Χρέος και θάνατος

Ο ΤΖΟΡΤΖ ΓΚΟΡΝΤΟΝ Μπάιρον, γνωστότερος παρ’ ημίν ως Λόρδος Βύρων, συγκαταλέγεται στους σημαντικότερους Αγγλους ποιητές και θεωρείται εξέχουσα μορφή του ρομαντισμού διεθνώς. Τιμές εθνικού ήρωα του επιδαψιλεύει η χώρα μας για την ενεργό συμμετοχή του στον απελευθερωτικό μας αγώνα και τον θάνατό του στο πολιορκούμενο Μεσολόγγι. Ο βίος και η πολιτεία του φωτίζονται επαρκώς στα σχολικά μας βιβλία σε αντίθεση με τους στίχους του που παραμένουν άγνωστοι στο ευρύ κοινό. Συνδυάζοντας την προχθεσινή Παγκόσμια Ημέρα Ποίησης με το μεθαυριανό ιωβηλαίο του Εικοσιένα, αντιγράφω το ποίημα που γράφει ανήμερα των τριακοστών έκτων γενεθλίων του, στις 22 Ιανουαρίου 1824, στη μετέπειτα πρωτεύουσα της Αιτωλοακαρνανίας σε μετάφραση Νίκου Σπάνια:

ΑΔΙΑΦΟΡΗ ΤΟΥΤΗ Η ΚΑΡΔΙΑ θα μένει/ γιατί καρδιά καμμιά δεν συγκινεί/ κι όμως απαρνημένη και θλιμμένη/ ματώνει στη στιγμή.// Οι μέρες μου χλωμά κίτρινα φύλλα/ τ’ άνθη και της αγάπης οι καρποί/ είναι σκουλήκια βούρκος και σαπίλα/ και κούφιοι οι παλμοί.// Οι σπίθες που μου φεύγουν απ’ τα σπλάχνα/ καθώς ηφαίστεια νησιού νεκρά/ φλόγες δεν βγάνουνε παρά μιαν άχνα/ σα νεκρικά πυρά.// Τον κλήρο του έρωτα που συνταράζει/ ελπίδες και πόθους δεν έχω εγώ/ μηδέ σκοπό πάρεξ ένα μαράζι/ ένα βαρύ ζυγό.// Και να μην πω «ούτε έτσι – μήτε τώρα…»/ στα εξιλαστήρια πάθη της ζωής/ ηρώων στεφάνια πλέκονται οληνώρα/ θανάτου και τιμής.//

ΒΟΛΙΑ ΚΑΙ ΛΑΒΑΡΑ! Αχός, Ελλάδα/ φως μου, πώς με καλείς. Πολεμιστές/ και πάλι στης ασπίδας την απλάδα/ πεθαίνουν νικητές. Ω ξύπνα Ελλάδα μου όχι συ, ξύπνα/ και βύζαξε τις ρίζες πνεύμα μου/ δυνάμωσε μες στων Γραικών τα δείπνα/ με ένα νεύμα μου.// Πείνες της σάρκας, ηδονές και πάθος/ τα βδελυρά και τερατόμορφα/ όχι! Κοίτα την ομορφιά σαν λάθος/ σε πρόσωπα όμορφα.// Αν κλαις τη νιότη σου, τότε μη ζήσεις!/ Χρέος και θάνατος σωστός εδώ/ με σφαίρες τη ζωή σου να σφαλίσεις/ στο χώμα αυτό.// Γύρνα με περιέργεια το κεφάλι/ μέτρα καλά, να ’ναι φαρδύς – πλατύς/ ο τάφος σου κι ύστερα από την ζάλη/ πέσε ν’ αναπαυτείς.

ΤΗΝ ΕΠΑΥΡΙΟ του Πάσχα της ίδιας χρονιάς αφήνει την ύστατη πνοή του στο Μεσολόγγι και ο Σολωμός του αφιερώνει ωδή 172 στροφών: Ιδού μικρή γεύση: Λευθεριά, για λίγο πάψε/ να χτυπάς με το σπαθί·/ τώρα σίμωσε και κλάψε/ εις του Μπάιρον το κορμί·// και κατόπι ας ακλουθούνε/ όσοι επράξανε λαμπρά·/ αποπάνου του ας χτυπούνε/ μόνον στήθια ηρωικά.// Πρώτοι ας έλθουνε οι Σουλιώτες,/ και απ’ το Λείψανον αυτό/ ας μακραίνουν οι προδότες,/ και απ’ τα λόγια οπού θα πω·// φλάμπουρα, όπλα τιμημένα,/ ας γειρθούν κατά τη γη,/ καθώς ήτανε γειρμένα εις του Μάρκου τη θανή…