Μόνο με ανάμεικτα συναισθήματα μπορεί κανείς να περιμένει να φτάσει και στα ελληνικά βιβλιοπωλεία η τόσο αναμενόμενη βιογραφία του Φίλιπ Ροθ από τον Μπλέικ Μπέιλι («Philip Roth: The Biography», εκδόσεις Jonathan Cape). Οι πιο περίεργοι για την ερωτική ζωή του ανθρώπου που με 31 μυθιστορήματα σε 51 χρόνια θεωρήθηκε ως ο μεγαλύτερος συγγραφέας του κόσμου όλου ίσως πάνε τρέχοντας να την πάρουν (ήδη στις ΗΠΑ, όπου κυκλοφορεί στις 8 Απριλίου, οι κριτικές είναι άπειρες και ο θόρυβος τεράστιος).
Οι πολλοί φανατικοί αναγνώστες του εδώ στην Ελλάδα, ίσως, πάλι δεν αντέξουν τα απανωτά «χτυπήματα» στην εικόνα του συγγραφέα, ακόμα και από τον βιογράφο που ο ίδιος επέλεξε και εμπιστεύτηκε. Κυρίως όσον αφορά τις σχέσεις του με τις γυναίκες και τη γνώμη του γι’ αυτές.
Μα, εύλογα αναρωτιέται κανείς: έκρυψε ποτέ ο Ροθ τη ζωή του; Δεν ήταν πάντα στο στόχαστρο όχι μόνο της εβραϊκής κοινότητας, που θεωρούσε ότι τη μισεί, να ‘ναι καλά ο μικρός του αυνανιστής Πορτνόι με τη φοβερή Εβραία μαμά, αλλά, κυρίως, των φεμινιστριών, που εκλάμβαναν ως απόδειξη «μισογυνισμού» την ειλικρίνεια με την οποία μετέφερε στις σελίδες του, όπως ο ίδιος έλεγε, κάθε τι το «αποκρουστικό» γύρω από την ανδρική λαγνεία και επιθυμία; «Υστερικός φόβος του πέους, ο φεμινισμός στον ρόλο της νέας ηθικής», σχολίαζε τότε.
Τώρα πια, ο λόγος ανήκει στον βιογράφο του. Αλλες κριτικές βρίσκουν ότι ο Μπέιλι μεροληπτεί υπέρ του Ροθ, άλλες ότι φορτώνει τις 900 σελίδες του βιβλίου με ερωτικά ανέκδοτα και ιστορίες. Κι ας είχε ζητήσει ο συγγραφέας από τον Ρος Μίλερ, τον προηγούμενο βιογράφο του, τον οποίο απέλυσε, να εστιάσει στο έργο του, όχι σε κουτσομπολιά, να μη μετατρέψει τη βιογραφία του στην «Ιστορία του πέους μου».
Ο Μπλέικ Μπέιλι, με τη σειρά του, έμπειρος βιογράφος που είχε άμεση πρόσβαση σε κάθε ντοκουμέντο, ακόμα και στον άγνωστο λίβελο που είχε γράψει ο Ροθ για τη δεύτερη σύζυγό του Κλερ Μπλουμ, η έκδοση του οποίου αποτράπηκε από συγγενείς και φίλους του, τον άκουγε επί χρόνια να διηγείται τη ζωή του. Μόνο ένα πράγμα, υποστηρίζει, του ζήτησε: «Δεν θέλω να με αποκαταστήσεις. Κάνε με μόνο ενδιαφέροντα».
Κανένας κριτικός δεν αρνείται, πάνω-κάτω, ότι ο Μπέιλι τα κατάφερε να γράψει ένα εντυπωσιακό, σύνθετο βιβλίο, φορτωμένο, βέβαια, με εκείνα που ειδικά σήμερα, σε εποχές #metoo, κανείς δεν μπορεί να αποφύγει και με πολύ λιγότερο φως -είναι και δύσκολο- να πέφτει στο πώς έγραφε ο Ροθ τα απίστευτα βιβλία του. «Πάντα, όλα επέστρεφαν στις γυναίκες», δικαιολογείται ο βιογράφος. Την αγαπημένη, εξιδανικευμένη μητέρα του, Μπες, και τις άλλες, αυτές που αγάπησε κι αυτές που μίσησε, δηλαδή τις δυο γυναίκες με τις οποίες έζησε δύο καταστροφικούς γάμους. Τη Μάγκι Μάρτινσον, που τον ανάγκασε να την παντρευτεί χρησιμοποιώντας τα ούρα μιας εγκύου γυναίκας για να τον παραπλανήσει ότι περιμένει το παιδί του.
