Μαντινάδα μου κρυμμένη, ομορφοτραγουδισμένη

Η μαντινάδα είναι ποίημα αλλά και:

-Φλογερό βέλος στο ερωτικό πύρωμα της καρδιάς.

-Κέντημα αισθητικής στην ενατένιση της ομορφιάς της ζωής.

– Μια καθολική εκφραστική φόρμα με την οποία εκδηλώνεται η ποιητική διάθεση του λαού.

Φυσά βοριάς δεν έρχεσαι, νοτιάς και δεν προβαίνεις,

ήθελα και να κάτεχα ίντα καιρό ανιμένεις.

-Συντίθεται από δυο στίχους που συνήθως είναι ομοιοκατάληκτοι δεκαπεντασύλλαβοι.

-Μαντινάδα< Mantinada, mattinata = πρωινό τραγούδι. Στην ανατολική Κρήτη λέγεται και μαντινιάδα: Προσθέτουν ένα γιώτα για να ταιριάξει με τον ήσυχο τόπο τους και τον ήπιο χαρακτήρα τους.

-Η μαντινάδα έχει πιθανόν τις ρίζες της στην αρχαία Ελλάδα.

-Η μαντινάδα καλύπτει όλες τις εκδηλώσεις της ζωής. Ηρωϊκή, ερωτική, φιλοσοφική, σατυρική, αισθηματική. Κέντημα αισθητικής στην ενατένιση της ομορφιάς της ζωής και φλογερό βέλος στο ερωτικό πύρωμα της καρδιάς. Στρατής Μυριβήλης, 1965, Καθημερινή.

– Η μαντινάδα αποτελεί μια καθολική εκφραστική φόρμα με την οποία εκδηλώνεται η ποιητική διάθεση του λαού. Ερατοσθένης Καψωμένος. Ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων.

Ακολουθούν περισσότερες από 100 μαντινάδες. Όταν γνωρίζω την πηγή τους, την αναφέρω. Σκοπό όμως δεν είχα να παρουσιάσω μια τεκμηριωμένη φιλολογική μελέτη για τη μαντινάδα αλλά να μεταφέρω την χαρά τους, τη σοφία τους, την αισιοδοξία και τη δροσιά τους, μέσα στην ευχαρίστηση που σου προκαλούν. Τα ονόματα που ακολουθούν έχουν να κάνουν με μαντιναδολόγους αλλά και ανθρώπους που τις αγάπησαν και τις διέσωσαν στον προφορικό ή στο γραπτό λόγο: Βιτσέντζος Κορνάρος, Νίκος Καζαντζάκης, Ελευθέριος Βενιζέλος, Ιωάννης Κονδυλάκης, Μάρω Δούκα, Στρατής Μυριβήλης, Γεώργιος Ψυχουντάκης, Γιώργος Γραμματικάκης, Κώστας Μητσοτάκης, Μιχάλης Κοπιδάκης, Ερατοσθένης Καψωμένος, Σταύρος Θεοδωράκης, Λουδοβίκος των Ανωγείων, Μίμης Ανδρουλάκης, Σπύρος Σακκάς, Σουζάνα και Δημήτρης Αντωνακάκης, Νίκος Ψιλάκης, Γιώργος Βιτώρος, Γιάννης Δρακάκης, Ελένη Δρακουλάκη- Σαλούστρου, Γρηγόρης Τζεράνης, Ζουμπουλιά Ντακανάλε- Σαλούστρο, Μαρίκα Σαλούστρο- Καζαμιάκη, Αρετή Καλοειδά.. Μαντιναδολόγοι: Αριστείδης Χαιρέτης, Νίκος Ξυλούρης( Ψαρονίκος), Αντώνης Ξυλούρης( Ψαραντώνης), Μήτσος Σταυρακάκης, Γιάννης Βάρδας, Γιώργος Καράτζης..

Μαντινάδες διαλεχτές.

-.Χαρώ τα γω τα μάθια σου τα μαύρα τα μεγάλα

απού σταλαγματίζουνε το μέλι και το γάλα.

-Χαρώ το και χαρήνω το, χαρώ ντο και χαρώ το

από το χέρι το κρατώ και πάλι αναζητώ το.

-.Μάθια μου, μάθια, μάθια μου, των αμαθιών μου μάθια,

τα μάθια μου δεν είδανε σαν τα δικά σου μάθια.

«Αυτές τις τρεις παραπάνω μαντινάδες μου τις έλεγε συχνά η γιαγιά μου η Ανωγιανή, Ζουμπουλιά Ντακανάλε- Σαλούστρο.».

-Πέρδικα που κακαρίζεις ίντα τρως και κοκκινίζεις,

κάρδαμο και στάρι τρώγω κι` είμαι πάντα σαν το ρόδο.

«Από τη μάνα μου Μαρίκα Σαλούστρου- Καζαμιάκη, 1924-2017».

-Γίνε στον κάμπο λεμονιά και γω στα όρη χιόνι

να λιώνω να ποτίζονται οι τρυφεροί σου κλώνοι. «αποδίδεται στον Ελευθέριο Βενιζέλο».

– Γιάντα Χριστέ δεν ήκαμες μια Κρήτη παρεπάνω

νάχω τη μιά οντέ να ζω, την άλλη οντέ ποθάνω.

– Τέσσερα μήλα σου πεψα, το `να ναι δακαμένο

κι` ανάμεσα στη δακανιά έχω φιλί βαρμένο.

-Μήλο μου μη μαραίνεσαι, μη καταλείς τα κάλλη

κι εγώ απού σ` αρνήθηκα θα σ` αγαπήσω πάλι.

-Μήλο μου μη μαραίνεσαι, μη χάνεις τη θωριά σου

κι` άλλη καμιά δεν αγαπώ παρά την αφεδιά σου. Οι τρεις παραπάνω μαντινάδες είναι από τον Ιωάννη Κονδυλάκη. α/α 301.

-Μέσα σε τούτο τον καιρό κι` ημέρες που περνούσα

τέσσερα μήλα δίφορα ηύρεν η Αρετούσα

πέμπει και κανισκεύει τα εις τα` άρρωστου τη μάνα

κείνα εγενήκασι γιατροί και κείνα τον εγιάνα. «Βιτσέντζος Κορνάρος, Ερωτόκριτος».

– Η αθρωπιά στον άθρωπο, τον άθρωπο αθρωπεύγει

κι όντε μισεύγει η ψυχή, η αθρωπιά δε φεύγει. ΚΝΜΚαζ.

-Θνητός εγώ κι` εσύ Θεά και για με τρελάνεις

πήρες ανθρώπινη μορφή και τη γυναίκα κάνεις.

«Η παραπάνω είναι η αγαπημένη μαντινάδα του Γιώργου Γραμματικάκη».

-Πουλιά κι αηδόνια κελαηδούν μπρος στα παράθυρα σας,

και ψάλλουν καλορίζικα στα στεφανώματα σας.

-Δυο μάνες έχω στη ζωή, η μιά μ` έχει γεννήσει.

Η άλλη είν` ο τόπος μου, η όμορφη η Κρήτη.

-Όπου αποτύχεις γύρισε κι` όπου πετύχεις φύγε,

ποτέ σου να μη στοχάζεσαι η αμοιβή που πήγε.

– Λέει το αμπέλι στον τράγο:

Και ώς τη ρίζα να με φας,  σταφύλια εγώ  θα κάνω

για το κρασί που θα γενεί στο σφάξιμο σου απάνω.

«31 Iανουαρίου 2018, ΙΑΝΟΣ με καλεσμένο μου τον Σπύρο Σακκά. Τη μαντινάδα την είπε σε ζωντανή μετάδοση ο Σπύρος Σακκάς σε απάντηση μιας δικής μου μαντινάδας.».

-Μαντινάδα μου καλή, μαντινάδα μου πιστή,

συντροφιά μου διαλεχτή ομορφοτραγουδιστή. ΚΝΜΚαζ.

-Με ζεσταίνεις στον χιονιά μαντινάδα μου γλυκιά

και στη ζέστη με δροσίζεις και με ομορφοστολίζεις. ΚΝΜΚαζ.

-΄Ήντα το θέλει η μάνα σου τη νύχτα το λυχνάρι,

απούχι μες στο σπίτι τζη τον ήλιο, το φεγγάρι.

-Ε! πικραμυγδαλάκι μου απου το Μεραμπέλλο

κι ήντα ψεγάδι να σου βρω να πω πως δε σε θέλω.

-Τα λόγια σου είναι ψεύτικα σαν του Μαρτιού το χιόνι,

απού το ρίχνει αποβραδίς και το πρωί το λιώνει.

-Απού χει κόρη ακριβή του Μάρτη ήλιος μην τη δει.

Μα κι ανέ τύχει και τη δει «μάρτη» στο χέρι να φορεί.

-Ήθελα να μουνα πουλί η πρίνος στη μαδάρα

να μ’ αγκαλιάζει δροσερά τσ ‘ αυγής η κατσιφάρα. Αρετή Καλοειδά, Μέρωνας Αμαρίου.

-Δυο φυλλαράκια έρωντα από τον Ψηλορείτη

βάνω στο μπέτη και γροικώ τη μυρωδιά σου Κρήτη. Μου την έστειλε ο Λουδοβίκος των Ανωγείων.

-Φεγγάρι που’ σαι στα ψηλά κι άστρα μου φιλντισένια,

έχετε εσείς από ψηλά τσ’ αγάπης μου την έγνοια.

-Θαρρείς πως είσαι έξυπνη, κερά μου, μα λυπούμαι

όσα κατέχεις ξυπνητή κατέχω οντέ κοιμούμαι.

-Θαρρείς πως είσαι έξυπνος άντρα μου μα λυπούμαι

όσα κατέχεις ξύπνιος σου κατέχω οντέ κοιμούμαι.

-Γίνε νιφάδα του χιονιού στο χέρι να σε πιάσω

να λιώσεις να γενείς νερό να πιω να ξεδιψάσω.

-M` επιμονή κι` υπομονή και θέληση άλλη τόση

άνθρωπος ίντα θα σκεφτεί να μην το κατορθώσει. Γεώργιος Ψυχουντάκης – εισαγωγή «Οδύσσειας»

-Άχου τα περαζούμενα άχου τα περασμένα,

άχου και να γιαγέρνανε το χρόνο σκιας μια μέρα. Νίκος Καζαντζάκης, «Αναφορά στον Γκρέκο».

-Σαν τη λογιάσεις μια δουλειά όρτσα και μη φοβάσαι,

αμόλα ντη τη νιότη σου και μην τηνέ λυπάσαι. Νίκος Καζαντζάκης, «Αναφορά στον Γκρέκο».

-Όρτσα διάλε τη πίστη σου κι όπου το βγάλει η βράση,

ή που θα σάσει μια δουλειά γι που θα σοχαλάσει. Νίκος Καζαντζάκης, «Αναφορά στον Γκρέκο», σ. 601.

-Εγώ τα` αστραπής παιδί και τση βροντής αγγόνι,

και θέλω αστράφτω και βροντώ και θέλω ρίχνω χιόνι. Νίκος Καζαντζάκης, «Αναφορά στον Γκρέκο», σ. 601.

-Ένα παιδιά μου ο θάνατος κι` η γέννα,

ένα κι` ο πόνος της καρδιάς κι` η γλύκα,

ένα το φεύγω αλάργα κι` έρχομαι,

ένα, και το έχε γεια και το καλώς σε βρήκα.

Νίκος Καζαντζάκης, Αναφορά στον Γκρέκο, σ.591.

-Θαμάζουμε όταν περπατείς πως δεν ανθούν οι ρούγες

και πως δε γίνεσαι αετός με τις χρυσές φτερούγες.

Νίκος Καζαντζάκης, Αναφορά στον Γκρέκο, σ.47.

-Αυτά τα μαύρα μάθια (σου) που με κοιτάζουνε

χαμήλωσε τα φως μου γιατί με σφάζουνε.

Νίκος Καζαντζάκης, Αναφορά στον Γκρέκο, σ.113.

-Άι Βασίλης έρχεται και φέρνει μες` στο σάκο

αθότυρο, σταφιδολιές, μπρούσκο, ρακί και ντάκο. Από τον φίλο αρχιτέκτονα Γιάννη Δρακάκη που την θυμάται από τον πατέρα του.

