ, και μικρότεροι πολιτικοί σχηματισμοί και κινήσεις συμφώνησαν να ενωθούν προκειμένου να δημιουργήσουν στη συνέχεια το Κίνημα Αλλαγής. Στις εν λόγω εκλογές που έγιναν τον Νοέμβριο συμμετείχαν 212 χιλιάδες πολίτες και ο αριθμός-ρεκόρ των εννιά υποψηφίων με νικήτρια στον β’ γύρο τη Φώφη Γεννηματά (ποσοστό 56,75%) και φιναλίστ τον Νίκο Ανδρουλάκη (43,25%). Οι υπόλοιποι συμμετέχοντες (κατά σειρά εκλογής) ήταν οι Γιώργος Καμίνης, Σταύρος Θεοδωράκης, Γιάννης Μανιάτης, Γιάννης Ραγκούσης, Κωνσταντίνος Γάτσιος, Απόστολος Πόντας και Δημήτρης Τζιώτης. Αξίζει να σημειωθεί ότι οι εκλογές διοργανώθηκαν από ανεξάρτητη επιτροπή, υπό την προεδρία του συνταγματολόγου Νίκου Αλιβιζάτου.

Για να φτάσουμε τώρα στην έκτη ανοιχτή ψηφοφορία της 5ης και 12ης Δεκεμβρίου, όπου οι Νίκος Ανδρουλάκης (για δεύτερη συνεχή φορά), Παύλος Γερουλάνος, Χάρης Καστανίδης, Ανδρέας Λοβέρδος (επίσης στη δεύτερη απόπειρά του), Γιώργος Παπανδρέου (ο βετεράνος τέτοιων διαδικασιών με τρεις συμμετοχές) και Παύλος Χρηστίδης διεκδικούν την αρχηγία του ΚΙΝ.ΑΛΛ., φιλοδοξώντας όμως, μέχρι το συνέδριο που ακολουθεί την άνοιξη του 2022, να βρουν τρόπο να επιστρέψουν στην παλιά ιστορική ονομασία του χώρου και ως εκ τούτου να λογίζονται πρόεδροι του ΠΑΣΟΚ…