Και τη διάσημη Βρετανίδα ηθοποιό Κλερ Μπλουμ, την οποία αρχικά λάτρεψε και έζησε μαζί με αυτήν και την κόρη της, Αννα, στο Λονδίνο και στο κτήμα του στο Κονέκτικατ, για να αρχίσουν σιγά σιγά οι τριβές, η ασυνεννοησία και τα τσιλιμπουρδίσματα (ο Ροθ τα έριξε ακόμα και στη φίλη της Αννας, τη Φελίσιτι, με τη δικαιολογία «ποιο το νόημα να υπάρχει ένα χαριτωμένο κορίτσι στο σπίτι αν δεν το γαμάς;»). Είκοσι χρόνια κράτησε ο γάμος τους. Η Μπλουμ, πασίγνωστα είναι αυτά, ήταν η πρώτη που ξεσήκωσε εναντίον του ένα κύμα γυναικείας οργής κατηγορώντας τον στο βιβλίο της «Leaving A Doll House» («Eγκαταλείποντας ένα κουκλόσπιτο») για μύρια όσα, βία, μισογυνισμό και απιστίες.
Ο Ροθ δεν ξαναπαντρεύτηκε. Είχε δεκάδες ερωμένες, συχνά πολύ νεότερές του («Ημουνα σαράντα, ήταν δεκαεννέα, τέλεια», λέει στον Μπέιλι), ενώ δεν κρύβει ότι πήγαινε με πόρνες και είναι διάσημη η σχέση του με το «κουνελάκι» Αλις Ντέναμ. Στο βιβλίο αναφέρεται σε πολλές ερωμένες, αλλά και σε φίλες του (Τζάκι Κένεντι, Μία Φάροου, Μπάρμπρα Στράιζαντ, Αβα Γκάρντνερ). Οι περισσότερες σχέσεις του ήταν βραχύβιες, έζησε όμως και έναν δεσμό δεκαοχτώ ολόκληρα χρόνια με το μοντέλο Ινγκε, που του ενέπνευσε την Ντρένκα, ηρωίδα στο πιο άγριο, τολμηρό και σεξουαλικά ζωώδες έργο του, το «Θέατρο του Σάμπαθ» (εκδ. Πόλις) – το αγαπούσε περισσότερο από όλα τα βιβλία του.
Ηδη, με αφορμή τη βιογραφία, έχουν αρχίσει να επαναλαμβάνονται τα βιτριολικά γυναικεία σχόλια για τον Ροθ, πολλές φεμινίστριες διαβλέπουν, μάλιστα, ότι κάποια στιγμή θα πάψει να διαβάζεται (sic). O Mπέιλι, πάντως, περιγράφει πόσο ζεστές σχέσεις είχε με πρώην ερωμένες του, πόσο βαθιά τις αγαπούσε και τον αγαπούσαν και βρίσκονταν κοντά του τις τελευταίες μέρες και ώρες της ζωής του. Και φυσικά, άντε να πείσεις κορυφαίες γυναίκες συγγραφείς (και φεμινίστριες) σαν τη Ζέιντι Σμιθ και τη Νικόλ Κράους να πάψουν να τον θαυμάζουν.
Μπέιλι και Ροθ άρχισαν να συνεργάζονται το 2012 και ο συγγραφέας πέθανε το 2018 στα 85 του χρόνια. Ο βιογράφος του αφήνει να εννοηθεί ότι ο ηλικιωμένος και αποτραβηγμένος γίγαντας της λογοτεχνίας ένιωθε ότι ήταν παρεξηγημένος από γυναίκες και Εβραίους. Και ότι το έφερε βαρέως που δεν πήρε ποτέ το Νόμπελ. Οταν ανακοινώθηκε ότι το 2017, αντί γι’ αυτόν, όπως όλος ο κόσμος περίμενε, το πήρε ο Μπομπ Ντίλαν, γέλασε: «ΟΚ, αλλά του χρόνου ελπίζω να το πάρουν οι Peter, Paul and Mary».
