Εμβόλιο, τήρηση μέτρων… και πολλή, πολλή υπομονή

Ο ιός δεν το βάζει κάτω, εξελίσσεται και επανέρχεται δυναμικά με τρία, μέχρι στιγμής, άκρως μεταδοτικά μεταλλαγμένα στελέχη που εντοπίστηκαν στο Ηνωμένο Βασίλειο, τη Νότια Αφρική και τη Βραζιλία – και φοβίζει διεθνώς ότι θα χαθεί η… παρτίδα. Η αγωνία εντείνεται καθώς απειλούνται η αποτελεσματικότητα των διαγνωστικών και θεραπευτικών μέσων που διαθέτουμε, καθώς και των εμβολίων.

«Εκείνο που μας τρομάζει περισσότερο είναι ότι μπορεί να μην αναγνωρίζονται από το ανοσολογικό μας σύστημα τα νέα στελέχη. Δηλαδή, τα αντισώματα που έχουν δημιουργηθεί στο “άγριου τύπου”, το φυσικό στέλεχος [σ.σ. αυτό που χρησιμοποιείται ως στέλεχος αναφοράς για να συγκρίνουν οποιαδήποτε μεταλλαγμένα παράγωγα], να έχουν χαμηλή αποτελεσματικότητα στις μεταλλάξεις.

Το ίδιο και τα μονοκλωνικά φάρμακα και βεβαίως τα εμβόλια για τα οποία υπάρχουν εξίσου υποψίες», λέει μιλώντας στην «Εφ.Συν.» ο Δημήτρης Θάνος, ακαδημαϊκός και πρόεδρος του Επιστημονικού Συμβουλίου του Ιδρύματος Ιατροβιολογικών Ερευνών της Ακαδημίας Αθηνών (ΙΙΒΕΑΑ).

«Δεν φαίνεται περίοδος ειρήνης – μόνο ανακωχές», όπως το έθεσε χθες η Μαρία Θεοδωρίδου, ομότιμη καθηγήτρια Παιδιατρικής του Πανεπιστημίου Αθηνών και πρόεδρος της Εθνικής Επιτροπής Εμβολιασμών. «Ο αέναος πόλεμος του ανθρώπου με τον μικρόκοσμο των μικροβίων και των ιών δεν φαίνεται να έχει τέλος», επισήμανε και εξήγησε ότι οι μεταλλάξεις «είναι τα όπλα που έχουν τα μικρόβια και οι ιοί για να μπορούν να ξεφεύγουν από την ανθρώπινη πίεση».

«Εμβολιο και ευλαβική τήρηση των μέτρων μέχρι να ξεφορτωθούμε τον ιό, άγνωστο πότε», τονίζει ο Δ. Θάνος. «Το κράτος θα πρέπει να διασφαλίσει τα εμβόλια και την τήρηση του μέτρου της κοινωνικής αποστασιοποίησης, δηλαδή της απόστασης, και οι πολίτες θα πρέπει να τηρούν τους κανόνες της χρήσης μάσκας, του συχνού και σχολαστικού πλυσίματος των χεριών ή της χρήσης αντισηπτικών. Μόνο έτσι θα αποφύγουμε τη διασπορά, θα καταπολεμήσουμε τον ιό», προσθέτει.

Ούτε η ανοσία της κοινότητας μας σώζει. Χρειάζεται συνδυασμός ανοσίας και ευλαβικής εφαρμογής των μέτρων. Διότι το εμβόλιο «διατείνεται ότι έχει 95% αποτελεσματικότητα. Θα έχει 90%. Αυτό το 10% πολύ σύντομα θα αξιοποιηθεί από τον ιό για να επιλεχθούν στελέχη που θα είναι ανθεκτικά στο εμβόλιο», μας εξηγεί ο κ. Θάνος.

Πρόκειται για τη θεωρία του Δαρβίνου, που στην περίπτωση των ιών παύει να είναι θεωρία, γίνεται πραγματικότητα: «Οι ιοί δεν έχουν ανθρωποκεντρικά χαρακτηριστικά. Κάνουν αυτό για το οποίο έχουν φτιαχτεί. Ολα αυτά τα εκατοντάδες στελέχη του κορονοϊού που δημιουργήθηκαν είναι αποτέλεσμα της κλασικής δαρβινικής εξέλιξης μέσω της άσκησης της φυσικής επιλογής. Κάποιος ιός που έχει πλεονέκτημα σε σχέση με έναν άλλο επιλέγεται και επικρατεί», εξηγεί. Γιατί επικρατεί; Διότι μεταδίδεται πολύ εύκολα. Ετσι επικράτησαν τα τρία νέα στελέχη. «Είναι ένα πείραμα φυσικής επιλογής αυτό που εξελίσσεται μπροστά στα μάτια μας», τονίζει ο ακαδημαϊκός.

