Ποιος τύπος δημοκρατίας ταιριάζει στη Δεξιά;

Ερωτήματα όπως αυτό: Κινδυνεύει η δημοκρατία σήμερα και από ποιους ή το άλλο, γιατί δεν λειτουργεί στις μέρες μας η δημοκρατία και ποιοι είναι οι λόγοι της απορρύθμισής της, βρίσκονται στα χείλη όλων μας στην παγκόσμια πολιτική σκηνή.

Στη διεθνή βιβλιογραφία δημοσιεύονται μελέτες και εκπονούνται ερευνητικά προγράμματα με θεματικό αντικείμενο την πολιτική κρίση της δημοκρατίας. Γιατί περί αυτού πρόκειται. Η δημοκρατία ως πολιτική μορφή ζωής στην εποχή μας, κατά την τρίτη δεκαετία του εικοστού πρώτου αιώνα, δεν αντιμετωπίζει προβλήματα που δημιουργούνται από «εξωτερικούς εχθρούς», όπως π.χ. ο στρατός, αλλά οργανώνεται και λειτουργεί ως αυτοστοχαζόμενη και ταυτόχρονα ως αυτοαναιρούμενη πολιτική διαδικασία.

Οσοι από εμάς ζήσαμε τη χούντα των Παπαδόπουλου – Παττακού – Μακαρέζου και μετέπειτα του Ιωαννίδη (1967-1974), είτε ως παιδιά είτε ως έφηβοι, έχουμε κατανοήσει βαθύτερα απ’ οποιαδήποτε άλλη πολιτική γενιά τι σημαίνει να έχει καταργηθεί η ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ! Τότε, τη δεκαετία του ’70 που ήθελα οι πνευματικοί ορίζοντές μου να αγγίζουν τον ουρανό, θα έπρεπε να μένω καθηλωμένος στις συνθήκες της πνευματικής αυτοκαταστροφής μου. Η Ελλάδα μετά το έτος 1974 βρήκε και πάλι τον πολιτικό και τον δημοκρατικό δρόμο της.

Το ερώτημα είναι το εξής σήμερα: Τι συμβαίνει με τη δημοκρατία και την πολιτική στις μέρες μας; Αναφέρομαι στη διεθνή πολιτική κατάσταση, αλλά πρωτίστως και στη δική μας «καχεκτική» εκδοχή της δημοκρατίας. Δεν έχω στα χέρια μου τα υπολογιστικά στοιχεία της στατιστικής όσον αφορά τα κράτη ή τις χώρες στις οποίες εφαρμόζονται οι δημοκρατικές αρχές, αλλά γνωρίζω από πρώτο χέρι ποιον τύπο δημοκρατίας έχει θεσμοθετήσει η κυβέρνηση Μητσοτάκη εδώ και δύο χρόνια (Ιούλιος 2019-Ιούλιος 2021).

Η κυβέρνηση Μητσοτάκη αναδείχτηκε στην εξουσία μέσω της αντιπροσωπευτικής αρχής, η οποία είναι μία από τις δύο θεσμικές αρχές της πολιτικής δημοκρατίας. Η άλλη ονομάζεται δημοκρατική αρχή (Demokratieprinzip), σύμφωνα με την οποία όλες οι δομές και οι λειτουργίες του κράτους και οι σχετικές διαδικασίες σύνδεσης με την κοινωνία υπόκεινται στον ενδελεχή πολιτικό και κοινωνικό έλεγχο του «λαού» κατά το Σύνταγμα.

Στη σημερινή πολιτική συγκυρία δεν ισχύει η δημοκρατική αρχή στην «ελληνική περίπτωση». Το ανεφάρμοστο της δημοκρατικής αρχής για την περίπτωση της Ελλάδας εμφανίζεται ως κάποιο πολιτικό ζήτημα που βρίσκεται στο περιθώριο, ενώ στην περίπτωση της Ουγγαρίας (και τα δύο κράτη είναι μέλη της Ευρωπαϊκής Ενωσης!) καθίσταται κυρίαρχο.

Θέλω να πως τα εξής απλά πράγματα: Πρώτον, ότι η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας με πρωθυπουργό τον Μητσοτάκη θεσμοθέτησε τεχνοκρατικές δομές (βλ. επιτελικό κράτος) και πλήθος γραφειοκρατικών διαδικασιών (ανεξάρτητες διοικητικές αρχές κ.ά.) με αποτέλεσμα να υπονομεύει τη λειτουργία της δημοκρατικής αρχής.

Στο αρχικό ερώτημα: «Ποιος τύπος δημοκρατίας ταιριάζει στη Δεξιά;» η θεωρητικο-πολιτική απάντησή μου έχει ως εξής: Η Δεξιά εδώ και εβδομήντα χρόνια (1950-2020) στον τόπο μας χρησιμοποιεί τις μεθόδους και τις διαδικασίες της δημοκρατίας. Δεν πιστεύει στη ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ! Εάν ποτέ η Δεξιά των μεταπολεμικών χρόνων ήθελε να «κατασκευάσει» μία κοινωνική δυναμική αυτοδημιουργίας του ανθρώπου, δεν θα βρισκόταν σήμερα μπροστά στο «τεχνοκρατικό καθεστώς» του επιτελικού κράτους.

Ο Μητσοτάκης αισθάνεται πανίσχυρος με επιβεβαιωμένο το θεσμικό κύρος του στην κοινωνία, επειδή η Ελλάδα δεν απαλλάχτηκε ποτέ από τους εξωτερικούς εχθρούς της δημοκρατίας, στο θέμα της ταυτότητά της. Η Δεξιά διαχρονικά χρησιμοποίησε την ίδια τη δημοκρατία ως εργαλείο επιβολής των συντηρητικών ιδεών της. Στη Δεξιά ταιριάζει η ιδέα και η πρακτική της δημοκρατίας που μπορεί να ενταχθεί στα κομματικά συμφέροντα του συντηρητισμού. Η δημοκρατία ως συνθήκη πολιτικής απελευθέρωσης του ανθρώπου δεν της ταιριάζει!

* καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης