Εριξαν… Αγκυρα για τις κυρώσεις

Σε ανατολίτικο παζάρι με τον Τ. Ερντογάν κατευθύνεται η Ευρώπη, με το Βερολίνο που ασκεί την προεδρία της Ε.Ε. να βάζει στο τραπέζι όλα τα εκκρεμή ζητήματα, θεωρώντας ότι έτσι μπορεί να προωθήσει διαδικασίες εκτόνωσης στα μέτωπα που άνοιξε η Αγκυρα από την Ανατολική Μεσόγειο μέχρι τη Λιβύη και ταυτοχρόνως να επαναφέρει σε τροχιά εξομάλυνσης τις ευρω-τουρκικές σχέσεις.

Η καγκελάριος της Γερμανίας Αν. Μέρκελ δήλωσε ότι «οι ευρωπαϊκές χώρες έχουν καθήκον να υποστηρίξουν την Ελλάδα εκεί που έχει δίκιο», από την άλλη όμως το Συμβούλιο των υπουργών Εξωτερικών δεν συζήτησε επί συγκεκριμένων κυρώσεων εις βάρος της Τουρκίας, αλλά σε γενικές γραμμές τις επιλογές του ύπατου εκπροσώπου Ζ. Μπορέλ.

Ουσιαστικά όλες οι κρίσιμες αποφάσεις για την Τουρκία πάνε πακέτο στο έκτακτο συμβούλιο κορυφής της Ε.Ε. στις 24-25 Σεπτεμβρίου και αναλόγως των εξελίξεων θα διαμορφωθεί το πλαίσιο των ευρω-τουρκικών σχέσεων. Η Αν. Μέρκελ διευκρίνισε ότι δεν επρόκειτο να έχει επικοινωνία με τον Τ. Ερντογάν εντός της ημέρας, αν και η στενή της συνεργάτις και υπουργός Αμυνας Α. Κραμπ-Καρενμπάουερ είχε προαναγγείλει τη συνομιλία. Η καγκελάριος έσπευσε να προσθέσει ότι συνομιλεί τακτικά με τον πρόεδρο της Τουρκίας, σε μια προσπάθεια να προλάβει το ερώτημα εάν παραμένει ανοιχτός ο δίαυλος επικοινωνίας.

Το «ευρύ φάσμα κυρώσεων» για την Τουρκία, που ο ύπατος εκπρόσωπος Ζ. Μπορέλ δήλωνε πως θα παρουσιάσει στο άτυπο συμβούλιο, ήταν εν τέλει ένα γενικό πλαίσιο ιδεών. Προσερχόμενος στο συμβούλιο προϊδέασε για το χαμήλωμα του πήχη υπογραμμίζοντας, ως εάν να μην ήταν γνωστό, ότι «η συνάντηση είναι άτυπη και δεν θα ληφθούν αποφάσεις αλλά θα γίνουν μόνο πολιτικές προτάσεις που θα εξελιχθούν αργότερα» και πρόσθεσε: «Η συζήτηση είναι κρίσιμη γιατί το μέγεθος των κυρώσεων είναι κάτι που πρέπει να εξεταστεί πλήρως». Η τακτική Μπορέλ-Μάας προκάλεσε εμπλοκή στις πολιτικές επιτροπές, όπου παίχτηκε θέατρο σκιών, με αντιπροσωπείες ορισμένων χωρών να προτείνουν ακόμη και αναβολή της συζήτησης, για να μην ερεθιστεί η Τουρκία.

Ενδεικτική για τον τρόπο οργάνωσης της συζήτησης ήταν η δημόσια διαφωνία των υπουργών της Αυστρίας και του Λουξεμβούργου, Α. Σάλενμπεργκ και Γ. Ασελμπορν, περί άρσης του καθεστώτος υποψηφιότητας της Τουρκίας που πρότεινε ο πρώτος και απέρριψε ο δεύτερος, τη στιγμή μάλιστα που και οι δύο υποστήριζαν την ανάγκη παρουσίασης άμεσων μέτρων ενώ το θέμα της υποψηφιότητας είναι το ύστατο πολιτικό μέτρο.

Το θέμα της Λευκορωσίας

Το άτυπο Συμβούλιο Εξωτερικών της Ε.Ε. αποφάσισε να αυξήσει τάχιστα την πίεση προς τον πρόεδρο της Λευκορωσίας Αλ. Λουκασένκο με κατάλογο μέτρων που μπορεί να φτάσουν μέχρι και τον ίδιο και την κυβέρνησή του, για την Τουρκία όμως επέλεξε να πατήσει ξανά φρένο, με το σκεπτικό ότι αυστηρότερες κυρώσεις θα έστελναν λάθος μήνυμα στον Τ. Ερντογάν.

Και ενώ η κατάσταση στη Λευκορωσία μονοπώλησε τη συζήτηση το απόγευμα της Πέμπτης με αποτέλεσμα να μετατεθεί το πρωί της Παρασκευής το θέμα της τουρκικής επιθετικότητας, με παρασκηνιακές μεθοδεύσεις ορισμένων χωρών (11 συνολικά) σε συνεννόηση με τον Χ. Μάας και τον ύπατο εκπρόσωπο Ζ. Μπορέλ επανετέθη χθες το θέμα της Λευκορωσίας με προτάσεις διεύρυνσης του καταλόγου των κυρώσεων.

Κατόπιν όλων αυτών ο Ζ. Μπορέλ δήλωσε για την Τουρκία μετά το πέρας του Συμβουλίου ότι παρουσίασε «τι μπορούμε να κάνουμε σε γενικές γραμμές. Μπορούμε καταρτίσουμε λίστες με πρόσωπα, αλλά και σκάφη, μπορούμε να περάσουμε σε κυρώσεις για τη συμμετοχή σε δραστηριότητες που θεωρούμε παράνομες. Μπορούμε να πάρουμε μέτρα για συγκεκριμένους κλάδους».

Από την πλευρά του ο υπουργός Εξωτερικών της Ελλάδας Ν. Δένδιας είπε προσερχόμενος ότι ο κατάλογος Μπορέλ «είναι απόλυτη αναγκαιότητα προκειμένου να επιτευχθεί αποκλιμάκωση στη Μεσόγειο». Αμεσότερη ήταν η έκφραση δυσφορίας του κυβερνητικού εκπροσώπου Στ. Πέτσα στην Αθήνα που δήλωσε (ΣΚΑΪ) πως «είναι πολύ σημαντικό να υπάρχει ο κατάλογος κυρώσεων» και πρόσθεσε ότι «ο Ζ. Μπορέλ οφείλει να εκπροσωπεί τα συμφέροντα της Ε.Ε.».

Στη διαδικασία που προωθεί ο Ζ. Μπορέλ, σε συνεννόηση βεβαίως με το Βερολίνο, όλα τα θέματα, διμερή και ευρω-τουρκικά, μπαίνουν ταυτόχρονα πάνω στο τραπέζι των συνομιλιών. Η τουρκική επιθετικότητα στην Ανατολική Μεσόγειο και τη Λιβύη ζυγίζεται με την απειλή πρόκλησης νέας προσφυγικής-μεταναστευτικής κρίσης στο Αιγαίο και το Λιβυκό, το παιχνίδι με τη Ρωσία ζυγίζεται με την απειλή περαιτέρω αποστασιοποίησης της Αγκυρας από το ΝΑΤΟ κ.ο.κ.

Το ερώτημα είναι αν η Αν. Μέρκελ μπορεί να αναλάβει δεσμεύσεις, όπως για παράδειγμα αύξηση των κονδυλίων για τους πρόσφυγες στην Τουρκία, τη στιγμή που η Ε.Ε. έχει μειώσει τα κονδύλια στον προϋπολογισμό της. Και ενώ το ζήτημα παραμένει εκκρεμές, με την Τουρκία να έχει επιχειρήσει μαζική προώθηση προσφύγων και μεταναστών στην Ελλάδα από τον Εβρο ανεπιτυχώς, το Βερολίνο έχει εγκαταλείψει τα σχέδια αναθεώρησης των Συμφωνιών του Δουβλίνου λόγω της ομάδας Βίζεγκραντ και εστιάζει όλες τις προσπάθειες σε μία νέα συμφωνία με την Αγκυρα.

Πίεση στα Δωδεκάνησα

Το προσφυγικό εντούτοις παραμένει στην εργαλειοθήκη της Αγκυρας, όπως φαίνεται τις τελευταίες ημέρες και από τις δηλώσεις του υπουργού Εξωτερικών Μ. Τσαβούσογλου, ο οποίος στην πρόσφατη συνάντηση με τον Χ. Μάας κατηγόρησε την Ελλάδα για επιχειρήσεις push-back στο Αιγαίο, αλλά και από το άνοιγμα νέας γραμμής μεταφοράς μεταναστών από τις τουρκικές ακτές στα ελληνικά νησιά, που εγκαινιάστηκε την περασμένη εβδομάδα, αρχικά στη Χάλκη και κατόπιν στη Ρόδο.

Η μεταφορά της πίεσης από τη Λέσβο και τα άλλα νησιά του Βορείου Αιγαίου στα Δωδεκάνησα προκαλεί προβληματισμό στην κυβέρνηση, αφού οι νέες επιλογές των διακινητών φαίνεται πως συμβαδίζουν με τα γεωπολιτικά ενδιαφέροντα της τουρκικής κυβέρνησης στην Ανατολική Μεσόγειο και εάν συνεχιστούν θα δημιουργηθεί άλλη μία εστία έντασης γύρω από τις περιοχές ευθύνης, έρευνας και διάσωσης.