Απ’ όλους τους Βυζαντινούς αυτοκράτορες, ο Μιχαήλ Η’ ο Παλαιολόγος ήταν αποδεδειγμένα ο πιο τυχερός. Κατά τύχη, το 1261 πήρε πίσω την Κωνσταντινούπολη από τους Φράγκους (που την είχαν κατακτήσει το 1204) και πάλι κατά τύχη, 21 χρόνια αργότερα, είδε τη Βασιλεύουσα να σώζεται από έναν νέο θανάσιμο κίνδυνο. Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα με τη σειρά:
● Το 1261 ο Μιχαήλ ήταν αυτοκράτορας της Νίκαιας και οι Φράγκοι κατείχαν την Κωνσταντινούπολη, αλλά όλα έδειχναν ότι τα πράγματα σύντομα θα άλλαζαν. Το θέμα ήταν πότε ο Μιχαήλ θα έβρισκε την κατάλληλη στιγμή να επιτεθεί. Το καλοκαίρι εκείνο, ο Μιχαήλ έστειλε τον στρατηγό του Αλέξιο Στρατηγόπουλο με ένα μικρό στράτευμα στη Θράκη να κατασκοπεύσει τα οχυρωματικά έργα των Φράγκων.
Εντελώς τυχαία, ο Αλέξιος συνέλαβε κάποιους Λατίνους. Ανακρίνοντάς τους έμαθε ότι όλη σχεδόν η φρουρά της Πόλης απουσίαζε σε κάποια εκστρατεία και, ακόμα, ότι μια δευτερεύουσα πύλη των τειχών παρέμενε ουσιαστικά αφύλακτη. Αυτό ήταν: μια ομάδα στρατιωτών του Αλέξιου παραβίασε εύκολα τη μικρή πύλη, άνοιξε τις μεγάλες πύλες και όλος ο στρατός του μπήκε στην πόλη που κοιμόταν μακαρίως. Το πρωί της 25ης Ιουλίου του 1261 η Κωνσταντινούπολη ήταν ξανά, μετά από 57 χρόνια, η πρωτεύουσα της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Στις 15 Αυγούστου ο Μιχαήλ στέφθηκε στην Αγια-Σοφιά από τον Πατριάρχη Αρσένιο.
● Το 1281 η Βυζαντινή Αυτοκρατορία βρέθηκε για ακόμα μια φορά μπροστά σε θανάσιμο κίνδυνο. Ο βασιλιάς της Σικελίας, της Αλβανίας κ.τ.λ., αδελφός του βασιλιά της Γαλλίας και πιο ισχυρός ηγεμόνας της Ευρώπης, Κάρολος ο Ανδεγαυός, είχε ετοιμάσει τεράστιο στρατό και στόλο με σκοπό την κατάκτηση της Κωνσταντινούπολης. Ο Μιχαήλ ήταν απελπισμένος, αλλά η τύχη στάθηκε πάλι στο πλευρό του.
Τη Δευτέρα του Πάσχα του 1282, χιλιάδες πιστοί είχαν συγκεντρωθεί έξω από την εκκλησία του Αγίου Πνεύματος, στο Παλέρμο της Σικελίας, για τον Εσπερινό. Μεταξύ τους και στρατιώτες του Καρόλου. Κάποιος απ’ αυτούς πείραξε άσεμνα τη σύζυγο ενός Σικελού, ο οποίος και τον μαχαίρωσε. Ακολούθησε γενική σύρραξη που εξελίχτηκε γρήγορα σε εξέγερση των Σικελών. Το πρωί δεν υπήρχε στο Παλέρμο ούτε ένας Γάλλος στρατιώτης ζωντανός. Η εξέγερση έφτασε στη Μεσσήνη, στο λιμάνι της οποίας κάηκαν 70 πλοία του στόλου του Καρόλου. Πριν οι Γάλλοι προλάβουν να ανασυνταχθούν, έφτασε και ο Πέτρος της Αραγονίας με στρατό και στόλο και στις 3 Σεπτεμβρίου ανακηρύχθηκε βασιλιάς στο Παλέρμο.
Μετά απ’ αυτές τις εξελίξεις ο Κάρολος έχασε κάθε όρεξη για εκστρατεία κατά της Κωνσταντινούπολης – και ο Μιχαήλ πήρε βαθιά ανάσα. Δεν το χάρηκε για πολύ, όμως. Τον Δεκέμβριο της ίδιας χρονιάς πέθανε, στη διάρκεια μιας εκστρατείας, σε ηλικία 59 ετών.
*Η Αλλοπάρ μου χρησιμοποίησε ως πηγή για το πόνημά της τη θαυμάσια «Σύντομη Ιστορία του Βυζαντίου» του J.J. Norwich (Eκδόσεις Γκοβόστη, Αθήνα 1999). Αν βρείτε αυτό το βιβλίο, πάρτε το. Το διάβασμά του είναι απόλαυση!
