Σχεδόν έναν χρόνο μετά την έναρξη της πανδημίας ο κόσμος μετρά 1,7 εκατ. νεκρούς, 75 εκατ. κρούσματα, 5% ύφεση και 11 τρισ. επιπτώσεις στην οικονομία, εκτίναξη του παγκόσμιου χρέους στα 272 τρισ. δολάρια ή 365% του ΑΕΠ. Μπορούσαμε να το φανταστούμε αυτό πριν από έναν χρόνο; Σίγουρα όχι! Ούτε τώρα γνωρίζουμε το νέο που ξημερώνει. Ομως στα «μαθήματα» της κρίσης είναι νομίζω τρία πράγματα:
- Ο κόσμος μας δεν είναι ίδιος πια. Αν το πέταγμα μιας πεταλούδας στον Αμαζόνιο μπορούσε να φέρει βροχή στην Κίνα (θεωρία του χάους) φάνταζε υπερβολικό, η διάδοση μιας πανδημίας σε όλο τον κόσμο μέσα σε λίγες βδομάδες και οι καταστροφικές της συνέπειες στην οικονομία και στις ζωές μας είναι πλέον πραγματικότητα. Ο κόσμος προχωρά πάντα και όσο προχωρά τόσο έρχεται πιο κοντά. Και όσο ο κόσμος εξελίσσεται και η αλληλεξάρτηση γίνεται και πιο έντονη τόσο πιο αναγκαία θα είναι και η συνεννόηση, η συνεργασία και οι λύσεις που υπερβαίνουν τα εθνικά σύνορα. Γι’ αυτό μια κουβέντα για την Ευρώπη ή για διεθνείς κανόνες θα έρχεται πάντα από το μέλλον.
- Μην το πείτε στους θατσεριστές, αλλά η αγορά δεν μπορεί να τα λύσει όλα και σίγουρα όχι μόνη της. Το καταλάβαμε όχι μόνο σε υγειονομικό επίπεδο αλλά και σε οικονομικό. Με επιχειρήσεις και ολόκληρους κλάδους να καταρρέουν, με την παρεμβατική πολιτική των κρατών για τη διάσωση της οικονομίας. Γιατί πρωταγωνιστής των κινήτρων για το κράτος είναι το «εμείς». Για τις επιχειρήσεις τα κίνητρα είναι το κέρδος τους και η επιβίωσή τους, το δικό τους «εγώ». Αλλά και από την άλλη τι θα μπορούσε να κάνει το κράτος αν δεν υπήρχε όλος αυτός ο δημιουργικός «ανταγωνισμός» ερευνητών και επιχειρήσεων για τη γρήγορη εξεύρεση της θεραπείας; Αντίπαλοι ή συνεργάτες;
- Η αξία των θεσμών. Οι θεσμοί που λειτουργούν, που αναλαμβάνουν τις ευθύνες τους, παράγουν αποτέλεσμα, που δημιουργούν ευκαιρίες, νοοτροπίες, στάσεις ζωής. Που είναι διαφανείς και δίνουν δικαιώματα ίσης πρόσβασης. Που προστατεύουν θεμελιώδη δικαιώματα και αγαθά. Το δικαίωμα στην ελευθερία, στη δημοκρατία, στην υγεία, στη ζωή, στην αλληλεγγύη, στην ευημερία, στην ισότητα. Οσοι τα θεωρούν δευτερεύοντα ή αυταπάτες, είμαι σίγουρος ότι το έχουν ξανασκεφτεί αρκετές φορές τους τελευταίους μήνες.
Δεν ξέρω αν τα καταλάβαμε όλοι και όλα και με τον ίδιο τρόπο, στην Ελλάδα και στον κόσμο. Η Κίνα, για παράδειγμα, όπως όλα δείχνουν, θα καταγράψει οριακή αύξηση του ΑΕΠ για το 2020, σε αντίθεση με την πτώση στον υπόλοιπο κόσμο. Η Ασία τα πήγε συνολικά πολύ καλύτερα. Στον αντίποδα, στη Δύση, όταν οι πολιτικές ελίτ κατέφυγαν στη δημαγωγία (ΗΠΑ, Ην. Βασίλειο), η επιδημιολογική κρίση είχε καταστροφικές συνέπειες. ΗΠΑ και Ε.Ε., μόλις το 10% του παγκόσμιου πληθυσμού, είχαν το 48% των θανάτων.
Στην χώρα μας η καλή διαχείριση του πρώτου κύματος της επιδημίας έδωσε σύντομα τη θέση της στην κακή διαχείριση του δεύτερου κύματος, με τις πολιτικές ηγεσίες να τσακώνονται για τα «Λεγρενά» και τις «Πάρνηθες». Και ας είναι αυτή η τρίτη κρίση που πλήττει τη χώρα σε μία δεκαετία, μετά την οικονομική κρίση του 2010 και την προσφυγική του 2015.
Βαδίζουμε διαφορετικά από τον υπόλοιπο κόσμο καιρό τώρα, καταβάλλοντας το δικό μας «κόστος ευκαιρίας». Δική μας η αδυναμία να σταθούμε στους κερδισμένους του κόσμου που ξημερώνει. Ομως η Ελλάδα πέτυχε πολλά τα τελευταία 50 χρόνια. Πέτυχε την αποκατάσταση της δημοκρατίας τη δεκαετία του 1970, την είσοδο στην Ε.Ε., το κοινωνικό κράτος και την Αλλαγή την δεκαετία του 1980, τον εκσυγχρονισμό και την είσοδο στην ΟΝΕ το 1990, τις μεγάλες υποδομές. Και παρά τα αναπόφευκτα λάθη, αρκεί να κοιτάξει κανείς πώς μας βρήκε ο νέος αιώνας σε σχέση με τους γείτονές μας.
Και τα πέτυχε όχι τόσο λόγω της συγκυρίας. Τα πέτυχε γιατί οι πολιτικές της «ελίτ» πίστεψαν ότι η χώρα μπορεί να ξεφύγει από το «βαλκανικό» της πεπρωμένο, μπορεί να σταθεί στην πρώτη γραμμή της Ευρώπης και ανέλαβε την ευθύνη να πείσει την κοινωνία. Και όταν αυτό δεν κατέστη εφικτό, ανέλαβαν τις ιστορικές τους ευθύνες και προχώρησαν παρά το πολιτικό κόστος, πίστεψαν στους εαυτούς τους και στη χώρα, απελευθέρωσαν δημιουργικές δυνάμεις, διεκδίκησαν και πέτυχαν καλύτερες μέρες.
* Μέλος Κ.Ε. Κινήματος Αλλαγής