– Όσο κι` αν είναι σκοτεινιά και καταχνιά μεγάλη

θα τηνέ βρει την περασά ο ήλιος να προβάλλει. Σουζάνα και Δημήτρης Αντωνακάκης. Μου την έστειλαν τη Μεγάλη Πέμπτη 17 Απριλίου 2014.

-Η λεβεντιά είναι πληγή που πάντα αίμα τρέχει

Θε μου και πως τηνέ βαστά εκείνος που την έχει.

-Ξελησμονιούνται οι φιλιές ξεχνιούνται κι οι αγάπες,

συναπαντούναι και μιλούν σα φίλοι σα διαβάτες. Μίμης Ανδρουλάκης 23-12- 2015.

-Η μόνη κόντρα που μπορείς να κάμεις του θανάτου

σαν έρθει ο Χάρος να σε βρει να `σαι του πεταμάτου. Μήτσος Σταυρακάκης. Η αγαπημένη μαντινάδα του Σταύρου Θεοδωράκη.

– Ήθελα και να κάτεχα τα χρόνια που περνούνε

ανέ ποθαίνουνε κι` αυτά γί πάνε αλλού και ζούνε. Αριστείδης Χαιρέτης( Γιαλάφτης) Ανώγεια.

-Φεύγει η ζωή και χάνεται και δε γιαγέρνει φως μου

και συ θαρρείς πως θα γενείς κατακτητής του κόσμου. Αριστείδης Χαιρέτης( Γιαλάφτης) Ανώγεια.

-Δε με φοβίζει ο θάνατος άλλα ναι τα σπουδαία

το ν` αγαπάς και δε μπορείς ν` αλλάξεις την ιδέα. Αριστείδης Χαιρέτης( Γιαλάφτης), Ανώγεια.

-Σαν δω πουλί μες στο κλουβί ότι πουλί κι` αν έναι

δεν ξέρω τι παθαίνουνε τα μάθια μου και κλαίνε.

-Τρέχει στον ποταμό νερό μα τρέχει λίγο-λίγο

άχι και να τρεχε πολύ να του κλουθώ να φύγω.

-Οφέτος κόρη σ` αγαπώ του χρόνου δε σου τάσω

γιατί χω άστατη καρδιά κι` εύκολα γνώμη αλλάσω.

-Μάνα μου Κρήτη, μάνα μου, μητέρα μου και μάνα

η μάνα μου με έμαθε να σ` αγαπώ σα μάνα. (ΚΝΜΚαζ)

-Που ναι ο καιρός πουλάκι μου, που ναι ο καιρός πουλί μου

που ήσουνα βασιλικός και σ` έβανα στ` αυτί μου. Ψαραντώνης;

– Αυτός που στέκει στην κορφή και τον θωρούν οι άλλοι

γίνεται στόχος και ζηλιά και κάκητα μεγάλη.

– Απού κατέχει και μιλεί με γνώση και με τρόπο

κάνει να κλαιν και να γελούν τα μάθια των ανθρώπων.

-Απού ναι νιος και δε πετά με του βοριά τα νέφη

ίντα τη θέλει τη ζωή στον κόσμο να την έχει. Μάρω Δούκα, Αθώοι και φταίχτες, σ. 13.

-Ποτές μου δεν εζήλεψα τα πλούτη και τα κάλλη

μόνο το λυγερό κορμί στο σκεφτικό κεφάλι, Μάρω Δούκα, Αθώοι και φταίχτες, σ. 13.

-Ψηλόφουντο μου γιασεμί, ρόδο από τα Χανία

η ευμορφιά σου αντάστραψε και μες στη Βενετία. Μάρω Δούκα, Αθώοι και φταίχτες, σ.77

– Οντέ σ` εγέννα η μάνα σου, όλα τα δέντρη αθούσαν,

πουλιά κι` αηδόνια στις φωλιές εγλυκοκελαδούσαν. Μάρω Δούκα, Αθώοι και φταίχτες, σ.151.

