«Δεν συμβαίνουν πλέον ιστορίες»

Τι θα έκαναν οι ήρωες του «Βυσσινόκηπου» σήμερα, έχοντας χάσει το σπίτι τους σε πλειστηριασμό; Την απάντηση επιχειρεί να δώσει ο Πρόδρομος Τσινικόρης στην εναρκτήρια παράσταση του φετινού Φεστιβάλ Αθηνών. Το «(Somewhere) beyond the cherry trees» σηματοδοτεί την επαναλειτουργία της Πειραιώς 260, αλλά και την επάνοδο στην ενεργό δράση του πρώην συνυπεύθυνου, μαζί με τον Ανέστη Αζά, της Πειραματικής Σκηνής του Εθνικού Θεάτρου – ενός εγχειρήματος που η κεφαλαιώδης σημασία του μένει να αποτιμηθεί στο μέλλον.

Αμήχανοι ακόμα από την αίσθηση του ανοιχτού χώρου, ήπιαμε τον πρώτο μας καφέ μετά τον εγκλεισμό, συζητώντας για την εισβολή της νέας οικονομίας στην προσωπική ζωή των ανθρώπων, τις επιλογές του στην Πειραματική και το τι πρόκειται να συμβεί στο θέατρο μετά από σχεδόν ενάμιση χρόνο υποχρεωτικής σιωπής.

● Εμβολιάστηκες λοιπόν.

Εμβολιάστηκα στο Κέντρο Υγείας Παγκρατίου. Οταν μπήκα για την πρώτη δόση, η κυρία Ελσα, μία πολύ ευγενική γιατρός, μου λέει: «Τι να σου βάλω;». Της λέω: «Τι εννοείτε; Ποτάκι, πρωί πρωί 8 η ώρα;». «Οχι», λέει, «έχουμε youtube εδώ». Δεν ζήτησα ένα τραγούδι που μου ήρθε εκείνη τη στιγμή, απλά σκέφτηκα ένα που ήταν cool να το λέω μετά σε διάφορες ιστορίες. Και εμβολιάστηκα με Λεξ, το «Πολυκατοικίες». Ηθελα να στο πω σαν παράπλευρη ιστορία, γιατί δεν συμβαίνουν πλέον ιστορίες.

● Αρα πρέπει να τις εφεύρουμε.

Πρέπει να τις εφεύρουμε, γιατί τους τελευταίους μήνες δεν συνέβη τίποτα. Τώρα αρχίζω και νιώθω ότι ξυπνάω από αυτή τη χειμερία νάρκη. Βγαίνω έξω και όλοι οι άνθρωποι έχουν ενδιαφέρον! Εκεί που παλιά θα τους προσπερνούσα, τώρα τους χαζεύω. Τους βρίσκω όλους πολύ γοητευτικούς. Ξαφνικά θέλω να δω πώς κινείται κάποιος, πώς περπατάει, πώς τρέχει, πώς καπνίζει, πώς κάθεται και διαβάζει. Φαντάζομαι σε 2-3 μήνες, αν συνεχίσουμε έτσι, πάλι θα έχουν μικρό ενδιαφέρον όπως και πριν.

● Βρίσκω εξαιρετικά τολμηρή ιδέα τη συνέχεια του «Βυσσινόκηπου».

Η ιδέα αυτή γεννήθηκε στο Παγκράτι όπου μένω εδώ και 6-7 χρόνια. Εχει μεταμορφωθεί η γειτονιά, έχουν φύγει πολλοί άνθρωποι που έμεναν εδώ είτε επειδή τους έδιωξαν οι ιδιοκτήτες, είτε επειδή ανέβηκε πολύ το ενοίκιο. Εχει γίνει μια πιο τουριστικοποιημένη γωνιά της Αθήνας. Ξαφνικά είμαστε σε μια άλλη πόλη, έχεις αυτό το αίσθημα του εκτοπισμού ή ζεις κάτω από τον φόβο του. Σκέφτηκα να ψάξω στη λογοτεχνία μια γνωστή ιστορία με μια οικογένεια που χάνει το σπίτι της. Συνήθως το πρώτο που σκέφτεται κάποιος όταν κάνει έρευνα είναι και αυτό στο οποίο θα καταλήξει, όσα βιβλία και να διαβάσει μετά. Ο «Βυσσινόκηπος» είναι ένα ενδιαφέρον εφαλτήριο γι’ αυτές τις ιστορίες.

