«Τι μας επιφυλάσσει το μέλλον;» Σε μια τόση δα έκφραση χωράμε καθημερινά τους φόβους και τις ελπίδες μας. Αναλύουμε θεωρίες επί θεωριών και στο τέλος καταλήγουμε όλοι στην ίδια αφετηρία: το σήμερα.
Είχα διαβάσει πως μια αρχαία θιβετιανή κατάρα προτρέπει το εξής: «Είθε να ζήσεις σε ενδιαφέροντες καιρούς». Και οι καιροί που ζούμε μόνο αδιάφοροι δεν είναι. Ομως, το αν αυτό αποτελεί κατάρα ή ευκαιρία για αλλαγές διαφέρει από οπτική σε οπτική.
Το τι πιστεύουμε για το μέλλον, μικρή σημασία έχει, λοιπόν. Και πέφτουμε τόσο μέσα στις θεωρήσεις μας, όσο κι ένας χρηματιστής που προσπαθεί να προβλέψει τι καιρό θα κάνει την επόμενη Δευτέρα ή ένας μετεωρολόγος που μαντεύει το αν οι τιμές του χρηματιστηρίου θα πέσουν την ίδια μέρα. Αυτό που μετράει τελικά είναι το πόσο παρόντες είμαστε στους «ενδιαφέροντες καιρούς» μας, τι μοιραστήκαμε και τι νόημα δώσαμε στις ζωές των άλλων.
Αλλωστε, η Ιστορία διδάσκει περισσότερο αυτούς που τη βιώνουν παρά αυτούς που τη μαθαίνουν μέσα από διηγήσεις. Γιατί όσο απομακρύνεται ένα γεγονός από γενιά σε γενιά τόσο θολώνει η πραγματική του υπόσταση από την εκάστοτε οπτική που το παραθέτει.
Τα όνειρα και οι ιδεολογίες είναι που σμιλεύουν αυτές τις οπτικές. Και, έτσι, το παρελθόν και ιδιαίτερα το μέλλον μπορεί να μετατραπούν σε υποθέσεις και εικασίες. Προβλέπουμε βάσει στοιχείων και τεκμηριωμένων αποδείξεων πώς θα εξελιχθούν τα πράγματα στη χώρα μετά την πανδημία αλλά είναι αδύνατο να μη βάλουμε και μια σταγόνα από αυτό που ονειρευόμαστε μέσα στις προβλέψεις μας και άλλες δυο σταγόνες από αυτά που φοβόμαστε και έτσι η γεύση του μελλοντικού φαγητού μας διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο.
Ομως, το μαγείρεμα αυτής της συνταγής είναι τελικά το παρόν μας. Και η Ιστορία πεινάει για αλλαγές. Οι άνθρωποι, πάλι, έχουμε μάθει να νιώθουμε πιο ασφαλείς στη στασιμότητα. Σε αυτή την αντίθεση ίσως βασίστηκαν και οι Θιβετιανοί με την παροιμία τους. Αλλωστε, οι παροιμίες γίνονται αλήθειες μόνο αν τις ξεκλειδώσουμε μέσα από τις ζωές μας. Αλλιώς αποτελούν απλά τσιτάτα πίσω από ημερολόγια τοίχου που δίνουν συμβουλές του αέρα για το μέλλον.
Ο Μπόρχες έγραψε κάπου πως «να χτίζεις στην άμμο σαν να έχτιζες σε πέτρα». Από την άλλη, το γνωστό λαϊκό μας άσμα αντιπαρατίθεται σθεναρά κινδυνολογώντας: «Είναι κακό στην άμμο να χτίζεις παλάτια, ο βοριάς θα τα κάνει συντρίμμια, κομμάτια». Δεν είμαι σίγουρη ποια απ’ τις δύο συμβουλές είναι καλύτερη για το μέλλον. Ούτε ξέρω αν θα ξεμπερδέψουμε οριστικά με ορισμένους εφιάλτες μας. Ομως, μιας και είναι καλοκαίρι, ας απολαύσουμε την άμμο στα πόδια και αν καταφέρουμε να χτίσουμε κάτι σ’ αυτήν, σίγουρα δεν θα πάει χαμένο.
* πολιτικός επιστήμονας, τραγουδοποιός