-Τα γέλια και τα κλάματα την ίδια μέρα εβγήκαν,

νωρίς καταπιαστήκανε, το βράδυ εγεννηθήκαν. Μάρω Δούκα, Αθώοι και φταίχτες, σ. 162.

– Όταν ο ήλιος πρωτοβγεί στα στήθη σου κονεύει,

στα καστανάτα σου μαλλιά πέφτει και βασιλεύει. Μάρω Δούκα, Αθώοι και φταίχτες, σ. 284.

-Χαίρομαι που `με Κρητικός, κι` όπου σταθώ το λέω,

με μαντινάδες τραγουδώ, με μαντινάδες κλαίω. Μάρω Δούκα, Αθώοι και φταίχτες, σ. 385.

-Φεγγάρι μου αστροκέντητον, Άγιο Κωνσταντινάτο,

ποια άλλη βρίσκεται ως εσέ στον ουρανό αποκάτω; Μάρω Δούκα, Αθώοι και φταίχτες, σ. 450.

-Ο Μάρτης ο πεντάγνωμος, πέντε φορές εχιόνισε,

και πάλι το μετάνιωσε πως δεν εξαναχιόνισε. ( Μάρω Δούκα, Τα μαύρα λουστρίνια, σ. 38)

Θέ μου σαν ξαναγεννηθώ, θέλω να βρείς τον τρόπο,

να ναι το χώμα κρητικό και νάναι ο ίδιος τόπος.

Η μάνα μου στο σπίτι σας σκουτελικό πηγαίνει

κι εγώ σου πέμπω μια γραφή στο δίσκο σκαλισμένη. ΚΝΜ Καζ.

-Sine sole sileo(1) απάντησε η Κρήτη

που βλέπει τον ηλιάτορα από τον Ψηλορείτη.

(1) χωρίς ήλιο σωπαίνω.

-Είμαι μαχαίρι κρητικό, όπλο τιμής κι` ανδρείας

μα είμαι και ενθύμιο παντοτινής φιλίας.

-Χώμα θα πάρω κρητικό από τον Ψηλορείτη

να το σκορπίσω να γενεί όλος ο κόσμος Κρήτη.

-Όντε τα μαύρα μάθια σου τα μάθια μου κοιτούνε

όλα τα άστρη τα` ουρανού θαρρώ πως μου γελούνε. ΚΝΜΚαζ

– Άχι και να’ μουνα χαρτί και εσύ να ήσουν πένα

να στάζει το μελάνι σου και να γινόμαστε ένα!

-Σαν είν’ ο τράγος δυνατός δεν τον χωρεί η μάντρα.

Ο άντρας κάνει τη γενιά κι όχι η γενιά τον άντρα.

-Εγώ το κακορίζικο του μοιάζω του τζιτζίκου

που βγαίνει πάνω στη συκιά και τραγουδεί του σύκου.

– Όλες τσοι τέχνες τσοι μαθα, έμαθα και τη λύρα

κι` η λύρα μου συχνόλεγε την έχερη σοντήρα.

Πιρουνιανά Αύγουστος 2016, ομιλία στο δάσος.

Έχερη είναι το αλέτρι. Σοντήρα = συντήρα.

– Ανέ βρεθούμε στη χαρά, αυτή η χαρά διπλιάζει

κι αν στη λύπη σμίξομε, η λύπη μας μισάζει. (ΚΝΜΚαζ< παραλλαγή της παροιμίας: Χαρά μαζί, χαρά διπλή. Λύπη μαζί λύπη μισή.

– Ήθελα να μουν ο σταυρός που βάνεις στο λαιμό σου

σε κάθε δύσκολη στιγμή νάμαι το φυλαχτό σου.

Γρηγόρης Τζεράνης( 1921- 2006). Ο πατέρας της Μαρίας Τζεράνη- Τσότρα.

Κουμούλι Κισσάμου Χανίων.

-Μπεντένι κτίζε αντίμαχο σε κάθε αναποδιά σου

για να κοιμάσαι ήσυχος εσύ κι η φαμελιά σου.( ΚΝΜΚαζ)

-Τση βρύσης το κρυγιό νερό το μάρμαρο τρυπά ντο

και πράμα που μισά κανείς γυρίζει κι αγαπά ντο.( ΚΝΜΚαζ)

-Στη γλάστρα σου εβλάστησε βασιλικός και δυόσμος και δυο κλωνάρια μου πεψες να κυβερνώ τον κόσμο. ( ΚΝΜΚαζ).

