Για μια ήπειρο τόσο πολιτιστικά πλούσια και ποικίλη όσο η Ευρώπη, η εξασφάλιση ότι τα πολύτιμα πολιτιστικά αγαθά θα είναι διαθέσιμα στις μελλοντικές γενιές για να απολαμβάνουν και να εμπνέονται από αυτά, συνιστά έναν εξόχως σημαντικό στόχο δημόσιας πολιτικής.
Και, όπως συμβαίνει με όλες σχεδόν τις πτυχές της σύγχρονης ζωής, οι ψηφιακές τεχνολογίες προσφέρουν λύσεις στις προσπάθειες διάσωσης και προβολής της πολιτιστικής κληρονομιάς της Γηραιάς Ηπείρου καθώς προχωρούμε στον 21ο αιώνα.
Αυτό επισημαίνει, μεταξύ άλλων άρθρο στο περιοδικό Τεχνολογίας της Ευρωπαϊκής Ενωσης «Cordis», το οποίο αφορά τις πολυάριθμες ψηφιακές καινοτομίες που αναπτύχθηκαν από 16 έργα χρηματοδοτούμενα από την Ε.Ε, με συνολικό ύψος 45 εκατομμυρίων ευρώ, τα οποία συμβάλλουν στη διασφάλιση της διατήρησης της πολύτιμης πολιτιστικής κληρονομιάς της Ευρώπης.
Ετσι, είτε πρόκειται για έναν ανεκτίμητο πίνακα του Βίνσεντ Βαν Γκογκ που βρίσκεται σε ένα μουσείο ή ένα αρχαιοελληνικό ερείπιο που περιβάλλεται από ελαιώνες σε μια πλαγιά ενός μεσογειακού λόφου ή ένα πιο σύγχρονο οπτικοακουστικό αριστούργημα του 20ού αιώνα, η πολιτιστική μας κληρονομιά μπορεί να υποστεί βλάβη τόσο εύκολα όσο και μόνιμα ή, στο χειρότερο σενάριο, ακόμη και να καταστραφεί.
Οι πολυάριθμες φυσικές ή ανθρωπογενείς απειλές για την πολιτιστική μας κληρονομιά φυσικά είναι η ρύπανση, οι πλημμύρες ή η διάβρωση από τον άνεμο έως οι βανδαλισμοί, η ακατάλληλη συντήρηση ή έλλειψη φροντίδας.
Για τον λόγο αυτό, επισημαίνει το δημοσίευμα, η ψηφιοποίηση της πολιτιστικής κληρονομιάς είναι επιτακτική για την προστασία, τη διατήρηση, την αποκατάσταση, την έρευνα, τη διάδοση και την προώθηση υλικών και άυλων πολιτιστικών αγαθών, που προέρχονται από όλους τους τύπους πολιτιστικών ιδρυμάτων (μουσεία, γκαλερί, βιβλιοθήκες και αρχεία, μνημεία και τοποθεσίες).
Οι δυνατότητες που ανοίγονται από την αυξανόμενη πρόοδο στις ψηφιακές τεχνολογίες είναι εντυπωσιακές και συνεχώς διευρύνονται. Από την τεχνολογία 3D έως την τεχνητή νοημοσύνη και την εικονική / επαυξημένη πραγματικότητα, όλα αυτά χρησιμοποιούνται για τη διασφάλιση της διατήρησης των τεράστιων πολιτιστικών θησαυρών της Γηραιάς Ηπείρου. Κι όλα αυτά χάρις στην έκρηξη των ψηφιακών καινοτομιών τα τελευταία 20 χρόνια.
Πώς όμως συμβάλλει η πολιτική της Ε.Ε στην ψηφιακή προώθηση και διατήρηση πολιτιστικών αντικειμένων;
Οπως τονίζει το άρθρο, αυτό επιτυγχάνεται καθώς η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, μέσω εκτεταμένων δράσεων πολιτικής, συντονισμού και χρηματοδότησης, υποστηρίζει την πολιτιστική πολιτική των 27 κρατών-μελών, με ιδιαίτερη έμφαση στην ψηφιοποίηση και την πρόσβαση σε πολιτιστικό υλικό που διαφυλάσσεται και επιμελείται ψηφιακά.
Η Europeana, η πλατφόρμα της ψηφιακής πολιτιστικής κληρονομιάς της Ευρώπης, συνεργάζεται με δεκάδες χιλιάδες αρχεία, βιβλιοθήκες και μουσεία σε ολόκληρη την Ευρώπη προκειμένου να διευκολύνει την πρόσβαση, τη χρήση και την επαναχρησιμοποίηση του πολιτιστικού περιεχομένου. Είναι η μόνη πανευρωπαϊκή πλατφόρμα του είδους της και παίζει βασικό ρόλο στην ενίσχυση της διατήρησης και διαφύλαξης της πολιτιστικής μας κληρονομιάς.
Παράλληλα με αυτές τις προσπάθειες, το 2019, είκοσι έξι ευρωπαϊκές χώρες υπέγραψαν τη Διακήρυξη συνεργασίας για την προώθηση της ψηφιοποίησης της πολιτιστικής κληρονομιάς.
Η Διακήρυξη καλεί τα κράτη-μέλη να αξιοποιήσουν συνέργειες μεταξύ ψηφιακών τεχνολογιών και πολιτιστικής κληρονομιάς της Ευρώπης σε τρεις βασικούς τομείς: (i) μια πανευρωπαϊκή πρωτοβουλία για τρισδιάστατη ψηφιοποίηση αντικειμένων, μνημείων και τοποθεσιών πολιτιστικής κληρονομιάς · (ii) ενίσχυση της διατομεακής, διασυνοριακής συνεργασίας και ανάπτυξης ικανοτήτων στον τομέα της ψηφιακής πολιτιστικής κληρονομιάς · και (iii) προώθηση της εμπλοκής των πολιτών και της καινοτόμου χρήσης σε άλλους τομείς.
Το 2020, με τη βοήθεια εμπειρογνωμόνων, η επιτροπή ολοκλήρωσε επίσης τις 10 βασικές αρχές για την τρισδιάστατη ψηφιοποίηση της απτής πολιτιστικής κληρονομιάς.
Από το 2014-2020, τα κεφάλαια μέσω του προγράμματος «Ορίζοντας 2020» για τη διάσωση της ψηφιακής πολιτιστικής κληρονομιάς ανήλθαν συνολικά σε 70 εκατομμύρια ευρώ και η χρηματοδότηση γι’ αυτές τις πρωτοβουλίες πιθανότατα θα συνεχιστεί με την έναρξη του επόμενου προγράμματος έρευνας και καινοτομίας, το Horizon Europe.
Συνολικά, επισημαίνει το Cordis, 16 μεγάλα έργα της Ε.Ε. βρίσκονται σε εξέλιξη συμβάλλοντας τα μέγιστα στις προσπάθειες διάσωσης της πολιτιστικής κληρονομιάς μέσω της ψηφιοποίησης και άλλων υπερσύγχρονων τεχνολογικών μεθόδων.