Στο έργο του Τσέχοφ, μια πρώην αριστοκρατική οικογένεια χάνει το κτήμα της. Δεν είναι πλέον προνομιούχα, γιατί υπάρχει μια νέα ανερχόμενη τάξη, η οποία εκμεταλλεύεται τις αλλαγές της εποχής και της οικονομίας. Οταν διαβάζεις τον «Βυσσινόκηπο» υπό αυτό το πρίσμα, λες ότι ο Λοπάχιν είναι ο CEO της Airbnb. Εχετε χρέος; Τι θα κάνετε; Θα χωρίσετε το κτήμα σας σε οικόπεδα και θα χτίσετε εξοχικές κατοικίες. Πάνω στις αναμνήσεις σας, στο σπίτι σας, στις βυσσινιές σας! Και επειδή είμαστε σε μια χώρα όπου οι περισσότεροι έχουν χρέος, αναγκάζονται πλέον να εισέλθουν σε αυτή τη νέα οικονομία, όπου δεν υπάρχει ο διαχωρισμός της ημέρας σε 8 ώρες δουλειά, 8 ώρες ύπνο και 8 ώρες ανάπαυση. Διαχωρίζεται όλο και λιγότερο η προσωπική από την επαγγελματική ζωή.

Είμαστε έξι άτομα επί σκηνής. Ακολουθούμε την πορεία της οικογένειας και των δύο ιδεολογικών αντιπάλων, του Λοπάχιν και του Τροφίμοβ. Ο Λοπάχιν είναι ο άνθρωπος της νέας εποχής και ο Τροφίμοβ ο άνθρωπος ο οποίος θέλει να αλλάξει τον κόσμο κηρύσσοντας. Αφηγούμαστε την ιστορία όχι κάτω από το πρίσμα της τσαρικής Ρωσίας του 1900, αλλά κάτω από το σημερινό, όπου αν θες να υπάρχεις μέσα στην οικονομία θα πρέπει να γίνεις γρανάζι αυτού του νεοφιλελεύθερου οικονομικού μοντέλου.

● Είστε η παράσταση που ανοίγει το φετινό Φεστιβάλ Αθηνών, έναν κρατικό οργανισμό. Αυτές τις μέρες ψηφίστηκε ένα εργασιακό νομοσχέδιο το οποίο εξωθεί τα πράγματα προς τα εκεί που περιέγραψες. Σε έχει απασχολήσει ότι αυτό που κάνετε είναι σε κρατικό φορέα και τοποθετείται αντίθετα στην κυβερνητική πολιτική;

Καταρχάς δεν πιστεύω ότι το Φεστιβάλ Αθηνών κινείται στην κατεύθυνση της κυβέρνησης. Και δεν θα έπρεπε. Ούτε το Φεστιβάλ, ούτε το Εθνικό ή οποιοδήποτε κρατικό θέατρο. Είναι μια σκέψη που δεν μου έχει περάσει ποτέ από το μυαλό. Τι να σου πω τώρα; Οτι έχουμε βάλει ατάκες των βουλευτών της κυβέρνησης στο κείμενο του Λοπάχιν και στους άλλους χαρακτήρες; Ναι, το έχουμε κάνει. Ευτυχώς δεν ζούμε στην πρώην Σοβιετική Ενωση να φοβάμαι μη λογοκριθώ.