-Όσα ναι τ` άνθη του Μαγιού τα μοσκοβολισμένα,

τόσες ευκές σου πέμπομε για χρόνια ευτιχισμένα.(ΚΝΜΚαζ)

-Μάθια ζαχαροξάνοιχτα, ζαχαροπαιγνιδάτα,

που χαμηλοξανοίγετε και γνέφετε κλεφτάτα.

-Άχι και πόσον ήτονε να ξεψυχίσω πάλι,

οντέ περνούσα κι1 ήβανες τσι βρούβες στο τσικάλι. Νίκος Ξυλούρης.

Ένα μεγάλο διάστημα, στα νιάτα του, ο Νίκος Ξυλούρης έμενε στο σπίτι μας, κοντά στην Χανιόπορτα,στο Ηράκλειο, και ο πατέρας μου σημείωνε πολλές από τις μαντινάδες που έλεγε. Εγώ ήμουν 5-6 ετών και τριγύριζα το ωραίο τραπέζι του με το υφαντό τραπεζομάντηλο. Στο κέντρο του τραπεζιού υπήρχε ένα λαγίνι από το Θραψανό που είχε μέσα κρύο νερό. Ο Ψαρονίκος χωρίς να σταματήσει να παίζει τη λύρα μου έλεγε με την αυθεντική Ανωγειανή του προφορά: Πέρα- πέρα Κωστάκι να μη σπάσεις τη λαγίνα. Είχε γυρίσει από ξενύχτι στη δουλειά, αλλά καθόταν ακόμα 2-3 ώρες παίζοντας και τραγουδώντας.

-Ρόδο σου πέμπω αγάπη μου, στο ρόδο κάνω χάρη,

απ` τη δική σου ομορφιά και κείνο για να πάρει. Κώστας Μητσοτάκης( 1919- 2017) στη γυναίκα του Μαρίκα.

-Είκοσι κι` αν τα μοιραστούν τα όμορφα σου κάλη,

όλες θα γίνουν όμορφες κι` όμορφη θάσαι πάλι. Κώστας Μητσοτάκης( 1919- 2017) στη γυναίκα του Μαρίκα.

-Πάρ(ε) μποντικέ το δόντι μου και δως μου σιδερένιο 

να κοκαλίζω το ψωμί το παξιμαδερένιο.  Μου το μάθε η γιαγιά μου η Αφροδίτη να το λέω όταν μου έπεφτε νεογιλό δόντι και με έστελνε να το κρύβω κάπου και να λέω αυτή τη μαντινάδα. Ειρήνη Δερμιτζάκη 14-9-2019.

-Μη με θωρείς μικιό-μικιό και χαμηλοζωσμένο,

από τη γης δε φαίνομαι μα τσι καρδιές μαραίνω.

-Άντρες λογιάζω δυνατούς κι` αληθινά μεγάλους

αυτούς που θυσιάζουνε τη ζήση ντος για τσ` άλλους.

-Ήθελα νάχα δύναμη τον κόσμο να γκρεμίσω

κι` ένα καινούργιο τα` αθρωπιάς και τσι τιμής να χτίσω.

– Στο μετερίζι τα` αθρωπιάς και τσι τιμής το χρέος,

εκειά θα στέκω να πατώ κι` ας είμαι ο τελευταίος.

-Στο δίκιο γίνεται η ψυχή φωθιά κι` αστροπελέκι,

κι` έρχονται ώρες που μιλεί μόνο με το ντουφέκι.

-Αντίς να κλαίω τραγουδώ, μα ποιος καταλαβαίνει,

μες στην ψυχή μου ίντα μπορεί στ` αλήθεια να συβαίνει.

– Μικρός μου φαίνεται ο ντουνιάς φτενός και δε με βάνει,

κι` η πεθυμιά μου αστέρευτη φλέγα και δεν ποκάνει.

-Τη ζήση χάνει αμοναχά άθρωπος σαν ποθάνει,

μα σκέψου δίχως έρωντα πόσους θανάτους κάνει.

