Στο κυρίαρχο κοινωνικό μοντέλο, η εργασία έρχεται σε αντίθεση με το παιχνίδι, στον βαθμό που είναι μια δραστηριότητα με σκοπό να ικανοποιήσει μια ανάγκη που, σύμφωνα με την κατανομή της εργασίας, αναγνωρίζεται από άλλους αλλά μεταφράζεται σε άμεση ανάγκη εκείνου που ασχολείται με μια δραστηριότητα: να λαμβάνει μια ποσότητα χρημάτων ικανή για να καλύπτει τις άμεσες ανάγκες του.
Και επειδή σ’ αυτό το μοντέλο η ανάγκη είναι το κυρίαρχο κίνητρο, η εργασία κρίνεται ισχυρότερη από το παιχνίδι: η πρώτη είναι μια σοβαρή ασχολία (που αναγνωρίζει και αντιμετωπίζει την ανάγκη) ενώ το δεύτερο είναι αυθαίρετο και οκνηρό, αλλά πρέπει άμεσα να εξαρτάται από την εργασία.
Σήμερα η ιεραρχία ανατρέπεται: οι δραστηριότητες ως αυτοσκοπός εκφράζουν την κοινωνική μας διάθεση και οι οργανικές μας δράσεις βρίσκονται στην υπηρεσία των πρώτων. Θα μπορούσαμε λοιπόν να καθορίσουμε αυτή τη διαφορετική σχέση και να υποτιμήσουμε την εργασία στον βαθμό που το κυρίαρχο μοντέλο υποτιμά το παιχνίδι. Η παραδοσιακή αντίληψη για την εργασία περιέχει πολλά στοιχεία που θεωρούνται σημαντικά.
Στην εργασία -και με την εργασία- ο άνθρωπος εκδηλώνει την ικανότητα και την εμπειρία του, μετατρέπει το περιβάλλον του από αμέτοχο σε οικείο, καθορίζοντας σημαντικές κοινωνικές σχέσεις με τους όμοιούς του, δείχνει τη δική του αξία. Δεν θέλω να εγκαταλείψω αυτά τα στοιχεία στην αντίθετη άποψη, αλλά να αναδείξω την αξιοπρέπεια μιας εργασίας που είναι επίσης παιχνίδι, όπως ο λόγος που φυτεύουμε ένα δέντρο, αλφαδιάζουμε ένα παράθυρο ή συμπληρώνουμε έναν αναλυτικό κατάλογο, που να δίνουν φωνή και προοπτική στα διαφορετικά στοιχεία της υποκειμενικότητάς μας∙ και γι’ αυτό τον λόγο το κάνουμε υπεύθυνα και με πάθος και είμαστε περήφανοι για τα αποτελέσματα που επιτυγχάνουμε.
Αντίθετα, η εργασία, όπως συνήθως εννοείται, εκμηδενίζεται στον σκοπό της, καταλήγει να αναιρείται στην ουσία: αν μετράνε μόνο τα χρήματα τότε αξίζει να φυτεύουμε δέντρα, να αλφαδιάζουμε παράθυρα και να συμπληρώνουμε καταλόγους. Και αυτό το κυρίαρχο μοντέλο δεν μπορεί να είναι παρά μια κάκιστη εργασία.
*ομότιμος καθηγητής ΑΠΘ