Μέχρι στιγμής στη χώρα μετράμε 59 κρούσματα του μεταλλαγμένου στελέχους B-117 που καταγράφηκε αρχικά στο Ηνωμένο Βασίλειο – τα περισσότερα στην Αττική και την Κρήτη. Πώς εντοπίζονται τα κρούσματα του B-117 όταν ήδη έχουν εισχωρήσει στην κοινότητα, στην περίπτωσή μας 17 από τα 59 εντοπισμένα; «Ενα από τα χαρακτηριστικά της αγγλικής μετάλλαξης είναι ότι έχει πολύ υψηλό ιικό φορτίο, το οποίο μας καθοδηγεί», έτσι επιλέγονται τα θετικά δείγματα με αυτό το χαρακτηριστικό για να υποβληθούν στην αλληλούχιση.

Το ΙΙΒΕΑΑ είναι ο κόμβος της γονιδιωματικής επιτήρησης στη χώρα. Εκεί -και μόνο εκεί στη χώρα- πραγματοποιείται η περίπλοκη διαδικασία αλληλούχισης του γονιδιώματος που εντοπίζει τα νέα μεταλλαγμένα στελέχη του ιού της πανδημίας και κρατάει 2-3 μέρες. Δεν είναι μόνο το ειδικό μηχάνημα που διαθέτει. Είναι η επένδυση που έχει γίνει από το 2012 για να μπορεί να αξιοποιηθεί στο έπακρο. Διαθέτει την τεχνογνωσία, το εκπαιδευμένο ανθρώπινο δυναμικό.

Με την είδηση του εντοπισμού του ισχυρού μεταλλαγμένου στελέχους του ιού στο Ηνωμένο Βασίλειο, το ΙΙΒΕΑΑ ζήτησε να δοθεί έμφαση στις πύλες εισόδου. Μετά το Ηνωμένο Βασίλειο, η Ελλάδα ήταν η πρώτη που δημιούργησε έναν τέτοιο μηχανισμό γονιδιωματικής επιτήρησης, πολύ πριν το ζητήσει το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης Νοσημάτων (ECDC), την περασμένη Πέμπτη το βράδυ.

Οι δυνατότητες του ΙΙΒΕΑΑ αγγίζουν τις 800 αλληλουχίσεις την εβδομάδα, που «σε 5 μήνες θα μας έχει δώσει μία πολύ καλή εικόνα τόσο ιστορικής όσο και γεωγραφικής γενετικής απεικόνισης της πανδημίας», αναφέρει ο Δ. Θάνος. Ακόμα περισσότερο, η γονιδιωματική επιτήρηση σημαίνει ότι «θα μπορούν να λαμβάνονται αποφάσεις στοχευμένες, ανά περιοχή, την κατάλληλη στιγμή», εξηγεί.

Το εμβόλιο μας καλύπτει; Ισως χρειαστεί να τροποποιηθεί, σύμφωνα με τον Δ. Θάνο, κάτι που γνωρίζει πολύ καλά η βιολογία. «Το ίδιο συμβαίνει και με το εμβόλιο της γρίπης, αλλάζει κάθε χρόνο, γιατί ο ιός μεταλλάσσεται πάρα πολύ γρήγορα, πολύ πιο γρήγορα από τον κορονοϊό», προσθέτει.

Με τον κορονοϊό ωστόσο η κοινωνία κλείστηκε μέσα, ζήσαμε μήνες ολόκληρους σκληρών λοκντάουν. «Το πρόβλημα με τον κορονοϊό είναι ότι είναι πολύ μεταδοτικός. Αυτό είναι το μεγάλο του όπλο, μολύνει τους πάντες και πολύ λίγοι αρρωσταίνουν. Οταν όμως έχει τη δυναμική να μολύνει εκατομμύρια, δισεκατομμύρια, αυτοί οι λίγοι που αρρωσταίνουν είναι πάρα πολλοί», τονίζει. Λόγω αυτής της υψηλής μεταδοτικότητας θα πρέπει να μάθουμε να ζούμε με τα μέτρα, να τα ακολουθούμε αυστηρά, επαναλαμβάνει.

«Το εμβόλιο, η διασφάλιση και η τήρηση όλων των μέτρων και όποια φάρμακα υπάρχουν -μονοκλωνικά, πολυκλωνικά- είναι τα όπλα μας για να μπορέσουμε να ξεριζώσουμε τον ιό, να τον απενεργοποιήσουμε, να μην μπορεί να μολύνει ανθρώπους». Ο δρόμος είναι μακρύς, μας λέει, αλλά δεν μπορούμε να μείνουμε κλεισμένοι μέσα εσαεί. «Θα πρέπει να έρθουμε σε κάποια ισορροπία», επισημαίνει και προτάσσει τη δημόσια υγεία και την εκπαίδευση ως πρώτες προτεραιότητες: «Τα σχολεία πρέπει να ανοίξουν, δεν είναι δυνατόν να μην υπάρχει εκπαίδευση. Οι δουλειές να ανοίξουν, η οικονομία να δουλέψει. Και προπάντων η δημόσια υγεία να στηριχτεί».