Αύριο Παρασκευή 13 Αυγούστου, με το φύλλο του Σαββατοκύριακου, η «Εφημερίδα των Συντακτών» θα προσφέρει στους αναγνώστες της την τραγωδία του Αισχύλου «Προμηθεύς Δεσμώτης» σε ισοσυλλαβισμένη μετάφραση του Ανδρέα Χ. Ζούλα.
Η τραγωδία αυτή (σε μετάφραση άλλου μεταφραστή) θα παρουσιαστεί στην Επίδαυρο το τριήμερο 20, 21 και 22 Αυγούστου.
Η τραγωδία του Αισχύλου «Προμηθεύς Δεσμώτης», όπως και η τριλογία στην οποία ανήκει (οι δύο άλλες τραγωδίες είναι: Προμηθεύς Λυόμενος και Προμηθεύς Πυρφόρος), είναι αχρονολόγητη. Πιστεύεται, όμως, ότι πρέπει να τοποθετηθεί στο χρονικό διάστημα μετά τη διδαχή της τραγωδίας «Επτά επί Θήβας» (467 π.Χ.) και πριν από τη διδαχή της «Ορέστειας» (458 π.Χ.).
Κατά την περίοδο αυτή και ειδικότερα κατά τα τελευταία χρόνια της δεκαετίας του 470 – 460, κορυφώνεται στην Αθήνα η πολιτική/κοινωνική αντιπαράθεση που ακολούθησε κατά την, περίπου, εικοσαετία από την οριστική νίκη επί των Περσών, στη ναυμαχία της Σαλαμίνας, με καθοριστικό ρόλο των Αθηναίων. Αμέσως μετά ο Αρειος Πάγος πήρε –σχεδόν αυθαιρέτως– ανέλεγκτες υπερεξουσίες, που έφθαναν στον πλήρη έλεγχο της δημόσιας πολιτικής και κοινωνικής ζωής. Ο ηγέτης της δημοκρατικής παράταξης, Εφιάλτης, κατόρθωσε να εξουδετερώσει τον Αρειο Πάγο και να περιορίσει στο ελάχιστο τις –καθαρά δικαστικές και μόνο– αρμοδιότητές του. Οι αντίπαλοι, όμως, του Εφιάλτη τον δολοφόνησαν (461 π.Χ.), αλλά οι Δημοκρατικοί διατήρησαν την πολιτική τους κυριαρχία, με ηγέτη τον Περικλή.
Ο Αισχύλος, κατά την ταραγμένη αυτή περίοδο, επιχειρεί ουσιαστική παρέμβαση με τις δύο τελευταίες τριλογίες του, του Προμηθέα πρώτα και της Ορέστειας αμέσως έπειτα, αναφερόμενος σε δύο συστατικά στοιχεία του δημοκρατικού πολιτεύματος. Με τον «Προμηθέα», πρώτα, αναδεικνύει το στοιχείο της πολιτικής/κοινωνικής ανοχής, η οποία όμως, μέσα από μια διαλεκτική σχέση και προσέγγιση των αντιπαρατιθεμένων, μπορεί να διασφαλισθεί. Κοινωνική ειρήνη δεν μπορεί να «επιβληθεί». Αυτή δεν μπορεί να είναι τίποτε άλλο, παρά το αποτέλεσμα της σταδιακής προσέγγισης των αντιπαρατιθεμένων μερών.
Και αυτά ακριβώς συμβολίζουν η αυθαίρετη εξουσία του Δία, από τη μια, και η σταθερή, από την άλλη πλευρά, αντίθεση σ’ αυτήν που προβάλλει ο «φιλάνθρωπος» Προμηθέας, προσδοκώντας με την Επανάστασή του όχι την ανατροπή του Δία, αλλά την τελική συμφιλίωση μαζί του. Αυτή επέρχεται –ως τελική, λυτρωτική «κάθαρση»– με την τρίτη, χαμένη τραγωδία της τριλογίας. Ομως, αυτή η λυτρωτική «κάθαρση», το πώς δηλαδή μετατρέπεται το άκαμπτο φρόνημα και η αυθαίρετη εξουσία του Δία, ώστε να γίνει αυτός ο ύψιστος θεός, συνεορταζόμενος –στην Αθήνα– με τον (Πυρφόρο) Προμηθέα, προδιαγράφεται αδρότατα στην πρώτη τραγωδία της τριλογίας, στον «Προμηθέα Δεσμώτη».
Εχοντας όμως αναφερθεί στη διπλή παρέμβαση που επιχειρεί κατά την τελευταία περίοδο της ζωής του και της δραματουργίας του στην Αθήνα – πριν φύγει για τη Σικελία όπου και θα πεθάνει– ο Αισχύλος, επιγραμματικά πρέπει να αναφερθούμε και στο κεντρικό ζήτημα της Ορέστειας. Και αυτό δεν είναι άλλο από την εγκαθίδρυση της ανθρώπινης Δικαιοσύνης, με πρωταρχικό στοιχείο –και ως προέκταση της ανοχής– αυτό της επιείκειας, με την οποία πρέπει να αποδίδεται η Δικαιοσύνη του δημοκρατικού πολιτεύματος, που θα αντικαταστήσει τη Δικαιοσύνη με υπόβαθρο τον φόβο της Δεισιδαιμονίας –των Ερινύων. Είναι, άλλωστε, πολύ χαρακτηριστικό και ενδεικτικό του μηνύματος που θέλει να δώσει ο Αισχύλος, ότι η Αθηνά, (στις Ευμενίδες) ορίζει ότι ο Αρειος Πάγος θα έχει συγκεκριμένες δικαστικές και μόνον αρμοδιότητες (ορίζει δηλαδή ό,τι είχε προλάβει να ορίσει έναν χρόνο πριν από τη δολοφονία του ο Εφιάλτης).