● Προφανώς ούτε και με την «Ισορροπία του Νας» σας είχε περάσει από το μυαλό (ο Πρ. Τσινικόρης, από τον Οκτώβριο του 2015, ήταν μαζί με τον συνεργάτη του Ανέστη Αζά υπεύθυνος της Πειραματικής Σκηνής-1 του Εθνικού Θεάτρου).

Δεν έχουμε μιλήσει δημόσια για την «Ισορροπία του Νας» με τον Ανέστη, δεν μας έχουν ρωτήσει και ποτέ. Μετά από δύο εβδομάδες σταμάτησε όλη η αναταραχή. Νομίζω ότι «Η ισορροπία του Νας» ήταν η πρώτη παράσταση στην Ελλάδα που έπεσε θύμα fake news. Ειπώθηκαν και γράφτηκαν απίστευτα ψέματα, διαστρεβλώθηκε η αλήθεια. Ο Ανέστης κι εγώ, απέναντι σε αυτό τον τεράστιο μηχανισμό, ήμασταν εντελώς ανυπεράσπιστοι. Ηταν σαν να παίζαμε εκτός έδρας με πέντε παίκτες λιγότερους.

● Εχουν περάσει πια 5 χρόνια, ικανό διάστημα. Ηταν στην αρχή της θητείας σας. Υπάρχει κάτι που σήμερα θεωρείς ότι έπρεπε να χειριστείτε διαφορετικά;

Εγιναν όλα τόσο γρήγορα. Είχαν ακουστεί και φωνές από τον κλάδο μας στο θέατρο ότι θα έπρεπε να είχαμε παραιτηθεί -αφού η καλλιτεχνική διεύθυνση αποφάσισε να σταματήσει την παράσταση. Εγώ δεν μετάνιωσα ποτέ που δεν παραιτηθήκαμε. Νομίζω θα ήταν μια νίκη όλων όσοι μας έκαναν πόλεμο εκείνον τον καιρό. Ηταν προτιμότερο να μείνουμε, παρ’ όλες τις δυσκολίες, και να δώσουμε την ευκαιρία σε συναδέλφους μας να παρουσιάσουν τη δουλειά τους στην Πειραματική για τα επόμενα 4 χρόνια. Νομίζω ότι για τους περισσότερους από αυτούς, η πόρτα του Εθνικού δεν θα άνοιγε αν δεν ήμασταν εμείς εκεί. Γιατί ήταν της νέας γενιάς, τριαντάρηδες, όπως εμείς. Αισθανόμαστε περισσότερο ότι, παρ’ όλο που εμείς δεν κάναμε καλλιτεχνικό έργο, δώσαμε βήμα στη γενιά μας.

Ως χειρονομία νομίζω μετράει πολύ περισσότερο – ή έτσι θα έπρεπε. Δεν είμαστε από αυτούς που θα πούμε «πήραμε αυτή τη θέση, ας σκηνοθετούμε κάθε χρόνο στην Επίδαυρο και στην Κεντρική Σκηνή». Η Πειραματική δεν ήταν δικό μας βήμα. Στα 5 χρόνια εγώ δεν σκηνοθέτησα τίποτα, ούτε μία παράσταση. Ο Ανέστης έκανε μία, το «Φιντανάκι». Ηταν μια συνειδητή απόφαση. Αν είχαμε παραιτηθεί, δεν θα βλέπαμε όλους αυτούς τους δημιουργούς που βρήκαν βήμα στην Πειραματική. Και πάρα πολλές γυναίκες. Ημασταν μια σκηνή που είχαμε γύρω στο 60% γυναίκες σκηνοθέτες στο ρεπερτόριο.

● Στη συνέντευξη Τύπου τότε για τη νέα καλλιτεχνική διεύθυνση, ο Δημήτρης Λιγνάδης εν πολλοίς είχε ανακοινώσει και το τέλος της Πειραματικής. Πώς ένιωσες;

Ηταν κάτι που περίμενα, δεν με εξέπληξε καθόλου. Μερικές φορές είναι ωραίο κάποια πράγματα να είναι συνυφασμένα και με τους ανθρώπους που τα ξεκίνησαν. Είναι η Πειραματική του Στάθη Λιβαθινού, η Πειραματική του Ανέστη και του Πρόδρομου. Κάθε καλλιτεχνικός διευθυντής έχει δικαίωμα να κάνει ό,τι θέλει όταν αναλαμβάνει.