Οι 7 παραπάνω μαντινάδες από τον Γιώργο Καράτζη( 1945) ανωγειανής καταγωγής, από το Μελιδοχώρι, φίλος και συμμαθητής του Μιχάλη Κοπιδάκη. Ήταν συμμαθητές στο 6τάξιο Γυμνάσιο Ηρακλείου.

Ο Μιχάλης Κοπιδάκης σε ομιλία στο κηποθέατρο « Μάνος Χατζιδάκις» στο Ηράκλειο Κρήτης, 30 Ιουνίου 2011: « Εις των πολλών ο έχων το χάρισμα». Σχόλιο στη Εμινέ του Γιώργη Καράτζη, αφιερώνει την παρακάτω μαντινάδα στον φίλο του Γιώργη Καράτζη:

-Οι μαντινάδες που `γραψες Καράτζη για την Κρήτη,

σα τσι ντρυγιάδες, στέκουνε, του γέρο Ψηλορείτη. Μιχάλης Κοπιδάκης, στο βιβλίο του, που παρουσίασα στον ΙΑΝΟ την Πέμπτη 27 Φεβρουαρίου 2020 « Πέθανε πράγματι ο Μέγας Παν;» σ. 447. Είχα καλέσει στο πάνελ τον Γλωσσολόγο Χριστόφορο Χαραλαμπάκη και την Ζυράννα Ζατέλη.

-Στον Αποκόρωνα φορούν ένα μονό στιβάνι

ένα ζευγάρι από κειανά διπλό καιρό τσι φτάνει.

-Από μικροί στο Σέλινο ξέρουν να πετραδίζουν

μ` αλήθεια και την πέτρα ντος καλά τηνέ σταφνίζουν.

-Από τση Κρήτης τα χωριά τα` Ανώγεια εχούν την χάρη,

απ΄ το πηγάδι σύρανε δεμένο το φεγγάρι.

-Βορίζα, Γέργερη, Ζαρός, Νίβρητος και Καμάρες

εκειά το τρώνε το κριάς που δεν το τρώνε οι σκάρες.

-Θα πάω `γω να παντρευτώ μέσα από το Κράσι,

εκειά ψωμί δεν έχουνε μα `χουν ανθρώπου τάξη. Έπαινος και ψόγος μαζί.

– Πάω στην Αυγενική, μια σταφίδα μια ρακή,

πάω και στο Βενεράτο , σούρτα πάνω, σούρτα κάτω.

Οι 6 παραπάνω μαντινάδες από τον Μιχάλη Κοπιδάκη, στο βιβλίο του, που παρουσίασα στον ΙΑΝΟ την Πέμπτη 27 Φεβρουαρίου 2020 « Πέθανε πράγματι ο Μέγας Παν;»

-Από τη Στεία στα Χανιά η Κρήτη όλη αξίζει

ποιο κλώνο του βασιλικού κόβγεις και δε μυρίζει. Γιάννης Βάρδας, Λυρατζής, ποιητής, μαντιναδολόγος, βοσκός από το Λασήθι( από τον Νίκο Ψιλάκη που είναι φίλοι.).

-Αρνάσαι το βασιλικό και ρέγεσαι τον τσόχο.

απού φυτρώνει όπου βρεί στις πόρτες των αθρώπω. Θεία Ελένη Δρακουλάκη- Σαλούστρου από τον Κρουσώνα( η γυναίκα του θείου Νίκου Σαλούστρου αδελφού της μητέρας μου).

-Ωσάν το αίμα κόκκινα τρέχουν τα δάκρυα μου,

γιατί δεν είναι τω μαθιών μον` έναι τση καρδιάς μου.

– Αναμεσός στο μπέτι σου να βανα μαξελάρι,

και να περνά την ταχυνή ο Χάρος να με πάρει.

-Λόγια του κόσμου μη γροικάς και άθρωπο κιανένα

και δό(σ)μου αέρα να πετώ μα γώ πετώ για σένα.

-Ο έρωτας που σου χω εγώ πολλούς καιρούς θα σύρει

σα τζοι παλιούς πολιτισμούς που ο χρόνος δε τζοι φθείρει.( την σκέφτηκε όταν βρέθηκε στην Κνωσσό).

