Νόμπελ Επιστημών 2020: η σπάνια τιμητική των γυναικών

Σε δύο γυναίκες απονεμήθηκε το Νόμπελ Χημείας, μια σπάνια διάκριση σε αυτόν τον θεσμό. Η Γαλλίδα Εμανουέλ Σαρπαντιέ και η Αμερικανίδα Τζένιφερ Ντούντνα βραβεύτηκαν για την ανάπτυξη μιας πρωτοποριακής μεθόδου επεξεργασίας γονιδιώματος, την CRISPR/Cas9, γνωστή και ως «γενετικά ψαλίδια». Πρόκειται για μέθοδο που μπορεί να τροποποιήσει με ακρίβεια ένα ελαττωματικό γονίδιο ή να διορθώσει μια γενετική μετάλλαξη, συμβάλλοντας έτσι σε νέες θεραπείες του καρκίνου ή κληρονομικών ασθενειών.

Είχε προηγηθεί η απονομή του φετινού Νόμπελ Φυσικής στην Αμερικανίδα Αντρεα Γκεζ, που το μοιράστηκε με τον Βρετανό Ρότζερ Πένροουζ και τον Γερμανό Ράινχαρντ, πρωτοπόροι όλοι τους σχετικά με τις έρευνές τους για τις μαύρες τρύπες του Σύμπαντος. Η Γκεζ έγινε έτσι η 4η γυναίκα ανάμεσα στους 214 επιστήμονες που έχουν τιμηθεί με Νόμπελ Φυσικής, ποσοστό μικρότερο του 1,4%.

Εως πέρσι είχαν απονεμηθεί συνολικά 950 Νόμπελ (σε 919 άτομα και 25 οργανώσεις, κάποιες από τις οποίες βραβεύτηκαν περισσότερες από μία φορά). Αλλά μόλις 54 από αυτά δόθηκαν σε γυναίκες: το 5,8%. Και δύο από αυτά τα έλαβε μόνο μία γυναίκα, η Μαρί Κιουρί, που το 1903 τιμήθηκε με το Νόμπελ Φυσικής και το 1911 με αυτό της Χημείας. Συνολικά μόλις 12 Νόμπελ Ιατρικής πήγαν σε γυναίκας, Χημείας 5, Φυσικής 4 και Οικονομίας 2. Τα περισσότερα Νόμπελ που έχουν απονεμηθεί σε γυναίκες (17) είναι Ειρήνης και ακολουθούν τα 15 της Λογοτεχνίας.

Ισως γι’ αυτό και ο θεσμός των Νόμπελ κατηγορείται για απουσία διαφορετικότητας και ισότητας, καθώς, όπως σημειώνει ρεπορτάζ της Deustche Welle (DW), το βασικό προφίλ των βραβευμένων είναι «άνδρας, λευκός, ηλικιωμένος».

Είναι γεγονός πως το χάσμα φύλου στις θετικές επιστήμες θα μπορούσε να δικαιολογηθεί από το γεγονός ότι αυτές κυριαρχούνται ακόμη από άντρες. Αλλά και σε αυτές οι επιστημόνισσες που συνέβαλαν καθοριστικά σε έρευνες οι οποίες βραβεύτηκαν με Νόμπελ, συχνά δεν αναγνωρίστηκαν, επισημαίνει η DW, θυμίζοντας πολλές περιπτώσεις. Οπως έγινε π.χ. με τη Λίζε Μάιτνερ, που ανακάλυψε την απελευθέρωση ενέργειας κατά την πυρηνική σχάση. Ή την Αμερικανίδα αστρονόμο Βέρα Ρούμπιν που πρόσφερε την πρώτη πειστική απόδειξη της ύπαρξης μαύρης ύλης στο Σύμπαν την δεκαετία του ’70: ποτέ δεν βραβεύτηκε, αλλά πέρσι απένειμαν σε τρεις άντρες Νόμπελ γι’ αυτό το ακριβώς το θέμα.