● Περάσαμε ενάμιση χρόνο χωρίς θέατρο, υπό μια κοινωνική συνθήκη πρωτάκουστη. Τώρα που ανοίγουν τα θέατρα, είναι δυνατόν να επιστρέψουμε στα ίδια, σαν να μη συνέβη τίποτα;

Καταρχάς δεν το έχουμε περάσει ακόμα. Το ότι ανοίγουν τα θέατρα δεν σημαίνει πως επιστρέφουμε στην προηγούμενη κατάσταση. Κάνουμε πρόβες εδώ και έξι εβδομάδες λες και είμαστε σε νοσοκομείο. Κρατάμε αποστάσεις, φοράμε μάσκες, απολυμαίνουμε μικρόφωνα, κανένας δεν ακουμπάει κανέναν… Αυτό έχει εγγραφεί και στις πρόβες και στην παράσταση. Δεν ξέρω τι θα γίνει, είναι δύσκολο να το προβλέψεις. Δύσκολο και να αλλάξεις.

● Ωστόσο, κάτι φάνηκε να αλλάζει...

Μέσα στην περίοδο των τελευταίων 15 μηνών μπορεί καλλιτεχνικά να μην έγιναν ή να δοκιμάστηκαν πράγματα, αλλά στο πεδίο του πώς θα δουλεύουμε στο μέλλον έχουν γίνει πάρα πολλά. Δυνάμωσαν τα σωματεία, δημιουργήθηκε το κίνημα Support Art Workers, δημιουργείται ένα νέο σωματείο που λέγεται «Κάτω Από τη Σκηνή». Πάρα πολλοί καλλιτέχνες εμπλέκονται περισσότερο στο θέμα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και στην παρουσία της LGBTQA κοινότητας.

Επίσης θεωρώ πως μετά το #MeToo καμία πρόβα, μάθημα σε δραματική σχολή ή παράσταση δεν θα είναι πια η ίδια. Πλέον δεν θα είναι θεμιτό κάποιος να έρχεται και να κατουράει στον νιπτήρα του καμαρινιού σου. Θα βρεθούν άνθρωποι που θα του πουν «τι κάνεις εκεί, ρε απαράδεκτε!» – για να μην πω τίποτα χειρότερο. Υποτίθεται ότι πρέπει να υπάρχει και το στοιχείο χαράς μέσα σε αυτή τη διαδικασία! Αυτό έχουμε ξεχάσει κι οφείλουμε να το ξαναθυμηθούμε: ουσιαστικά το θέατρο είναι ένα παιχνίδι που μας θυμίζει πώς θα μπορούσε να είναι ένας καλύτερος κόσμος!

● Εχεις γεννηθεί στο Βούπερταλ και αμέσως το μυαλό μας πάει στην Πίνα Μπάους. Εκεί ανακάλυψες το θέατρο;

Το θέατρο το ανακάλυψα χάρη στους καθηγητές που είχα στο Τμήμα Θεάτρου στη Θεσσαλονίκη. Μεγάλωσα στο Βούπερταλ βλέποντας πολλές ταινίες. Θυμάμαι ότι έπαιρνα το εβδομαδιαίο πρόγραμμα της τηλεόρασης -ήμουν 14, 15 χρόνων- και σημείωνα: σήμερα θα δω Τριφό, αύριο θα δω αμερικάνικο mainstream. Δεν είχα καμία σχέση με το θέατρο. Δεν είχα δει ποτέ παράσταση μέχρι να αρχίσω να σπουδάζω θέατρο! Δεν ήξερα ποιος είναι ο Τσέχοφ ή ο Ιψεν. Ηξερα τον Σέξπιρ γιατί είχαν γίνει ταινίες τα θεατρικά του. Οι γονείς μου ήθελαν πάρα πολύ να σπουδάσω – θα ήμουν ο πρώτος στην οικογένεια που θα σπούδαζε μετά από δύο γενιές μεταναστών στη Γερμανία. Αποφάσισα να δηλώσω πρώτη επιλογή το Τμήμα Θεάτρου στη Θεσσαλονίκη, γιατί μέχρι τότε δεν υπήρχε Τμήμα Κινηματογράφου.

