Ξεφυλλίζοντας…

Σ’ ένα παλιό τεύχος του περιοδικού Horos 8-9 (1990-1991), σελ. 207-214, ξαναδιάβασα ένα άρθρο του επιγραφολόγου Αγγελου Ματθαίου με τον τίτλο «Δύο επιγραφές της Κέας και η επιστημονική δεοντολογία» (στο εξής: Α.Μ. σελ…) αναφερόμενο σε δημοσίευση της κ. Λίνας Μενδώνη, υπουργού Πολιτισμού της κυβέρνησης Κυριάκου Μητσοτάκη.

Οπως έδειξε η μελέτη του Αγγελου Ματθαίου η κ. Λίνα Μενδώνη αιτιάται για ηθελημένη «παρασιώπηση ή μείωση» της επιστημονικής προσπάθειας που προηγήθηκε της δικής της. Αντί δηλαδή να ακολουθήσει την επιστημονική δεοντολογία σεβόμενη το έργο των κατά πολλών δεκαετιών μεγαλύτερων και καταξιωμένων επιστημόνων, παρουσίασε ως δικά της επιστημονικά πορίσματα, όπως συνέβη για παράδειγμα με τα πορίσματα του Μάρκελλου Μιτσού, χωρίς να του αποδίδει τα επιβαλλόμενα και οφειλόμενα πρωτεία.

Ο Ματθαίου συνεχίζει γράφοντας ότι η κ. Μενδώνη «υφάρπαξε» (sic) επιστημονικά συμπεράσματα άλλων μελετητών χωρίς καν να τους αναφέρει ακόμη και ως υποσημείωση στη μελέτη της (Α.Μ. σελ. 211). Ο έγκυρος ερευνητής και ένας από τους μεγαλύτερους εν ζωή επιγραφικούς καταλήγει στο εξής δυσάρεστο συμπέρασμα: «Η κ. Μενδώνη με τα ατοπήματά της δείχνει ότι όχι μόνο δεν σεβάστηκε το έργο δύο [ο άλλος είναι ο Eu. Vanderpool] παλαιών και έγκυρων επιγραφικών, αλλά ότι δεν έχει κατανοήσει μια θεμελιώδη επιστημονική αρχή· στην επιστήμη δεν υπάρχει κανείς μόνος του· πριν από εμάς υπήρξαν άλλοι που προσέφεραν πολλά, και γι’ αυτό οφείλει ο καθένας μας να αναγνωρίζει και να σέβεται το έργο τους. Χωρίς το πάθος, τη σοφία και τους μόχθους τους οι γνώσεις μας για τον αρχαίο κόσμο θα ήσαν πολύ λιγότερες και το έργο μας πολύ δυσκολότερο… Η κ. Μενδώνη θητεύει και συχνάζει εδώ και πολύν καιρό σε ακαδημαϊκούς χώρους και κύκλους» -και πολιτικούς θα προσθέταμε- «ώστε θα έπρεπε να έχει διδαχθεί πριν από όλα, τι επιβάλλει η επιστημονική αξιοπρέπεια και δεοντολογία» (Α.Μ. σελ. 211-212).

Μετά τις τρεις δεκαετίες που πέρασαν από τη συγγραφή του άρθρου η κ. Μενδώνη διέπρεψε, όχι στην επιγραφική, αλλά σε άλλο χώρο, αφού έγινε ένας από τους ισχυρότερους πολιτικούς παράγοντες της χώρας, που μάλιστα, ή καλύτερα, επειδή είναι και στο απυρόβλητο. Γιατί πώς μπορεί να είναι διαφορετικά, αφού η κ. Μενδώνη υπηρέτησε ως Γενική Γραμματέας δέκα υπουργούς πολιτισμού, δύο εκ των παρατάξεων που κυβέρνησαν την Ελλάδα στη Μεταπολίτευση: το ΠΑΣΟΚ του Κώστα Σημίτη και του Γιώργου Παπανδρέου και τη Νέα Δημοκρατία του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη, καθώς και του σχήματος ΠΑΣΟΚ-Νέας Δημοκρατίας, του Αντώνη Σαμαρά, εκτός από τις υπηρεσιακές κυβερνήσεις που ούτως ή άλλως δεν άλλαζαν το κυβερνητικό καθεστώς, αλλά πρόσθεταν χρόνο στη θητεία της κ. Μενδώνη στο υπουργείο Πολιτισμού.

Θα αναρωτηθεί κανείς: είναι ανάγκη ο υπουργός Πολιτισμού της Ελλάδας να ανήκει πολιτικά σε ένα κόμμα; Χρειάζεται ιδεολογία για την προστασία και ανάδειξη των αρχαίων; Δεν είναι η μέριμνα για την προστασία του πολιτιστικού μας πλούτου αυτονόητη, όπως η μέριμνα για την παιδεία και την υγεία; Η απάντηση είναι ότι οι νεοέλληνες καλούμαστε, υπηρετώντας τις αρχαιολογικές επιταγές, να διατηρούμε τα μνημεία όπως μας κληροδοτήθηκαν, συντηρώντας και αναδεικνύοντάς τα χωρίς να «ωραιοποιούμε» την κατάσταση στην οποία βρίσκονται. Γι’ αυτόν βέβαια τον σκοπό χρειαζόμαστε μια ιδεολογία η οποία να βασίζεται σε ένα σύστημα αδιαπραγμάτευτων επιστημονικών αξιών. Μακριά, πολύ μακριά από το «στείλε μας τα γλυπτά του Παρθενώνα, γιατί έρχονται και οι εκλογές» που είπε, χωρίς να ξέρει ότι βιντεοσκοπείται, ο Κώστας Σημίτης στον Τόνι Μπλερ.

Για την Ελλάδα, που είναι χώρα πολιτισμού, δεν περιποιεί τιμή σε κανέναν το γεγονός ότι το επιστημονικό παρελθόν της θεσμικής προϊσταμένου των πολιτιστικών πραγμάτων, έχει αποδειχθεί ότι υφάρπαξε και οικειοποιήθηκε επιστημονικά πορίσματα χωρίς να αποδίδει τα οφειλόμενα σε όσους πρώτοι τα διατύπωσαν. Ακόμα χειρότερα, όταν αναλογίζεται κανείς ότι η κ. Μενδώνη εθήτευσε και θητεύει για περισσότερο από δύο δεκαετίες στο υπουργείο Πολιτισμού, στην αρχή ως γενική γραμματέας και τώρα ως υπουργός.

*Αρχιτέκτων μηχανικός, επί τιμή προϊστάμενος Τμήματος Μελετών Μνημείων Προϊστορικών Χρόνων της Διεύθυνσης Αναστήλωσης Αρχαίων Μνημείων του Υπουργείου Πολιτισμού