Η αισιοδοξία ως επανάσταση

Λίγες μέρες πριν δολοφονηθεί, ο επαναστάτης που έχει ηττηθεί και το γνωρίζει, ανοίγει το παράθυρο του δωματίου του και ο καθαρός αέρας αμέσως κατακλύζει το δωμάτιο. Τα μάτια του προσελκύονται από το υπέροχο πράσινο του χορταριού και το γλυκό γαλάζιο του ουρανού. Αμέσως και αυθόρμητα δηλώνει: «Η ζωή είναι ωραία. Ας επιτρέψουμε στις επόμενες γενιές να την καθαρίσουν από όλη την κακία, την καταπίεση και τη βία και ας την απολαύσουμε στο έπακρο».

Τι είναι αυτό που οδηγεί μερικούς ανθρώπους στη μεγαλύτερη καταχνιά να έχουν μια τέτοια στάση που τους εμποδίζει να πέσουν σε απάθεια, απελπισία ή κατάθλιψη όταν αντιμετωπίζουν μια δυσκολία;

Αν δούμε την αισιοδοξία μόνο στο βιολογικό άτομο, θα ανακαλύψουμε αντίστοιχες έρευνες που τη συνδέουν με καλύτερη υγεία, λιγότερη κατάθλιψη, γρηγορότερη ανάρρωση, υψηλότερη αποτελεσματικότητα και ακαδημαϊκές επιδόσεις. Θα διακρίνουμε επίσης τα αποτελέσματα ερευνών ότι η αισιοδοξία δεν είναι κληρονομούμενο χαρακτηριστικό αλλά μαθαίνεται με την κατάλληλη διαντίδραση με φορείς κοινωνικοποίησης και οδηγεί και σε ταυτόχρονη αυτοβελτίωση και αλλαγή των συνθηκών που το περιβάλλουν.

Οι αισιόδοξοι γνωρίζουν ότι αν απέτυχαν, αυτό οφείλεται σε παράγοντες που μπορούν να αλλάξουν ώστε την επόμενη φορά να έρθει η επιτυχία.

Σε αντίθεση με τους απαισιόδοξους που ύστερα από μια αποτυχία ακολουθεί η παραίτηση και εν τέλει η απελπισία που ακολουθείται από την αποδοχή της ήττας ως σταθερής κατάστασης, οι αισιόδοξοι βλέπουν την αποτυχία ως κάτι που μπορεί να διορθωθεί.

Διαβάζει την κατάστασή του, όχι ως αποτέλεσμα ενός μειονεκτήματος που δεν μπορεί να αλλάξει, αλλά μαθαίνοντας από τα λάθη, συνεχίζει την προσπάθεια και κρατά αναμμένη τη φλόγα της ελπίδας.

Αν δούμε την αισιοδοξία στο κοινωνικό άτομο θα δούμε ότι είναι τελικά μια δύναμη αλλαγής και γι’ αυτό ταυτόχρονα επικίνδυνη για την κατεστημένη τάξη. Συχνά-πυκνά παρατηρούμε να εκπονούνται πολιτικές τεχνικές για την εξάλειψή της, όπως άλλωστε και αυτό θέλουν να υποδηλώσουν και θεωρητικές μοιρολατρικές προσεγγίσεις περί μη ύπαρξης εναλλακτικών ή χαρακτηρισμού τους ως χειρότερων από αυτό που ζούμε. Η ιστορική γνώση όμως, αν απλώς δηλαδή διαβάσουμε την ιστορία μας, αυτό το επιχείρημα εύκολα το καταρρίπτει, καθώς το βασικότερο συμπέρασμα μιας τέτοιας γνώσης είναι ότι καμία αυτοκρατορία δεν έμεινε σταθερή για πάντα.

Αρα η αισιοδοξία είναι κοινωνικά ρεαλιστική και ο δρόμος ενός αγώνα για να συνδιαμορφώσουμε την κοινωνική αλλαγή που έρχεται. Μαθαίνοντας από τα προηγούμενα λάθη, μη επιτρέποντας στις «σειρήνες», υπαλλήλους του συστήματος να μας πείσουν ότι τελικά δεν μπορούμε να κάνουμε κάτι, λόγω αδυναμίας ή μεγαλύτερης δύναμης των αντιπάλων, χτίζοντας τα «παράλληλα σχολεία» που θα μας βοηθήσουν να γνωρίσουμε τη δύναμη του ανθρώπου, της τάξης μας, του συλλογικού, αποφεύγοντας απελπισία και απάθεια και προσπαθώντας πάντα για το σήμερα και όχι για ένα απροσδιόριστο αύριο, η αισιοδοξία θα συνεχίσει τον κοινωνικό της ρόλο.

Η ανάλγητη εξουσία τρέφεται από τυπολάτρες, οσφυοκάμπτες και αναχωρητές. Φοβάται όμως τους αισιόδοξους. Γιατί ξέρει ότι όταν πολλοί πουν «θα συνεχίσω να αγωνίζομαι γιατί πιστεύω στην τελική νίκη», τότε το τέλος της δεν αργεί.

* καθηγητής Πανεπιστημίου Αιγαίου, περιφερειακός σύμβουλος Βορείου Αιγαίου