Είπα «θα σπουδάσω θέατρο, το ίδιο πράγμα είναι». Φυσικά και δεν είναι το ίδιο! Το κατάλαβα μετά από δύο μαθήματα και είπα «Χριστέ μου, τι κάνω εδώ πέρα;». Αλλά μέσα στη σχολή είχα καθηγητές που με βοήθησαν να αγαπήσω το θέατρο: ο Νικηφόρος Παπανδρέου, ο Βίκτωρ Αρδίττης, η Δηώ Καγκελάρη. Κι έτσι συνέχισα. Μετά άρχισα να πηγαίνω πάρα πολύ στο θέατρο. Πριν αναλάβουμε την Πειραματική, έβλεπα γύρω στις 100 παραστάσεις τον χρόνο – με την Πειραματική είχαν γίνει 150!

● Επόμενο σχέδιο έχεις;

Θέλω πολύ να φύγω από την Αθήνα. Μέσα στον Ιούνιο θα πάω στο Γκρατς της Αυστρίας για μια πρώτη φάση έρευνας, γιατί του χρόνου θα κάνουμε μια παράσταση εκεί με τον Ανέστη. Τέλος Ιουνίου θα κάνω ένα σεμινάριο δραματουργίας στη Βαρσοβία, στο Νόβι Τεάτρ του Βαρλικόφσκι. Μετά, όσο περίεργο και να ακούγεται, θέλω να ξεκουραστώ. Αλλά με τους δικούς μου όρους, όχι με όρους που μου επιβάλλονται. Να ξεκουραστώ περπατώντας! I’m gonna walk the earth, που λέει κι ο Σάμιουελ Τζάκσον στο Pulp Fiction! Να επιλέξω πώς θα διαχειριστώ τον όποιο ελεύθερό μου χρόνο. Και να ταξιδέψω πάλι. Θέλω να πάω στο Βούπερταλ, έχω να δω τους γονείς μου ενάμιση χρόνο.

*Δημοσιογράφος, σκηνοθέτης και μεταφραστής

? Το «(Somewhere) beyond the cherry trees», μια post-documentary παράσταση βασισμένη στον «Βυσσινόκηπο» του Αντον Τσέχοφ, θα παρουσιαστεί από την 1η ώς και τις 3 Ιουνίου στον Χώρο Ε της Πειραιώς 260 στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών (λόγω των συνθηκών, οι ημερομηνίες ενδέχεται να αλλάξουν).

Σύλληψη – Σκηνοθεσία: Πρόδρομος Τσινικόρης. Κείμενο: Ιωάννα Βαλσαμίδου – Πρόδρομος Τσινικόρης σε διάλογο με την ομάδα. Συνεργασία στη σκηνοθεσία: Κορίνα Βασιλειάδου. Δραματουργία: Martin Valdés-Stauber, Ιωάννα Βαλσαμίδου. Σκηνικά – Κοστούμια: Ελένη Στρούλια. Φωτισμοί: Ελίζα Αλεξανδροπούλου. Μουσική: Παναγιώτης Μανουηλίδης. Βίντεο: Δημήτρης Ζάχος. Παίζουν: Γιώργος Βαλαής, Γιώργος Βουρδαμής, Μαρία Πανουργιά, Νάνσυ Σιδέρη, Καλλιόπη Σίμου, Πρόδρομος Τσινικόρης. Πληροφορίες-εισιτήρια: www. aefestival.gr