-Ως ντε να πω επόσπειρα ίφταξε και το θέρος,

κι` ως ντε να πω πως είμαι νιος ειμ` άσκημος και γέρος.

Οι 5 παραπάνω μαντινάδες από τον Γιάννη Βάρδα( Λυρογιάννης).

– Έχω σου ένα παράπονο μα έχω σου και δίκιο

γιατί καμες τ` αχείλι μου πρικί σα το ραδίκιο. ( από τον Νίκο Ψιλάκη, 14-3-2020 εν μέσω πανικού λόγω κορονοϊού, όταν του ζήτησα μαντινάδα για χόρτα.).

– Από το παραθύρι μου σε βλέπω Αποσπερίτη,

λίγες στιγμές πριν να κρυφτείς στο γέρο Ψηλορείτη. Κ.Ν.Μ.Καζ.

-Οι πιο πολλοί οι Έλληνες ζωχό με ονομάζουν, τσόχο με λεν οι Κρητικοί και πρώτο με λογιάζουν. Κ.Ν.Μ.Καζ.

-Μικιό δεντρό η αγάπη μας μα οντέ θα μεγαλώσει, στην αποπέρα γειτονιά τσοι κλώνους του θ` απλώσει.

– Ήρθε καιρός να σου το πω πως σ` έχω ξεχασμένη,

ποιο φύλλο πέφτει απ` το δεντρό κι` αέρας δεν το παίρνει; ( σχ. Ομήρου Ιλιάς, Η ζωή εφήμερη σαν τα φύλλα)

-Φέρτε μου ένα άνθρωπο να τα χει λύσει όλα,

γιατί εγώ δεν τα λυσα, μα δε με νοιάζει κιόλας.

-Όλοι τονέ γλεντίζουνε τον χρόνο απού μπαίνει,

μα γώ πενθώ για τον παλιό που δεν ξαναγιαγέρνει.

– Ω! τον παντέρμο το σεβντά να μη με πιάσει πάλι,

πο τη μονότονη ζωή που είμαι να με βγάλει.

Οι 5 παραπάνω μαντινάδες είναι του Αριστείδη Χαιρέτη( Γιαλάφτη).

– Καμιά φορά τον άνθρωπο τονέ στραβώνει η Μοίρα,

και τραγουδεί σ` άλλο σκοπό κι` άλλο του παίζει η λύρα. Μήτσος Σταυρακάκης.

-Ραδίκια έχει στο βουνό μα και στ` ακροθαλάσσι,

η νοστιμάδα που χουνε δε βρίσκεται στην πλάση. Κ.Ν.Μ.Καζ

-Φυσά Βοριάς δεν έρχεσαι, Νοτιάς και δεν προβαίνεις,

ήθελα και να κάτεχα ίντα καιρό ανιμένεις.

– Ενάντια στην τύχη μου η πλώρη μου κι` ας χάσω,

τέλος θα βάλω στο κορμί παρά να σε ξεχάσω. Χανιώτικος συρτός ή «ενάντιος» από την πρώτη λέξη.

– Όντε χορεύω κοπελιά δεν πάω ομπρός και πίσω,

γιατί ένα ζάλο πέρισο χαλά ντο μου το ίσο.

( το περίσο χαλά το ίσο) για τον χορό και γενικά.

-Πάντα με σκέψη πορπατώ και χαμηλοκοιτάζω,

η μοίρα όμως μου `ταξε καρδιές να δοκιμάζω. Κ.Ν.Μ.Καζ. στη 2η στροφή που λέγεται: στον κόσμο εγεννήθηκα καρδιές να δοκιμάζω.

-Φαντή, πλεχτή και κροσσωτή και χρυσοκεντημένη

η όμορφη μπολίδα σου η ομορφοπλουμισμένη. ΚΝΜΚαζ.

1*. Αρχιτέκτων. Ιστορικός Αρχιτεκτονικής. Ιστορικός Τέχνης.

2*. Αφιερώνεται στο γιο μου Νικόλα που υπηρετεί μα αφοσίωση και αγάπη την κρητική μουσική.