Πέρασε από σαράντα κύματα κυβερνητικών παλινωδιών και αυθαιρεσίας. Λοιδορήθηκε μέσω και αθέμιτων εμπορικών πρακτικών της μεταλλευτικής κοινοπραξίας RMGC, που υποσχόταν «επενδύσεις» και «ανάπτυξη», με ανομολόγητο «κληροδότημα» μια τεράστια οικολογική καταστροφή για τις επόμενες γενιές. Τελικά, το ογκώδες, επίμονο λαϊκό κίνημα κατά των εξορύξεων χρυσού και αργύρου στη Ρόσια Μοντάνα –τις ρουμανικές «Σκουριές»– βρήκε, έπειτα από χρόνια αγώνων, δικαίωση μέσω της UNESCO.
Κατόπιν επίσημου αιτήματος –που διαφορετικές κυβερνήσεις του Βουκουρεστίου κατέθεσαν, απέσυραν και εν τέλει επανέφεραν–, ο διεθνής εξειδικευμένος οργανισμός του ΟΗΕ ενέταξε προχθές την ιστορικής σημασίας περιοχή στα όρη Απουσένι της δυτικής Τρανσυλβανίας στον Κατάλογο Μνημείων Παγκόσμιας Κληρονομιάς, και δη στη λίστα αυτών «σε κίνδυνο».
Πρόκειται για μια κομβική νίκη για την κοινωνία πολιτών της Ρουμανίας, που –με την υποστήριξη οργανώσεων, επιστημόνων και προσωπικοτήτων από το εξωτερικό– μάχονται εδώ χρόνια για την ακύρωση των σχεδίων της καναδικής μεταλλευτικής Gabriel Resources για εξορύξεις, με τη χρήση κυανίου.
Κι αυτό σε μια περιοχή που, όπως είχε πει στην «Εφ.Συν.» (βλ. αρ. φύλλου 258, 21/09/2013) ο Ρουμάνος Σοσιαλδημοκράτης ευρωβουλευτής Βίκτορ Μποστινάρου, «είναι για το έθνος μου κάτι σαν ταυτότητα».
Μοναδικής φυσικής ομορφιάς, πλούσιας βιοποικιλότητας, αλλά και με πλούσιο σε πολύτιμα και σπάνια μέταλλα υπέδαφος, η Ρόσια Μοντάνα –μου είχε εξηγήσει τότε, σε συνάντηση στο Ευρωκοινοβούλιο στο Στρασβούργο– αποτέλεσε τόπο «εκμετάλλευσης του χρυσού από την Εποχή του Χαλκού, που συνεχίστηκε στην προρωμαϊκή και στη ρωμαϊκή περίοδο – υπάρχουν έκτοτε 140 χιλιόμετρα υπόγειων στοών, μοναδικών στον κόσμο», αλλά και αφετηρία κατά τον 19ο αιώνα «της διαδικασίας απελευθέρωσης του ρουμανικού έθνους από την αυστριακή και μετέπειτα την αυστροουγγρική κυριαρχία».
Σχεδόν ενάμιση αιώνα μετά, η ρουμανική κοινωνία επιδιώκει να πάρει και πάλι στα χέρια της τον πλήρη έλεγχο των εδαφών. Η θεώρηση της επόμενης ημέρας, ωστόσο, διαφέρει. «Με κοινές προσπάθειες αξιωματούχων και ειδικών, η Ρόσια Μοντάνα πρέπει να γίνει πρότυπο για την ανάδειξη της κληρονομιάς, μέσω της αειφόρου ανάπτυξης», σχολίασε μέσω Facebook ο Ρουμάνος πρόεδρος, Κλάους Γιοχάνις.
Ομως ο δήμαρχος της περιοχής, Εουτζέν Φούρντουι –από τους πλέον ένθερμους υποστηρικτές της εξόρυξης–, εμφανίστηκε σφόδρα ενοχλημένος. Η απόφαση της UNESCO «δεν έχει οφέλη για την κοινότητα ή τη χώρα», τόνισε. «Ας μην ξεχνάμε ότι μπλοκάρει, μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα, τα μεγαλύτερα αποθέματα χρυσού και αργύρου στην Ευρώπη», προσέθεσε, αδιαφορώντας προφανώς για το γεγονός ότι τυχόν υλοποίηση του σχεδίου θα σήμαινε βραχυπρόθεσμα την καταστροφή τεσσάρων βουνών και τον αφανισμό τριών χωριών στη Ρόσια Μοντάνα, αλλά και μακροπρόθεσμα την περιβαλλοντική καταστροφή της.
Στο μεσοδιάστημα, «το συμβόλαιο εκμετάλλευσης […] που υπεγράφη στη δεκαετία του 1990 παρέμεινε απόρρητο», μας είχε επισημάνει Βίκτορ Μποστινάρου. «Δεν γνωρίζουμε επακριβώς το περιεχόμενο, τους όρους, τα οφέλη –εάν υπάρχουν κάποια, κάτι για το οποίο αμφιβάλλω– καθώς κι άλλες εμπιστευτικές ρήτρες, που πρακτικά άφησαν έκθετο το ρουμανικό κράτος».
Η καναδική Gabriel Resources ήδη ζητά αποζημίωση ύψους 4,4 δισεκατομμυρίων δολαρίων από το ρουμανικό κράτος, υποστηρίζοντας ότι τόση είναι η οικονομική ζημία της από τη μη εκτέλεση του έργου. Προς τούτο έχει μάλιστα προσφύγει στο Διεθνές Κέντρο Επίλυσης Επενδυτικών Διαφορών (ICSID), που έχει έδρα την Ουάσινγκτον, ενώ υπάγεται και χρηματοδοτείται από την Παγκόσμια Τράπεζα. Η απόφαση εκκρεμεί…
