Ο Αντ. Λιάκος και το σχέδιο Πισσαρίδη

Ο φίλος μου Αντώνης Λιάκος έγραψε ένα εμπεριστατωμένο, διεισδυτικό και αναλυτικό κείμενο με τον τίτλο «Κριτική της έκθεσης Πισσαρίδη» (δημοσιεύτηκε στον ιστότοπο: www.enainstitute.org). Θα επιχειρήσω μια ανάλογη θεωρητικο-πολιτική παρέμβαση με αυτή που έκανα για τις απόψεις του Νίκου Μουζέλη για το ίδιο ζήτημα (βλ. το άρθρο μου στην «Εφ.Συν.», 4 Ιανουαρίου 2020).

Το ενδιαφέρον μου δεν εξειδικεύεται στο κατά πόσον οι Μουζέλης και Λιάκος συγκλίνουν ή και συμπίπτουν στα ερμηνευτικά σχήματα που εισηγούνται, αλλά στο κατά πόσον η ελληνική κοινωνική και οικονομική πραγματικότητα μπορεί να αντέξει ακόμη έναν «οικονομικό πειραματισμό», όπως είναι η «έκθεση Πισσαρίδη». Επειδή στην Ελλάδα δεν ζούνε μοντέλα οικονομικού σχεδιασμού (όπως εξάλλου και σε ολόκληρο τον κόσμο), αλλά άνθρωποι με την ίδια τη ζωή τους και τις προσωπικές προοπτικές τους, επιβάλλεται να σκεφτούμε με δημιουργικό και αναστοχαστικό τρόπο το μέλλον μας.

Μας πληροφορεί, λοιπόν, ο Λιάκος ότι ο κύριος Πισσαρίδης τον Οκτώβριο του 2010 είχε δημοσιεύσει 11 θέσεις για τη ριζική αλλαγή στην ελληνική οικονομία (πηγή: https:/www.kathimerini.gr/economy/local/407553/protaseis-gia-mia-nea-anaptyxiaki-stratigiki/). Εγραφε τότε ο κύριος Πισσαρίδης: «Θα αυξηθεί η παραγωγικότητα της εργασίας έως το 2020, στο 120% του μέσου όρου της Ε.Ε.-27 και θα δημιουργηθούν 1,2 εκατομμύρια νέες θέσεις εργασίας στον ιδιωτικό τομέα…».

Ο Αντώνης Λιάκος στην κριτική του για την «έκθεση Πισσαρίδη» χρησιμοποιεί μεθόδους οι οποίες είναι και εμπειρικο-ιστορικές, αλλά και αναστοχαστικο-ερμηνευτικές. Υποστηρίζει λοιπόν ότι η «έκθεση Πισσαρίδη» στοχεύει στην αναδιάρθρωση και στην ανασυγκρότηση της δομής της αγοράς εργασίας. Το σχέδιο Πισσαρίδη πράγματι εισηγείται την πλήρη απελευθέρωση της αγοράς εργασίας και θεωρεί κάτι τέτοιο ως «εργαλείο» οικονομικής ανάπτυξης. Εάν, όμως, ανατρέξει κανείς στη διεθνή εμπειρία διαπιστώνει ότι η απελευθέρωση της αγοράς εργασίας δεν εγγυάται και την οικονομική ανάπτυξη της συγκεκριμένης κοινωνίας, επειδή κάθε κοινωνία έχει τα ιδιαίτερα δομικά χαρακτηριστικά της.

Από την άλλη στην «έκθεση Πισσαρίδη» δεν γίνεται καμία αναφορά στη διεύρυνση της παραγωγής. Εκτός αυτού οι ειδικοί επιστήμονες δεν αντιλαμβάνονται ότι δύο είναι οι παράγοντες που διαμορφώνουν το πλαίσιο των παραγωγικών δυνάμεων: το κεφάλαιο και η εργασία. Το ερώτημα που ανακύπτει είναι το εξής: Θα πρέπει να αναδιαρθρωθεί μόνον ο τομέας της εργασίας και όχι και ο τομέας του κεφαλαίου; Μήπως επειδή το κεφάλαιο είναι η μοίρα του ανθρώπου και η εργασία είναι υπόθεση τυχαιότητας; Μιλάω ειρωνικά!

Στη μετακριτική ερμηνεία του ο Λιάκος επισημαίνει ακόμη τα εξής: Πρώτον, το ιστορικό κενό της «έκθεσης Πισσαρίδη». Δηλαδή πώς κατόρθωσαν αυτοί οι ειδικοί επιστήμονες να εντάξουν τη δημοσιονομική κρίση των ετών 2010-2018 με τα βιοπολιτικά και κοινωνικά επακόλουθα σε ένα ερμηνευτικό σχήμα στατιστικής που περιλαμβάνει την περίοδο 1981-2019! Γράφει ο Λιάκος χαρακτηριστικά: «Η οικονομική κρίση: 2010-2018 στην έκθεση Πισσαρίδη είναι μια λευκή σελίδα, γιατί η ίδια η έκθεση εμφανίζεται ως η συνέχεια των μνημονίων». Και δεύτερον, η έκθεση αυτή ως πρόγραμμα κατανομής ευρωπαϊκών πόρων μπορεί να εφαρμοστεί στο «πουθενά» και παντού: «από την Ταϊλάνδη έως τη Λετονία», όπως και πάλι γράφει χαρακτηριστικά ο Λιάκος. Περιορίζομαι μόνον σ’ αυτές τις κριτικές παρατηρήσεις του Λιάκου επειδή συνοψίζουν το κριτικό πνεύμα του.

Τι πρέπει να γίνει εάν αυτές οι κριτικο-ερμηνευτικές παρατηρήσεις είναι σωστές; Η πρότασή μου είναι η εξής: να αποσυρθεί η έκθεση Πισσαρίδη όχι επειδή οι Μουζέλης και Λιάκος έχουν διαφορετικές θέσεις προς όσα αυτή η έκθεση εισηγείται (δεν πρόκειται για ιδεολογικές διαφωνίες και διαφορές), αλλά επειδή η ίδια είναι ένας «σχεδιασμός επί χάρτου» μπροστά στις ανθρώπινες ζωές. Μετά από δέκα χρόνια (το 2030) θα ψάχνουμε ακόμη να αυξηθεί η παραγωγικότητα της εργασίας στο 120% του μέσου όρου της Ε.Ε.-27.

Θα ψάχνουμε ακόμη τη δημιουργία 1,2 εκατομμυρίου νέων θέσεων εργασίας (λόγια του κυρίου Πισσαρίδη). Η προθεσμία για την κατάθεση του κυβερνητικού προγράμματος στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή λήγει τη 15η Μαρτίου. Αυτό σημαίνει ότι εδώ και τώρα θα πρέπει οι επιστημονικές και οι πολιτικές δυνάμεις του τόπου μας να ενωθούν, για να συντάξουν από κοινού ένα σχέδιο ανάπτυξης, το οποίο δεν θα πρέπει να είναι ένα πρόγραμμα κατανομής των πόρων, αλλά ένα πρόγραμμα βοήθειας και ριζικής αναδιάρθρωσης της οικονομίας και της πολιτικής στη χώρα μας.

* καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης