Τα μυστικά του «Μηχανισμού των Αντικυθήρων»

Tην άνοιξη του 1900, δύο σφουγγαράδικα από τη Σύμη, στον δρόμο τους προς τη Λιβύη, αγκυροβόλησαν δυο δεκάδες μέτρα από τη βραχώδη ακτή των Αντικυθήρων. Ηταν Σαρακοστή και οι έμπειροι σφουγγαράδες καταδύθηκαν για θαλασσινά, ή ακόμα και σφουγγάρια.

Ακριβώς από κάτω τους, σε βάθος πενήντα μέτρων, βρισκόταν το διασημότερο ναυάγιο της αρχαιότητας, αυτό που θα ονομαστεί «ναυάγιο των Αντικυθήρων»: ένα μεγάλο ελληνικό εμπορικό που μετέφερε, γύρω στο 60 π.Χ., πολύτιμα αντικείμενα για να διακοσμήσουν τις βίλες των Ρωμαίων πατρικίων. Μεταξύ αυτών, μαρμάρινα και χάλκινα αγάλματα, πολυτελή ανάκλιντρα, πολύτιμα γυαλιά και άλλα πολλά, τα οποία ανέσυραν από τον βυθό, λίγους μήνες αργότερα και με μεγάλες θυσίες, οι ίδιοι σφουγγαράδες, στην πρώτη οργανωμένη ενάλια ανασκαφή στην ιστορία.

Οταν ο θησαυρός αυτός μεταφέρθηκε στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, κανείς δεν έδωσε σημασία σε τρία μικρά χάλκινα θραύσματα, σκεπασμένα από θαλάσσιους οργανισμούς, τα οποία φυλάσσονταν στα κιβώτια των «αχρήστων τεμαχίων». Θα τα προσέξει τυχαία ο πρώην υπουργός επί των Εκκλησιαστικών και της Δημοσίας Εκπαιδεύσεως Σπυρίδων Στάης, σε μια επίσκεψή του στο μουσείο, στις 18 Μαρτίου 1902, όταν θα διακρίνει σε κάποια από τα «άχρηστα τεμάχια» γρανάζια και γράμματα. Από την ημέρα εκείνη ξεκίνησε και συνεχίζεται μια μοναδική ερευνητική οδύσσεια, στην οποία συμμετείχαν ερευνητές από όλον τον κόσμο, για να αποκρυπτογραφηθεί η λειτουργία αυτού που αποκαλούμε σήμερα «Μηχανισμό των Αντικυθήρων», το σπουδαιότερο τεχνούργημα της αρχαιότητας που έχει βρεθεί στις μέρες μας.

Η ύπαρξη τόσο μικρών γραναζιών την εποχή του ναυαγίου εξέπληξε την ερευνητική κοινότητα των αρχών του 20ού αιώνα, η οποία προσπάθησε να καταλάβει τι ήταν τα μικρά αυτά θραύσματα: ναυτικό όργανο, αστρολάβος; Το 1905, ένας Γερμανός αρχαιολόγος, ο Αλμπερτ Ρεμ, θα παρατηρήσει τρεις σημαντικούς αριθμούς για την αστρονομία και θα υποστηρίξει ότι ο Μηχανισμός είναι ένα πλανητάριο που αναπαριστά το σύμπαν των Αρχαίων Ελλήνων αστρονόμων: ένας σφαιρικός κόσμος στο κέντρο του οποίου βρίσκεται η Γη και γύρω της κινούνται οι πλανήτες, η Σελήνη και ο Ηλιος.

Οταν πολλές δεκαετίες αργότερα θα γίνουν οι πρώτες ραδιογραφίες των θραυσμάτων για να αποκαλυφθεί το εσωτερικό τους, ο Βρετανο-αργεντινός Ντέρεκ Πράις θα διατυπώσει τη δεκαετία του 1970 τη θεωρία ότι πρόκειται για μηχανικό υπολογιστή των κινήσεων του Ηλιου και της Σελήνης και θα δηλώσει ότι αισθάνθηκε σαν να άνοιγε μια πυραμίδα και να ανακάλυπτε μια ατομική βόμβα. Χρησιμοποιώντας την τεχνολογία της γραμμικής ακτινογραφίας, ο Βρετανός Μάικλ Ράιτ υποστήριξε τη δεκαετία του 1990 ότι ο Μηχανισμός είναι ένας φορητός ουρανός, υπολογίζει και αναπαριστά τις θέσεις του Ηλιου, της Σελήνης και των γνωστών πλανητών στην αρχαιότητα, αλλά επίσης μετατρέπει το σεληνιακό ημερολόγιο σε ηλιακό.

Το 2005, χρησιμοποιώντας την επαναστατική τεχνολογία τρισδιάστατης απεικόνισης του θρυλικού BladeRunner και της πολυωνυμικής χαρτογράφησης υφής, η διεθνής διεπιστημονική Ομάδα Μελέτης του Μηχανισμού των Αντικυθήρων μας πρόσφερε εκπληκτικές εικόνες που επιβεβαίωσαν τη θεωρία ύπαρξης των πλανητών, αποκάλυψαν κλίμακα υπολογισμού των εκλείψεων, κλίμακα των αγώνων της αρχαιότητας και πολλά άλλα. Εκτοτε, οργανώθηκε νέα ενάλια ανασκαφή με καταδυτικό εξοπλισμό νέας τεχνολογίας για να βρεθούν τα υπόλοιπα τεμάχια του εκπληκτικού αυτού μηχανισμού, σε μια προσπάθεια να δοθεί μια τελική απάντηση στο μεγάλο αυτό αίνιγμα. Πρόκειται για έναν νέο άθλο: την αναζήτηση τεμαχίων λίγων εκατοστών, τα οποία είναι θαμμένα κάτω από τον πυθμένα σε ένα βάθος 40 με 60 μέτρων, σε μια μεγάλη έκταση καταπλακωμένη από ογκόλιθους, αποτέλεσμα δύο χιλιετιών σεισμικής δραστηριότητας.