Η Ελλάδα είναι μια χώρα με έντονο πολυνησιωτικό χαρακτήρα. Τα νησιά μας παρουσιάζουν πλεονεκτήματα που σχετίζονται κυρίως με το φυσικό κάλλος, την ιδιαίτερη πολιτισμική και πολιτιστική κληρονομιά τους, τη μακροχρόνια παράδοση φιλοξενίας και την προσαρμοστικότητα των κατοίκων τους.
Η χρηματοοικονομική κρίση των τελευταίων χρόνων σε συνδυασμό με την πρόσφατη πανδημία ενέτειναν τα ήδη υφιστάμενα προβλήματα στα νησιά μας που αντιμετωπίζουν διαχρονικά δυσκολίες και προκλήσεις. Η απομόνωση και η δυσκολία προσβασιμότητας, η πληθυσμιακή απομείωση, η μη απρόσκοπτη παροχή υγειονομικής περίθαλψης, ο άναρχος πολεοδομικός σχεδιασμός και η επιβάρυνση του ευαίσθητου οικοσυστήματός τους, η ανεπάρκεια των υποδομών, οι περιορισμένες επιλογές απασχόλησης και επιχειρηματικής δραστηριότητας πέραν του τουρισμού και φυσικά η ανασφάλεια που βιώνουν ιδιαίτερα τα μικρότερα και απομακρυσμένα νησιά από τρίτα κράτη με τα οποία βρίσκονται πολύ κοντά.
Ενα σύγχρονο ευρωπαϊκό κράτος δικαίου, όπως η Ελλάδα, οφείλει να λαμβάνει συνεχώς μέτρα που να αμβλύνουν τις ανισότητες στο πλαίσιο της αυτονόητης συνοχής της χώρας. Η υποχρέωση αυτή κατοχυρώθηκε με τη συνταγματική αναθεώρηση του 2001 επί κυβέρνησης ΠΑΣΟΚ ως «ρήτρα νησιωτικότητας».
Σχεδόν το σύνολο των θεσμικών παρεμβάσεων που έχουν γίνει μέχρι σήμερα για την ενίσχυση της συνοχής και ανάπτυξης των νησιωτικών περιοχών είναι έργο των κυβερνήσεων της προοδευτικής παράταξης. Ενδεικτικά αναφέρονται η αναγνώριση και ενσωμάτωση ειδικών μέτρων υπέρ των νησιών από τα θεσμικά όργανα της Ε.Ε., η εφαρμογή μειωμένων συντελεστών ΦΠΑ, η δημιουργία νοσοκομείων και δομών υγείας σχεδόν σε όλα τα νησιά, η καθιέρωση της τηλεϊατρικής, η μεταφορά αρμοδιοτήτων σε νησιωτικούς δήμους και περιφέρειες, η δημιουργία υποδομών (λιμανιών, αεροδρομίων, ελικοδρομίων), η ίδρυση των Πανεπιστημίων Ιονίου και Αιγαίου, η πρόβλεψη ξεχωριστού υπουργείου για τη Νησιωτική Πολιτική (που σήμερα λειτουργεί ως γενική γραμματεία) καθώς και η θέσπιση του Συμβουλίου Νησιωτικής Πολιτικής και του Ερευνητικού Ινστιτούτου Νησιωτικής Πολιτικής.
Είναι γεγονός ότι τα νησιά έχουν βιώσει τις πιο «άνυδρες» περιόδους επί κυβερνήσεων Ν.Δ. Διαχρονικά η συντηρητική παράταξη λειτουργεί συγκεντρωτικά, αδυνατώντας να αντιληφθεί την ανάγκη προσέγγισης της ανάπτυξής τους μέσω βιώσιμων και εξειδικευμένων πολιτικών, αν και υπήρξαν και υπάρχουν αρκετές ευκαιρίες. Ακόμα και σήμερα, αδυνατεί να μετατρέψει τη νησιωτικότητα σε πλεονέκτημα θωράκισης των τοπικών κοινωνιών στο πλαίσιο της αντιμετώπισης της πανδημίας, δίνοντας στις μικρές νησιωτικές κοινότητες τη δυνατότητα της επιστροφής στην κανονικότητα, εφ’ όσον το επιτρέπουν τα υγειονομικά τους δεδομένα.
Η χώρα μας χρειάζεται ένα σύγχρονο μοντέλο διακυβέρνησης με επίκεντρο τον άνθρωπο, αξιοποιώντας τη χρήση της τεχνολογίας, με αυξημένες περιφερειακές αρμοδιότητες, εφαρμόζοντας συστήματα λήψης αποφάσεων κατόπιν ευρείας διαβούλευσης, αξιολόγησης και τεκμηρίωσης με αξιοπιστία και διαφάνεια. Ενα μοντέλο συμβατό με τους στρατηγικούς στόχους της βιώσιμης Γαλάζιας Ανάπτυξης και της Πράσινης Συμφωνίας, με δίκαιη κατανομή των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης.
Ειδικότερα στα νησιά μας, μπορούν να εφαρμοστούν τομεακά μέτρα, όπως μειωμένοι συντελεστές φορολόγησης, διάθεση πόρων για ενίσχυση υποδομών υγείας και εκπαίδευσης, μέτρα ενίσχυσης εργασίας και επιχειρηματικότητας, θέτοντας δημογραφικά, κοινωνικά, οικονομικά, γεωγραφικά ή γεωστρατηγικά κριτήρια.
Ακριτικά και μικρά νησιά, όπως το Καστελόριζο ή τα Διαπόντια, πρέπει να αποτελέσουν πιλοτικά παραδείγματα εφαρμογής μέτρων, όπως η πλήρης και δωρεάν υγειονομική τους κάλυψη, η μηδενική φορολόγηση των μόνιμων κατοίκων τους και η κατά προτεραιότητα ενίσχυση της τοπικής απασχόλησης και επιχειρηματικότητας.
Τώρα, περισσότερο από ποτέ, έχοντας βιώσει την κρίση της πανδημίας, κρίνεται σκόπιμη η αξιολόγηση «άμεσων» και «έμμεσων» μέτρων ενίσχυσης της συνοχής των νησιών μας. Είναι καιρός η Πολιτεία να προχωρήσει στην εκπόνηση ενός Στρατηγικού Σχεδίου Νησιωτικής Πολιτικής. Η δημοκρατική παράταξη, το Κίνημα Αλλαγής, έχει ήδη προχωρήσει σε μια συνολική πρόταση που θα θωρακίζει τα νησιά μας, έχοντας γνώση και συναίσθηση των σύγχρονων προκλήσεων αλλά και της πολιτικής του παράδοσης.
* Βουλευτής Κέρκυρας, τομεάρχης Ναυτιλίας & Νησιωτικής Πολιτικής του Κινήματος Αλλαγής
